Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Insof

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
, dagi Programmer (munozara | hissa) versiyasi
(farq) ←Avvalgi koʻrinishi | Hozirgi koʻrinishi (farq) | Yangiroq koʻrinishi→

Insof (arabcha adolat, odillik, begʻarazlik) ​​— adolat va vijdon bilan ish tutish tuygʻusi, ishda, kishilarga munosabatda halollik, toʻgʻrilik[1].

Etimologiyasi

Bu arabcha soʻz boʻlib, 'insaf(un) shakliga ega; oʻzbek tiliga kasrali hamzani „i“ tovushiga, „sad“ undoshini „s“ undoshiga, choʻziq „a“ unlisini „o“ unlisiga almashtirib qabul qilingan; asli "ikki teng boʻlakka boʻldi" maʼnosini anglatuvchi „nasafa“ feʼlining "vijdon bilan, adolat bilan ish tutdi" maʼnosini  anglatuvchi shaklidan hosil qilingan masdar boʻlib, „vijdon bilan, adolat bilan ish tutish“ maʼnosini anglatadi. Bu soʻzdan oʻzbek tilida insofli, insofsiz sifatlari, insofsizlik mavhum oti yasalgan[2].

Qoʻllanilishi

Insof oʻzbek milliy mentaliteti bilan bogʻliq tushunchalardan biri boʻlib, haddan oshmaslik, chegaradan chiqmaslik, insoniylikni yoʻqotmaslik maʼnolarida ham qoʻllanadi. Oʻzbek adabiyotining yirik namoyandasi Oʻtkir Hoshimov insof tushunchasi haqida fikr yuritib, shunday yozadi:

"Xalqimizning ajoyib udumlari bor. Chaqaloqning tanglayini koʻtarayotganda „umring uzoq boʻlsin, insofli-tavfiqli boʻl“, deb duo qiladi. Biron muammoni hal qilayotganda „insof sari baraka“, deydi. Birovning noinsofligidan ranjisa, „insof qiling-da, birodar“, deydi. Xullas, insof degan tushuncha bilan bogʻliq gaplar koʻp. Oʻylab qarasam, bu soʻzning boshqa tillardagi tarjimasini topish anchayin mushkul ekan. Masalan, rus tili dunyodagi eng boy tillardan biri. Unda „chestnostʼ“, „poryadochnostʼ“, „velikodushie“, „dolg“, „sovestʼ“ singari teran maʼno tashuvchi soʻzlar koʻp. Biroq menimcha, ular „insof“ degan soʻz maʼnosini toʻliq anglatmaydi"[3].

Mazkur soʻz bir qator maqollar tarkibida ham uchraydi. „Insof sari baraka“, „Insofi yoʻqning iymoni yoʻq“, „Insofli oshini yer, insofsiz boshini“, „Noinsofni tuz konda koʻr“, „Noinsofga erk bersang, elni talar“ kabi maqollar shular jumlasidandir[4].

Insof soʻzi milliy realiyalar sirasiga kiradi.

Manbalar

  1. ↑ Oʻzbek tilining izohli lugʻati (ikkinchi jild), 2020. 
  2. ↑ Sh. Rahmatullayev. Oʻzbek tilining etimologik lugʻati, 2003. 
  3. ↑ Oʻ. Hoshimov. Daftar hoshiyasidagi bitiklar, 2010. 
  4. ↑ Hikmatnoma. Oʻzbek xalq maqollarining izohli lugʻati, 1990. 

Havolalar