Ismoil ibn Yusuf
Ismoil ibn Yusuf ul-Uxaydir ibn Ibrohim ibn Muso al-Javn ibn Abdulloh al-Komil ibn al-Hasan al-Musanno ibn al-Hasan al-Mujtaba ibn Ali ibn Abu Tolib[1] – Hasaniy Aliylardan boʻlib, 865–866-yillarda Samarradagi anarxiya davrida Hijozda Abbosiylar xalifaligiga qarshi qoʻzgʻolon koʻtargan[2]. Uning bobosi Ibrohim Hasan ibn Alining avlodidan boʻlgan Abdulloh al-Mahdning nabirasi edi.
Qoʻzgʻolon 865-yil aprel oyida Makka shahrida boshlangan. Ismoil va uning tarafdorlari Abbosiylar xalifaligining Makka shahri hokimi Jaʼfar ibn al-Fadl ibn Iso ibn Musoni shahardan qochishga majbur qilishgan. Mahalliy garnizonning qarshiligi yengib oʻtilganidan soʻng, Ismoil shaharni talon-taroj qilgan. U hatto Kaʼbadan qimmatbaho buyumlarni ham olib chiqib ketgan, xazinani boʻshatgan va aholidan 200,000 oltin dinor tovon undirib olgan[1]. Ismoilning qoʻzgʻolon koʻtarishining aniq sabablari maʼlum emas, biroq bu harakat Abbosiy xalifalari, ayniqsa, al-Mutavakkil davridan boshlab Aliylarga nisbatan kuchaygan taʼqiblar bilan bogʻliq boʻlishi mumkin[2].
Ellik kundan soʻng Ismoil Madinaga yoʻl olgan. Madina hokimi unga qarshilik koʻrsatmagan va aksincha, yashirinib olgan. Shunga qaramay, Ismoil Makka shahriga qaytib kelgan va uni qamal qilgan. Qamal choʻzilgani sari Makkada ocharchilik avj olgan va koʻplab odamlar halok boʻlgan. 57 kunlik qamal davomida shahar ogʻir ahvolga tushib qolgan. Soʻngra Ismoil Makkani tark etib, Jiddaga yoʻl olgan[1]. U yerda ham oldingi ishlarini takrorlagan, boyliklar, savdo mollari va oziq-ovqat mahsulotlarini musodara qilib, odamlarni mol-mulkidan mahrum qilgan[1].
866-yilning yanvarida, Arafa kunida Ismoil xalifa al-Mu’tazz tomonidan yuborilgan haj ziyoratchilari va ularni kuzatib kelgan Abbosiylar harbiy qoʻshiniga hujum qildi. U taxminan 1100 nafar ziyoratchini oʻldirdi, qolganlari esa Makkaga qochib kirib, shahardan chiqishga jur’at eta olmadilar. Ismoil esa hech qanday qarshilikka uchramasdan Jiddaga qaytdi[1]. 866-yil mart yoki aprel oyida Ismoil chechak kasalligidan vafot etdi[3]. Ismoilning oʻrniga uning ukasi Muhammad keldi, biroq Abbosiylar qoʻshini uni markaziy Arabistondagi Yamoma viloyatiga siqib chiqardi. U yerda Muhammad Uxaydiriylar sulolasiga asos solgan[3].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Saliba 1985.
- ↑ 2,0 2,1 Landau-Tasseron 2010.
- ↑ 3,0 3,1 Madelung 2000.
Adabiyotlar
- Landau-Tasseron, Ella „Arabia“, . The New Cambridge History of Islam, Volume 1: The Formation of the Islamic World, Sixth to Eleventh Centuries. Cambridge: Cambridge University Press, 2010 — 397–447-bet. ISBN 978-0-521-83823-8.
- Madelung, W. (2000). "al-Uk̲h̲ayḍir". in Bearman, P. J.. Encyclopaedia of Islam. Volume X: T–U (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. p. 792. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_7693. ISBN 978-90-04-11211-7. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=al-Uk%CC%B2h%CC%B2ay%E1%B8%8Dir&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.
- The History of al-Ṭabarī, Volume XXXV: The Crisis of the ʿAbbāsid Caliphate: The Caliphates of al-Mustaʿīn and al-Muʿtazz, A.D. 862–869/A.H. 248–255, SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1985. ISBN 978-0-87395-883-7.