Kontent qismiga oʻtish

Iso ibn Mansur ar-Rofiqiy

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Iso ibn Mansur ar-Rofiqiy[1](847-yilda vafot etgan) ar-Rofi’iy nomi bilan ham tanilgan[2]. Abbosiylar xalifaligi davrida Misr hokimi boʻlgan. 831-yildan 832-yilgacha va yana 843-yildan 847-yilgacha bu lavozimda faoliyat yuritgan.

Faoliyati

Isoning kelib chiqishi haqida Misrlik yilnomachi Ibn Tagʻribirdiy: "Iso ibn Mansur ibn Muso ibn Iso ar-Rofiqiy, Qays Aylon qabilasining Banu Nasr ibn Muoviya mavlosi " deb taʼriflagan[3]. 830-yilda u Misrning Havf tumanida Abdavayh ibn Jabala hokimligi davridagi qoʻzgʻolonni bostirishda qatnashganligini al-Kindiy oʻz asarlarida aytib oʻtgan[4]. Keyingi yili Abdavayh lavozimidan ketganidan soʻng, Iso Misr va Suriya maʼmuriyati boshqaruvchisi Abu Is’hoq (boʻlajak xalifa al-Muʼtasim, 833–842 yillarda hukmronlik qilgan) tomonidan uning oʻrniga hokim etib tayinlangan[5].

Iso hokimyatga kelganiga koʻp boʻlmay, Quyi Misrdagi yirik qoʻzgʻolonga qarshi kurashishga majbur boʻlgan. U yerda mahalliy arablar va qibtiylar hukumatga qarshi chiqish uchun birlashganlar. Iso qoʻzgʻolonchilarga qarshi kurashishga tayyor boʻlgan, lekin u tezda oʻz kuchlari juda zaif ekanligini anglagan va ularga chekinishga majbur boʻlgan. Tez orada al-Afshinning yordamchi kuchlari Kirenaikadan sharqqa qarab yurib, 831-yil iyul oyining oxirlarida al-Fustotga yetib kelgan. Nil daryosining mavsumiy suv toshqinining toʻxtashini kutganlaridan soʻng, al-Afshin va Iso yoʻlga chiqib, qoʻzgʻolonchilar boshligʻi Ibn Ubaydas al-Fihriy qoʻshinlariga toʻqnash kelgan va ularni magʻlub etigan. Keyin Al-Afshin Nil deltasi orqali jang qilishni davom ettirgan va oxir-oqibat 832-yil yanvarda Iskandariyaga yetib borgan. Iso esa Fustatga qaytib ketib, yana yurish qilgan va Tumayda isyonchilarga qarshi boʻlgan kurashda gʻalaba qozongan[6].

832-yilda xalifa al-Maʼmun (hukmronlik davri 813-833) Misrga shaxsan tashrif buyurishga qaror qilgan va fevral oyida viloyatga yetib kelgan. U yerda al-Maʼmun Isoni qattiq tanqid qilgan. Isoni qoʻzgʻolonning kelib chiqishida aybdor deb topgan hamda soliq yigʻuvchilarning xalqqa nisbatan zolimona munosabatda boʻlishiga yoʻl qoʻyganlikda va viloyatdagi haqiqiy ahvolni yashirganlikda ayblagan. Isoning bayroqlari olib tashlangan va u Abbosiylarning qora rangidan farqli oʻlaroq oq libos kiyishga majbur qilingan[7].Shuningdek, Iso Misr hokimligidan mahrum etilgan. Shundan soʻng, al-Maʼmun va al-Afshin qolgan isyonchilarni magʻlubiyatga uchratib, Ibn Ubaydusni qatl etishgan[8].

843-yilda Iso yana Misrning doimiy hokimi etib tayinlangan. Bu lavozimga dastlab turk generali Ashinas tayinlangan. 844-yilda Ashinas vafot etganida, Iso uning oʻrniga Itaxga hisobot berib turgan. Keyinchalik, u Isoni hokim etib tayinlagan[9].

847-yil avgust oyida xalifa al-Mutavakkil (847-861 yillar hukmronligi) taxtga kelgach, Iso unga bay’at qilgan. Biroq, bundan koʻp oʻtmay, oktyabr oyida u hokim lavozimidan boʻshatilgan va uning oʻrniga Harsama ibn an-Nadr al-Jabaliy tayinlangan. Hokimyatdan ketganiga koʻp boʻlmay, Iso kasallikka chalingan va bir oydan soʻng vafot etgan[10].

Manbalar

  1. ↑ Al-Kindi 1912, s. 189; Ibn Taghribirdi 1930, s. 215
  2. ↑ Al-Maqrizi 1987.
  3. ↑ Ibn Taghribirdi 1930.
  4. ↑ Al-Kindi 1912.
  5. ↑ Al-Kindi 1912, s. 190; Ibn Taghribirdi 1930, s. 215
  6. ↑ Al-Kindi 1912, ss. 190–91; Ibn Taghribirdi 1930, ss. 215–16; Al-Ya'qubi 1883, s. 568; Morimoto 1981, ss. 161–63; Kennedy 1998, s. 83
  7. ↑ Baker 2006, s. 178.
  8. ↑ Al-Kindi 1912, ss. 191–92; Ibn Taghribirdi 1930, s. 216; Al-Ya'qubi 1883, s. 569; Al-Tabari 1987, ss. 188, 191; Morimoto 1981, s. 165; Kennedy 1998, s. 83
  9. ↑ Al-Kindi 1912, s. 196; Ibn Taghribirdi 1930, ss. 255–56
  10. ↑ Al-Kindi 1912, s. 196; Ibn Taghribirdi 1930, ss. 255–56 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Iso_ibn_Mansur_ar-Rofiqiy&oldid=511402" dan olindi