Islomda musulmon qabristonlari
Musulmon qabristoni — bu faqat musulmonlar dafn etiladigan maxsus joydir. Eng mashhur va muqaddas qabristonlarga Jannat al-Baqi (Madina) va Vodiy as-Salom (Najaf) kiradi[1]. Islomiy fiqhga ko‘ra, musulmonlar uchun ajratilgan qabristonda boshqa din vakillarini dafn etish joiz emas[2].
Dafn marosimida soddalik, qabrni ortiqcha mustahkamlab yubormaslik va ayollar uchun hijob bilan tashrif buyurish muhim odoblardan hisoblanadi. Agar biror hududda musulmon qabristoni mavjud bo‘lmasa, musulmonlar uchun alohida joy ajratilishi lozim.
Alohida qarashlar
Islom ulamolarining fikricha, musulmon qabristonida boshqa din vakillarini dafn qilish harom hisoblanadi va bunga ruxsat berilmaydi[3].
Bu amal musulmon marhumlarga nisbatan hurmatsizlik sifatida baholanadi. Agar kimdir bunday ish qilgan bo‘lsa, u katta gunoh qilgan hisoblanadi va tavba qilishi lozim.
Buning dalillaridan biri shuki, Rasululloh (s.a.v.) musulmon qabristonlarini ziyorat qilishni buyurganlar va u yerda marhumlar uchun duo qilishni tavsiya etganlar. Shu bilan birga, mushriklar qabrlari yonida turishdan qaytarilgan va u yerlardan tezda o‘tib ketish buyurilgan[4].
Agar qabristonlarda musulmon va mushriklar qabrlari aralashib ketsa, bu amaliy jihatdan muammolar tug‘diradi, chunki musulmonlar qaysi qabr oldida turishlari kerakligini aniqlay olmay qoladilar.
Qabristonlarni ziyorat qilish
Dastlab Payg‘ambar Muhammad (s.a.v.) qabristonlarni ziyorat qilishni vaqtincha man qilganlar, keyinchalik esa bunga ruxsat berganlar[5].
Qabristonlarni ziyorat qilish:
- dunyoga bo‘lgan muhabbatni kamaytiradi
- oxiratni eslatadi
- qalbni yumshatadi
Qabrlarda Qur’on tilovat qilish, xususan, “Ixlos” surasini o‘qish va savobini marhumlarga bag‘ishlash tavsiya etiladi[6].
Shuningdek:
- ota-onalar qabrlarini ziyorat qilish fazilatli hisoblanadi
- har juma kuni ularni eslab duo qilish tavsiya etiladi
Qabristonda quyidagi odoblarga amal qilish kerak:
- ortiqcha gap-so‘zlardan saqlanish
- qabrni o‘pmaslik
- qabr ustiga bosmaslik
- salom berish
Eng katta qabriston
Vodiy as-Salom — dunyodagi eng katta qabristonlardan biri bo‘lib, Najaf, Iroq hududida joylashgan[7].
U:
- maydoni va dafn qilinganlar soni bo‘yicha eng katta hisoblanadi
- 1400 yildan ortiq vaqt davomida foydalanib kelinmoqda
- millionlab qabrlarga ega
Bu qabriston Guinness rekordlar kitobida ham eng katta qabriston sifatida qayd etilgan.[8]
Mazkur joyning ruhiy ahamiyati ham yuqori, chunki u Ali ibn Abu Tolib maqbarasiga yaqin joylashgan. Shu sababli ko‘plab musulmonlar aynan shu yerda dafn etilishni istaydilar.