Kontent qismiga oʻtish

Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Andoza:Tashkilot haqida maʼlumotnoma

Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti — Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi tarkibidagi maxsus huquqni muhofaza qiluvchi organ boʻlib, iqtisodiy va korrupsiyaviy jinoyatlarga, jinoiy daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga hamda davlat moliyaviy intizomining buzilishiga qarshi kurashish bilan shugʻullanadi. Departament 2001-yil 6 iyulda tashkil etilgan va faoliyati davomida bir necha bor qayta tashkil qilinib, nomi va vakolatlari oʻzgartirilgan; eng yirik qayta tashkil etishlar 2018-yilda va 2024–2025-yillarda amalga oshirilgan. Departament shuningdek Oʻzbekistonning FATF xalqaro tarmogʻi bilan hamkorligini muvofiqlashtiruvchi milliy organ va mamlakatning jinoiy daromadlarni legallashtirish hamda terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish (AML/CFT) sohasidagi maxsus vakolatli organi hisoblanadi.

Tarixi

Tashkil etilishi (2001)

Departament Vazirlar Mahkamasining 2001-yil 6-iyuldagi «Iqtisodiyot va soliq sohasidagi jinoyatlarga qarshi kurashishni kuchaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi 291-son qarori bilan tashkil etilgan. Yangi organ Davlat soliq qoʻmitasi huzuridagi tezkor bosh boshqarma negizida tuzilib, unga 1172 shtat birligi oʻtkazilgan.[1] Shu yilning kuzida «Prokuratura toʻgʻrisida»gi qonunning yangi tahriri qabul qilinib, organ faoliyati uchun huquqiy asos kengaytirilgan.

Soliq va valyuta sohasidagi vakolatlar (2002–2017)

Vazirlar Mahkamasining 2002-yil 28-noyabrdagi 415-son qarori bilan organ faoliyati takomillashtirilib, soliq va valyutaga oid jinoyatlarga qarshi kurashish vazifalari yuklatilgan.[2]

Prezidentning 2006-yil 21-apreldagi PQ–331-son qarori bilan moliya-iqtisodiy va soliq sohasidagi jinoyatlarga, shuningdek jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish vazifalari belgilangan.[3] Prezidentning 2009-yil 12-oktabrdagi PF–4148-son va 2017-yil 18-apreldagi PF–5019-son hujjatlari bilan tuzilma va vakolatlar oʻzgartirilgan.[4][5]

Ushbu davrda organga qoʻshimcha sohaviy vazifalar ham yuklangan: Prezidentning 2016-yil 31-oktabrdagi PQ–2647-son qarori bilan dori-darmon vositalari va tibbiyot buyumlarining narxlari ustidan nazorat,[6] 2017-yil 23-iyundagi PQ–3082-son qarori bilan esa ijtimoiy ahamiyatga ega oziq-ovqat tovarlari narxini sunʼiy oshirishga qarshi kurashish vazifalari belgilangan.[7]

Qayta tashkil etilishi (2018)

Prezidentning 2018-yil 23-maydagi «Byudjet mablagʻlaridan foydalanish samaradorligini tubdan oshirish va iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish mexanizmlarini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi PF–5446-son farmoni bilan organ qayta tashkil etilib, hozirgi — Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti nomini olgan. Shundan soʻng Departament iqtisodiy va korrupsiyaviy jinoyatlar, jinoiy daromadlarni legallashtirish, terrorizmni moliyalashtirish hamda ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashuvchi mustaqil ixtisoslashgan huquqni muhofaza qiluvchi organ maqomini olgan.[8]

Vakolatlarning kengaytirilishi (2020–2025)

Prezidentning 2020-yil 24-noyabrdagi PF–6118-son farmoni bilan elektr, issiqlik energiyasi, gaz va vodoproviddan noqonuniy foydalanish bilan bogʻliq jinoyatlarni aniqlash vazifasi Departamentga yuklatilgan.[9]

2024-yil 16-yanvarda Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligidagi yigʻilishda Departamentni tahlil, tezkor-qidiruv, taftish va oʻz tergovini amalga oshiradigan idoraga aylantirilishi, uning rahbari bir vaqtning oʻzida Bosh prokuror oʻrinbosari maqomini olishi eʼlon qilingan; oʻzgarish yashirin iqtisodiyotni qisqartirish maqsadi bilan bogʻlangan.[10][11] Yashirin iqtisodiyotga qarshi kurashishning ustuvor yoʻnalishlari 2024-yil 16-yanvardagi PF–11-son farmoni bilan, bu sohadagi davlat siyosati esa 8-iyuldagi PF–99-son farmoni bilan belgilangan.

2024-yil 3-iyundagi PF–84-son farmoni va PQ–204-son qarori bilan Departament qoshida yuridik shaxs maqomiga ega Alkogol va tamaki bozorini tartibga solish inspeksiyasi tashkil etilgan.[12][13]

2025-yil 20-fevraldagi OʻRQ–1034-son qonun bilan alkogol va tamaki bozorini tartibga solish tizimi takomillashtirilgan.[14] 2025-yil 25-fevraldagi OʻRQ–1038-son qonun (Qonunchilik palatasi tomonidan 2024-yil 24-dekabrda qabul qilingan va Senat tomonidan 2025-yil 24-yanvarda maʼqullangan) bilan Departamentga jinoyat ishlari boʻyicha dastlabki tergov yuritish vakolati berilgan (Jinoyat-protsessual kodeksining 35 va 344-moddalariga oʻzgartirishlar); shuningdek davlat moliyaviy nazorati vakolatlari Iqtisodiyot va moliya vazirligidan Departament tarkibidagi inspeksiyaga oʻtkazilgan.[15][16]

2025-yil 29-avgustdagi PQ–263-son qaror bilan Departamentda Matbuot kotibi lavozimi joriy etilgan.

Vazifalari

Departamentning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

  • iqtisodiy va korrupsiyaviy jinoyatlarni aniqlash, ularning oldini olish, tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv va dastlabki tergovni amalga oshirish;
  • byudjet mablagʻlari hamda soliqlarga oid jinoyatlarga qarshi kurashish va davlatga yetkazilgan zararni undirish;
  • jinoiy daromadlarni legallashtirish, terrorizmni moliyalashtirish va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish (moliyaviy razvedka);
  • davlat moliyaviy nazoratini amalga oshirish (Davlat moliyaviy nazorati inspeksiyasi orqali);
  • alkogol va tamaki mahsulotlari bozorini tartibga solish va ularning noqonuniy aylanmasiga qarshi kurashish;
  • tadbirkorlik subyektlarining huquqlarini himoya qilish va fuqarolar murojaatlarini koʻrib chiqish.

Tuzilmasi

Departamentga Bosh prokurorning oʻrinbosari maqomidagi boshliq rahbarlik qiladi. Markaziy apparat tahlil va raqamlashtirish, iqtisodiy hamda korrupsiyaga qarshi kurash, moliyaviy razvedka, tergov va nazorat yoʻnalishlari boʻyicha boshqarma va boʻlimlardan iborat boʻlib, mamlakatning barcha hududlarida hududiy boshqarma va boʻlimlarga ega. Departament tarkibida ikkita ixtisoslashgan inspeksiya — Davlat moliyaviy nazorati inspeksiyasi va Alkogol va tamaki bozorini tartibga solish inspeksiyasi — faoliyat yuritadi.

Davlat moliyaviy nazorati inspeksiyasi

OʻRQ–1038-son qonun bilan Byudjet kodeksiga kiritilgan oʻzgartirishlarga muvofiq, Inspeksiya davlat moliyaviy nazoratini, jumladan byudjet intizomi, byudjet mablagʻlarining maqsadli sarflanishi, toʻlovlarning navbatliligi va toʻliqligi, subsidiya va kreditlarning maqsadli ishlatilishi, pensiya va nafaqalarning toʻgʻri tayinlanishi hamda davlat xaridlari boʻyicha tenderlarning oʻtkazilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi.[15]

Alkogol va tamaki bozorini tartibga solish inspeksiyasi

2024-yilda tashkil etilgan Inspeksiya isteʼmol va texnik etil spirti, alkogol hamda tamaki mahsulotlarini ishlab chiqarish va sotish boʻyicha davlat siyosatini amalga oshirishda ishtirok etadi, bu faoliyatni litsenziyalaydi va standartlar hamda texnologik normalarga rioya etilishini nazorat qiladi.[12] Inspeksiyaning faoliyat reglamenti Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 29-oktabrdagi 713-son qarori bilan tasdiqlangan.[17]

Rahbariyat

2025-yil 1-avgustdan Departamentga Jahongir Hatamov rahbarlik qiladi; u ayni vaqtda Bosh prokuror oʻrinbosari lavozimini ham egallaydi. U 1980-yil 12-aprelda Buxoro viloyatida tugʻilgan, 2002-yilda Toshkent davlat yuridik institutini tamomlagan va 2023–2025-yillarda Bosh prokuror oʻrinbosari boʻlib ishlagan.[18] Undan oldin Departamentga 2023-yil 16-oktabrdan 2025-yilgacha Shamsiddin Sohibnazarov (1982-yilda Fargʻona viloyatida tugʻilgan) rahbarlik qilgan.[19] Ikkala rahbar ham Yevroosiyo guruhi (EAG) raisi oʻrinbosari boʻlib xizmat qilgan.[18][19]

Faoliyati

Departament fosh etgan jinoiy ishlar haqidagi maʼlumotlar uning rasmiy Telegram kanali va veb-sayti orqali, shuningdek Oʻzbekiston ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilib boriladi. Eʼlon qilingan ishlar orasida soxta elektron hisob-fakturalar orqali byudjet mablagʻlarini oʻzlashtirish, qoʻshilgan qiymat soligʻi bilan bogʻliq sxemalar, mineral oʻgʻitlarni talon-toroj qilish, elektr tarmoqlariga noqonuniy ulanish va chet elga mehnat migratsiyasi bilan bogʻliq firibgarlik holatlari boʻyicha tergovlar mavjud.[20][21][a]

Xalqaro baholash va hamkorlik

Departament Oʻzbekistonning FATF xalqaro tarmogʻi bilan hamkorligini muvofiqlashtiruvchi milliy organ va mamlakatning AML/CFT sohasidagi maxsus vakolatli organi hisoblanadi; bu maqom PF–5446-son farmon (2018) va tegishli qonunchilik bilan mustahkamlangan.[8]

EAG aʼzoligi va oʻzaro baholashlar

Oʻzbekiston FATF uslubidagi mintaqaviy organ — Yevroosiyo guruhiga (EAG) 2005-yilda, guruh 2004-yilda Moskvada tashkil etilganidan bir yil keyin aʼzo boʻlgan.[22] Mamlakatning EAG bitimiga qoʻshilishi 2011-yilgi OʻRQ–307-son qonun bilan ratifikatsiya qilingan.[23] EAG doirasidagi oʻzaro baholashlar mamlakatning FATF tavsiyalariga texnik muvofiqligi va AML/CFT tizimining samaradorligini baholaydi; Departament ushbu baholashlar uchun Oʻzbekistonning milliy tayyorgarligini va keyingi hisobotlarini muvofiqlashtiradi.[22]

Egmont guruhi

Vazirlar Mahkamasining qaroriga muvofiq, Departament Egmont guruhi doirasida Oʻzbekiston majburiyatlarining taʼminlanishi uchun masʼul vakolatli davlat organi etib belgilangan; ushbu mexanizm orqali moliyaviy razvedka boʻlinmalari shubhali operatsiyalar hamda pul yuvish va terrorizmni moliyalashtirish bilan bogʻliq tergovlar boʻyicha axborot almashadi.[24] Oʻzbekistonning xalqaro AML/CFT hamkorligi 2004-yilgi «Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish toʻgʻrisida»gi qonunni oʻz ichiga olgan huquqiy asosga tayanadi.[23]

Samarqanddagi FATF global tarmogʻi yigʻilishi

2026-yil 27–29-aprel kunlari Departament Samarqandda FATF global tarmogʻi kotibiyatlarining 2-yigʻilishini (Global Network Secretariats' Retreat) oʻtkazdi; unda FATF va uning Lotin Amerikasi, Markaziy Amerika, Osiyo-Tinch okeani, Afrika, Yevropa, Yaqin Sharq va Yevroosiyo mintaqalarini qamrab oluvchi mintaqaviy organlari ijroiya kotiblari ishtirok etdi. Yigʻilish PF–99-son farmon (2024-yil 8-iyul) ijrosi doirasida oʻtkazildi.[25][26] Birinchi shunday yigʻilish 2025-yil aprelda Abu-Dabida oʻtkazilgan edi.[25] Yigʻilish OSCEning Oʻzbekistondagi loyihalar koordinatori bilan hamkorlikda tashkil etilgan boʻlib, koordinator Departamentni koʻp yillardan beri milliy organlar va FATF oʻrtasidagi hamkorlikni yoʻlga qoʻyishda hamda Oʻzbekistonning global moliyaviy boshqaruv tizimidagi ishtirokini qoʻllab-quvvatlashda hamkor boʻlib kelgan idora sifatida taʼriflagan.[27]

Izohlar

  1. ↑ Ayrim ishlar boʻyicha aniq pul summalari Departamentning oʻz rasmiy eʼlonlaridan olingan boʻlib, mustaqil ikkilamchi manbalar tomonidan tasdiqlanmagan boʻlishi mumkin.

Manbalar

  1. ↑ „Vazirlar Mahkamasining 06.07.2001-yildagi 291-son qarori“ (uz). Lex.uz.
  2. ↑ „Vazirlar Mahkamasining 28.11.2002-yildagi 415-son qarori“ (uz). Lex.uz.
  3. ↑ „Prezidentning 21.04.2006-yildagi PQ–331-son qarori“ (uz). Lex.uz.
  4. ↑ „Prezidentning 12.10.2009-yildagi PF–4148-son farmoni“ (ru). Lex.uz.
  5. ↑ „Prezidentning 18.04.2017-yildagi PF–5019-son farmoni“ (uz). Lex.uz.
  6. ↑ „Prezidentning 31.10.2016-yildagi PQ–2647-son qarori“ (uz). Lex.uz.
  7. ↑ „Prezidentning 23.06.2017-yildagi PQ–3082-son qarori“ (uz). Lex.uz.
  8. ↑ 8,0 8,1 „Prezidentning 23.05.2018-yildagi PF–5446-son farmoni“ (uz). Lex.uz.
  9. ↑ „Prezidentning 24.11.2020-yildagi PF–6118-son farmoni“ (uz). Lex.uz.
  10. ↑ „Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti tergov qiladigan idoraga aylantiriladi“ (uz). Gazeta.uz (2024-yil 16-yanvar).
  11. ↑ „Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti tergov qiladigan idoraga aylantiriladi“ (uz). Kun.uz (2024-yil 16-yanvar).
  12. ↑ 12,0 12,1 „Prezidentning 03.06.2024-yildagi PF–84-son farmoni“ (uz). Lex.uz.
  13. ↑ „Prezidentning 03.06.2024-yildagi PQ–204-son qarori“ (uz). Lex.uz.
  14. ↑ „OʻRQ–1034-son qonun (20.02.2025)“ (uz). Lex.uz.
  15. ↑ 15,0 15,1 „OʻRQ–1038-son qonun (25.02.2025)“ (uz). Lex.uz.
  16. ↑ „Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamentining vakolatlari aniqlashtirilmoqda“ (uz). Norma.uz.
  17. ↑ „Vazirlar Mahkamasining 29.10.2024-yildagi 713-son qarori“ (uz). Lex.uz.
  18. ↑ 18,0 18,1 „Mr. Jakhongir Khatamov (Uzbekistan)“. Eurasian Group on Combating Money Laundering and Financing of Terrorism.
  19. ↑ 19,0 19,1 „Mr. Shamsiddin Sokhibnazarov (Republic of Uzbekistan)“. Eurasian Group on Combating Money Laundering and Financing of Terrorism.
  20. ↑ „Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti tashkil etildi“ (uz). Gazeta.uz (2018-yil 23-may).
  21. ↑ „Fargʻona viloyatida qalbaki dori vositalariga qarshi kurash“ (uz). Fergana.uz.
  22. ↑ 22,0 22,1 „Members“. Eurasian Group on Combating Money Laundering and Financing of Terrorism.
  23. ↑ 23,0 23,1 „Normativ-huquqiy hujjatlar“ (uz). Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti.
  24. ↑ „Egmont guruhi faoliyatida ishtirok etish chora-tadbirlari belgilandi“ (uz). Gazeta.uz (2018-yil 7-sentabr).
  25. ↑ 25,0 25,1 „On the Meeting of the Secretariats of the FATF Global Network“. Eurasian Group on Combating Money Laundering and Financing of Terrorism (2026-yil 29-aprel).
  26. ↑ „On the Holding of the 2nd Global Network Secretariats' Retreat in Samarkand, Republic of Uzbekistan“. Eurasian Group on Combating Money Laundering and Financing of Terrorism (2026-yil 8-may).
  27. ↑ „OSCE supports global anti-financial crime co-operation at retreat in Samarkand“. OSCE Project Co-ordinator in Uzbekistan (2026-yil 29-aprel).

Havolalar

Andoza:Oʻzbekiston mavzulari 

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Iqtisodiy_jinoyatlarga_qarshi_kurashish_departamenti&oldid=508565" dan olindi