Ism imo-ishorasi
Karlar madaniyati va imo-ishora tilida ism imo-ishorasi — muayyan bir shaxsning ismini ifodalash uchun qoʻllaniladigan maxsus belgi-ishora.
Amerika imo-ishora tili
Amerika karlar hamjamiyati va Amerika imo-ishora tilida ism imo-ishoralariga oid muayyan madaniy meʼyorlar mavjud, masalan, bunday ism unga ega boʻlayotgan shaxs hamda kengroq karlar hamjamiyati tomonidan oʻzaro kelishilgan holda berilishi lozim. Bu chora hamjamiyatdagi boshqa biron bir aʼzoda aynan shunday ism imo-ishorasi mavjud emasligini yoki ushbu ishoraning boshqa bir maʼnoni anglatmasligini taʼminlaydi. Inson shaxsiy ism imo-ishorasini olgunga qadar, uning ismi odatda daktil yordamida harfma-harf koʻrsatiladi[1], yaʼni shaxsning ingliz tilidagi ismi harflar asosida ifodalanadi[2].
Tilshunos Samuel James Supalla ism imo-ishoralari ikki xil vazifani bajarishini taʼkidlaydi: shaxsni aniqlash va uning „Karlar hamjamiyatiga mansubligi“ni bildirish. Turli karlar madaniyatida ism imo-ishoralari boʻyicha oʻziga xos urf-odatlar mavjud. Masalan, Amerika karlar hamjamiyatida ism imo-ishoralari odatda ikki turdagi nomlash tizimiga ajratiladi: tavsifiy va ixtiyoriy[3]. Tavsifiy ismlar shaxsning oʻziga xos xususiyatlarini (masalan, feʼl-atvori yoki tashqi koʻrinishini) qoʻl harakatlari yordamida tasvirlaydi va klassifikator qoʻl shakllari orqali uzatiladi[2]. Ixtiyoriy ism imo-ishoralari esa shaxs ismining bosh harflariga (yoki ogʻzaki ismining birinchi harfiga) mos kelib, tananing bir yoki bir nechta qismiga tekkizish orqali hosil qilinadi. Uchinchi toifa — noanʼanaviy ism imo-ishoralari boʻlib, u oʻzida ixtiyoriy va tavsifiy tizim unsurlarini birlashtiradi. Ixtiyoriy ism ishorasi odatda hech qanday boshqa maʼnoga ega boʻlmagan shunchaki oʻziga xos belgi hisoblanadi, biroq oilaviy anʼanalar ham bunga taʼsir koʻrsatishi mumkin, masalan, bir oiladagi barcha farzandlarning ism imo-ishoralari iyak qismida koʻrsatilishi oʻziga xos namuna boʻla oladi. Ism imo-ishoralari insonning hayoti davomida oʻzgarishi ham mumkin[3].
Ism imo-ishoralari dastlab faqat karlar uchun xos boʻlgan boʻlsa-da, bugungi kunda Amerika imo-ishora tilidan foydalanadigan va karlar hamjamiyati bilan muloqotda boʻladigan ayrim eshituvchi insonlar ham oʻz ism imo-ishoralariga ega. Karlar madaniyati bilan toʻgʻridan-toʻgʻri aloqasi boʻlmagan taniqli shaxslarga ham baʼzan ism imo-ishoralari biriktiriladi; masalan, George Washington, Abraham Lincoln, William Shakespeare va Vincent van Gogh kabilarning barchasi oʻz ism imo-ishoralariga ega. Saylangan rasmiy shaxslar kabi zamonaviy eshituvchi arboblarga ham baʼzan ism imo-ishoralari beriladi. Masalan, Kamala Harris AQShning saylangan vitse-prezidenti boʻlganidan soʻng, unga bilakni burish bilan bir vaqtda bosh barmoq, koʻrsatkich va oʻrta barmoqni yozish harakatidan iborat ism imo-ishorasi berildi; ushbu belgi qisman „nilufar guli“ imo-ishorasidan (sanskritchada „Kamala“ nilufar gulini anglatadi) hamda uch sonidan (Harrisning ham ayol, ham afroamerikalik, ham osiyo-amerikalik boʻlgan ilk vitse-prezident ekanini ifodalaydi) kelib chiqqan holda shakllantirilgan[2].
Manbalar
- ↑ Swinbourne, Charlie „What's your Sign Name?“. BBC – Ouch! (disability) – Features (2008-yil 18-iyun). 2015-yil 30-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 26-sentyabr.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Ilaria Parogni, What Matters in a Name Sign? (Wayback Machine saytida 2023-10-08 sanasida arxivlangan), New York Times (July 16, 2021).
- ↑ 3,0 3,1 Supalla, Samuel James. The Book of Name Signs. DawnSignPress, 1992. ISBN 0915035308.
Adabiyotlar
- Erting, Carol. The Deaf Way. Washington: Gallaudet University Press, 1994. ISBN 1-56368-026-2.