Ishanbay Qaraqulov
| Ishanbay Qaraqulov Qaraqulovich | |
|---|---|
.svg) | |
|
Mansab davri 1950 – 1954 | |
| Hukumat boshligʻi | Nurtas Undasinov, |
| Vitse-prezident | Yelubay Taybekov |
| Oʻtmishdoshi | Sibugatulla Karinbayev |
| Vorisi | Sibugatulla Karinbayev |
| |
|
Mansab davri 1937 – 1939 | |
| Hukumat boshligʻi | Oʻraz Isayev |
| Prezident | Ibrohim Tojiyev |
| Vitse-prezident | Nurtas Undasinov |
| Oʻtmishdoshi | Xasen Nurmuhammedov |
| Vorisi | Semyon Chesnokov |
| Shaxsiy maʼlumotlari | |
| Tavalludi |
1-may, 1909-yil Temir uyezdi, Ural viloyati, Rossiya |
| Vafoti |
29 mart 1992 yil Olmaota, Qozog'iston |
| Fuqaroligi | SSSR |
| Siyosiy partiyasi | Bolsheviklar partiyasi |
| Taʼlim | S.J.Asfendiyarov nomidagi Qozoq milliy tibbiyot universiteti |
| Kasbi | Shifokor |
| Ilmiy unvoni | Fan doktori |
| Mukofotlari |
 |
Ishanbay Qaraqulov (1909-yil 1-may, Rossiya — 1992-yil 29-mart, Qozogʻiston) — sovet va qozogʻistonlik olim-epidemiolog hamda davlat arbobi, Qozogʻiston SSR xalq komissari (1937—1939), Sogʻliqni saqlash vaziri (1950—1954), Qozogʻiston SSR Fanlar akademiyasi aʼzosi, SSSR Tibbiyot fanlari akademiyasi muxbir aʼzosi (1961) boʻlib faoliyat yuritgan. Shuningdek, Ulugʻ Vatan urushida qatnashgan.
Biografiya
Ishanbay Qaraqulov 1909 yilda oʻrtahol, koʻp bolali oilada dunyoga kelgan[1]. Orenburg shahridagi oʻsmirlar uchun moʻljallangan uch yillik maktab-internatda oʻqigan. 1929-yilda Ural shahridagi Qozogʻiston tibbiyot texnikumini, Olmaota davlat tibbiyot institutini S.J.Asfendiyarov nomidagi Qozoq milliy tibbiyot universiteti va ushbu institutning aspiranturasini tamomlagan[2]. Qaraqulovning mutaxassis-shifokorlarni tayyorlashdagi xizmatlarini inobatga olib hamda Qozogʻistondagi epidemiologiya fanining asoschilaridan biri boʻlgani uchun S. J. Asfendiyarov nomidagi Qozoq milliy tibbiyot universiteti ilmiy kengashining qarori bilan (2009-yil 24-fevraldagi 8-sonli bayonnoma) universitetning epidemiologiya kafedrasiga va 6-sonli auditoriyaga uning nomi berildi. Oʻquv binolaridan biriga memorial taxta oʻrnatilgan. Olmaota shahridagi kichik tumanidagi koʻchalardan biriga I. Qaraqulov nomi berilgan. „Xalqlar doʻstligi“ ordeni, koʻplab medallar, SSSR Sogʻliqni saqlash vazirligi, SSSR „Bilim“ jamiyati, SSSR Tibbiyot fanlari akademiyasi, Qozogʻiston SSR Fanlar akademiyasi, Qozogʻiston SSR va Qoraqalpogʻiston ASSR Oliy Kengashi prezidiumining Faxriy yorliqlari bilan mukofotlangan.
Faoliyati
Ishanbay Qaraqulov Ikkinchi jahon urushi qatnashchisidir. Urush yillarida u turli lavozimlarda ishlagan, jumladan, Qozogʻiston harbiy komissarligi boʻlim boshligʻi, siyosiy komissar, SSSR Qurolli Kuchlari ilmiy-tadqiqot institutida ilmiy xodim va siyosiy komissar oʻrinbosari. 1945-yil iyun oyida Qizil maydonda oʻtkazilgan Gʻalaba paradida ishtirok etgan. 1937—1939-yillarda Qozogʻiston SSR Sogʻliqni saqlash xalq komissari lavozimida ishlagan. 1937—1946-yillarda SSSR Oliy Kengashi deputatligiga saylangan. 1946—1947-yillarda Olmaota tibbiyot instituti epidemiologiya kafedrasi mudiri boʻlgan. 1948—1950-yillarda Oʻlka patologiyasi ilmiy-tadqiqot instituti direktori lavozimida ishlagan. 1950—1954-yillarda Sogʻliqni saqlash vaziri vazifasini bajargan. Ishanboy Qaraqulov sogʻliqni saqlash yoʻnalishida yirik tashkilotchilaridan biridir. 1951-yildan Qozogʻiston SSR Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi, 1961-yildan esa SSSR Tibbiyot fanlari akademiyasi muxbir aʼzosi boʻlgan. Shuningdek, u bir qancha ilmiy va ommabop jurnallarning tahrir hayʼati aʼzosi boʻlgan. JSST hamda SSSR Vazirlar Kengashi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi eksperti, Butunittifoq sovet-hind doʻstligi jamiyati vitse-prezidenti boʻlgan.
Ilmiy ishlari
Ishanboy Qaraqulov — epidemiologiya, profilaktika va mikrobiologiya sohasidagi taniqli tadqiqotchi olim boʻlgan. Epidemiologiya kafedrasida u tomonidan 300 dan ortiq ilmiy va ilmiy-ommabop ishlar bajarilga va bir qancha doktorlik dissertatsiyalari himoya qilingan. Olimning asosiy ilmiy ishlari insonga yuquvchi kasalliklarni oʻrganish va Qozogʻiston sogʻliqni saqlash ishini tashkil etish boʻyicha olib borilgan. U chorva mollaridan yuquvchi oʻta xavfli kasalliklarni epidemiologik jihatdan tasniflab, ularning yuqish yoʻllarini aniqlagan hamda ularga qarshi qoʻllanadigan chora-tadbirlarning yaxlit tizimini taklif qilgan. U yuqumli kasalliklar patologiyasi, xususan, immunoprofilaktika, zoonoz va xavfli infeksiyalar mikrobiologiyasi, shuningdek, tibbiyot tarixi va sogʻliqni saqlashni tashkil etish masalalari bilan shugʻullangan. Odamlarga Ku-bezgagi, listerioz kasalliklari yuqishi turlarining tasnifini hamda infeksiyalarning ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyatini oʻrganish sxemalarini taklif qilgan[3].
Manbalar
- ↑ „КАРАКУЛОВ Ишанбай Каракулович“. centrasia.org. 2024-yil 28-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 28-aprel.
- ↑ „КАРАКУЛОВ ИШАНБАЙ КАРАКУЛОВИЧ“. Казинформ (2009-yil 31-dekabr). 2024-yil 28-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 28-aprel.
- ↑ „Жизнь, посвящённая медицине“. nomad.su (2009-yil 16-iyul). 2024-yil 28-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 28-aprel.