Kontent qismiga oʻtish

Iskandar bey masjidi

Koordinatalari: 40°47′01″N 22°24′38″E / 40.78361°N 22.41056°E / 40.78361; 22.41056
ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Masjid
Iskandar bey masjidi
Iskandar bey masjidi
Sobiq masjid
Mamlakat  Gretsiya
Joylashuvi Giannitsa, Pella, Markaziy Makedoniya
Koordinatalar 40°47′01″N 22°24′38″E / 40.78361°N 22.41056°E / 40.78361; 22.41056
Yoʻnalishi Sunniy islom (sobiq)
Asoschi Iskender Bey Evrenosoʻgʻli
Asosiy sana:
tax. 1512
Gumbazlar soni 2 (vayron qilingan)
Gumbazlar soni 2 (vayron qilingan)
Gumbaz yoʻgʻonligi 14 m (46 ft)
Minoralar soni 1 (vayron qilingan, 1930-yillar)
Minoralar soni 1 (vayron qilingan, 1930-yillar)
Holati

Iskandar bey masjidi (yunoncha: Τζαμί του Ισκεντέρ Μπέη, turkcha: İskender Bey Camii) – shimoliy Gretsiyadagi Markaziy Makedoniya mintaqasining Giannitsa shahrida joylashgan sobiq masjid. Masjid 16-asr boshlarida Usmonliylar davrida Giannitsaning asoschisi Gʻoziy Evrenosning nabirasi boʻlgan Iskandar bey Evrenosoʻgʻli tomonidan qurdirilgan va uning nomi bilan atalgan. Masjid 1910-yillarda tashlab qoʻyilgan, hozir qisman xarobaga aylangan va taʼmirlashga muhtoj. U jamoatchilik uchun ochiq emas. U Giannitsada saqlanib qolgan uchta usmonli masjidlaridan biridir.

Tarixi

Masjid ehtimol 1481–1512-yillar oraligʻida, katta ehtimol bilan keyingi sanaga yaqinroq davrda qurilgan boʻlib, Gʻoziy Evrenosning nabirasi Iskandar bey Evrenosoʻgʻli tomonidan buyurtma qilingan[1]. U Büyük masjid (maʼnosi: katta masjid) deb ham atalgan[2]. Iskandar bey bobosi tomonidan avvalroq qurilgan masjidni taʼmirlab, qayta tiklagan boʻlishi mumkinligi ham taxmin qilingan[3].

Turk sayyohi Avliyo Chalabiy XVII asrda Giannitsaga kelganida, uni shahardagi „eng rivojlangan, tartibli, jihozlangan, goʻzal“ bino sifatida taʼriflab, koʻplar tashrif buyurishini yozgan[4][3].

U 1911–1912-yillardagi Birinchi Bolqon urushi paytidagi bombardimonlar natijasida jiddiy zarar koʻrgan. 1912-yilda Giannitsa va kengroq Makedoniya hududi Gretsiya Qirolligi tomonidan anneksiya qilingach, u Milliy bank tomonidan jismoniy shaxslarga sotilgan va 1950-yilgacha ombor sifatida, keyin esa paxta fabrikasi sifatida ishlatilgan[5]. 1974-yilda va yana 2000-yilda masjid madaniy yodgorlik deb eʼlon qilingan[6]. Madaniyat vazirligi tomonidan ekspropriatsiya jarayoni 2021-yil oxiridan beri davom etmoqda[7].

Meʼmorchilik

Masjid bozorning oʻrtasida qurilgan. Avliyo Chalabiy uni qoʻrgʻoshin bilan qoplangan gumbazli namozgoh masjidi sifatida tasvirlaydi[4]. Vizantiya meʼmorchiligiga xos boʻlgan odatiy sopol tom cherepitsalari Gretsiyadagi koʻplab usmonli yodgorliklarda ham qoʻllangan boʻlib, Iskandar bey masjidi ham shular jumlasidandir[8]. Masjid ayvon uslubida qurilgan boʻlib, markaziy zal va ayvon namoz zali bilan tavsiflanadi[9]. Iskandar bey masjidi Gretsiyadagi shu uslubdagi ikki masjiddan biri boʻlib, ikkinchisi Salonikidagi Alaca Imorat masjididir[9]. Masjidning yon xonalari markaziy gumbaz bilan bir oʻqda joylashgan, ikki katta yarim gumbaz bilan yopilgan va bitta choʻzinchoq makonni hosil qiladi; bu usmonli meʼmorchiligida boshqa joyda uchramaydigan noyob xususiyatdir[9].

Unda besh boʻlimli ayvon (portik) bor boʻlib, Gretsiyadagi usmonli masjidlari uchun eng keng tarqalgan tur hisoblanadi (uch boʻlimlisi bilan birga)[10]. Gumbaz hali saqlanib turgan paytda uning diametri 14 metr (46 ft) edi[11]. Soʻnggi yillarda masjid turli maqsadlarda ishlatilgani sababli uning ham ichki, ham tashqi qismida koʻplab oʻzgarishlar yuz bergan, markaziy gumbazi esa qulab tushgan[5]. minoradan faqat poydevori saqlanib qolgan; eski hujjatlar uning hech boʻlmaganda 1930-yillargacha saqlanib turganini koʻrsatadi. Eski favvora va qabristondan esa hech narsa qolmagan[5].

Iskandar bey masjidi professor Machiel Kiel tomonidan „usmonli meʼmorchiligi hukmronboʻlgan ulkan hududidan boshqa hech qayerda uchratmaydigan turdagi juda original bino“ deb taʼriflangan[12].

Galereya

  • 1916–1918-yillarga oid masjidning otkritkasi.
    1916–1918-yillarga oid masjidning otkritkasi.
  • Machiel Kiel masjidi, taxminan 1941–1944
    Machiel Kiel masjidi, taxminan 1941–1944

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ Ameen 2017, s. 22.
  2. ↑ Cangül, Caner „Evrenosoğlu İskender Bey Camii“ [Mosque of Iskender Bey Evrenosoglu] (tr). kulturenvanteri.com (2023-yil 25-iyul). Qaraldi: 2023-yil 19-noyabr.
  3. ↑ 3,0 3,1 Skiadaresis 2012, ss. 1–2.
  4. ↑ 4,0 4,1 Çelebi, Evliya. Travelogue (Bulgarian). Sofia, Bulgaria: OF Publishing House, 1972 — 207-bet. 
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 Stavridopoulos 2015, ss. 195–196.
  6. ↑ „Iskender Bey Mosque“. Greek Ministry of Culture (2000-yil 28-iyul). 2018-yil 22-iyunda asl nusxadan arxivlangan.
  7. ↑ „el:Τρία σημαντικά μνημεία της Πέλλας ξαναβρίσκουν τη λάμψη τους“ [Three important monuments of Pella are regaining their shine] (el). Athens Voice Team (2022-yil 16-mart). Qaraldi: 2023-yil 19-noyabr.
  8. ↑ Ameen 2017, ss. 209–210.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 Ameen 2017, s. 234.
  10. ↑ Ameen 2017, s. 238.
  11. ↑ Ameen 2017, s. 243.
  12. ↑ Ameen 2017, s. 227.

Adabiyotlar

  • Ameen, Ahmed. Islamic architecture in Greece: Mosques. Iskandariya, Misr: Center for Islamic Civilization studies, Bibliotheca Alexandrina, 2017. 
  • Skiadaresis, Georgios. The Ottoman monuments of Giannitsa. Ephorate of Antiquities of Pella, 2012. 
  • Stavridopoulos, Ioannis (2015). Μνημεία του άλλου: η διαχείριση της οθωμανικής πολιτιστική κληρονομιάς της Μακεδονίας από το 1912 έως σήμερα [Other People's Monuments: the Management of the Ottoman Cultural Heritage of Macedonia from 1912 to the present] (Thesis) (Greek). Ioannina: Ioannina universiteti.{{cite thesis}}: CS1 maint: unrecognized language ()

Havolalar

Vikiomborda „Iskandar bey masjidi“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. 

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Iskandar_bey_masjidi&oldid=510379" dan olindi