Imzo
Imzo — shaxsning oʻz qoʻli bilan yozadigan va uni boshqa shaxslardan ajratib turuvchi yozuv yoki grafik belgidir. U odatda shaxsning ismi, familiyasi yoki lavozimini ifodalashi mumkin. Imzo shaxsni identifikatsiya qilish, huquqiy hujjatlarni tasdiqlash, bank amaliyotlari, vakillik va diplomatiyada qoʻllaniladi.
Imzo qoʻlda yozilganiligi sababli har bir shaxsda oʻziga xos shaklga ega boʻladi. Rasmiy hujjatlarda imzo hujjatni tasdiqlash va unda koʻrsatilgan majburiyatni qabul qilganlikni bildirish vositasi sifatida ishlatiladi.
Tarixi
Imzoning kelib chiqishi qadimgi davrlarga borib taqaladi. Qadimgi Misr va boshqa sivilizatsiyalarda kotiblar yozma hujjatlarni tayyorlagan, hukmdorlar esa hujjatlarning haqiqiyligini tasdiqlash uchun muhrlardan foydalangan. Muhrlar koʻpincha uzuk yoki maxsus qolip yordamida hujjatga tushirilgan[1].
O‘rta asrlarda yozma hujjatlarning keng tarqalishi bilan imzo ham asta-sekin muhim tasdiqlash vositasiga aylangan. Asosan monastirlarda diniy ulamolar va kotiblar xattotlik bilan shugʻullangan. Hujjatlarni tasdiqlashda esa imzo va muhrlardan keng foydalanilgan[2].
Ilgari savodsizlik darajasi yuqori boʻlganligi sababli ayrim jamiyatlarda yozishni bilmaydigan shaxslar hujjatlarni tasdiqlash uchun oddiy belgi, xususan „X“ belgisidan foydalangan. Keyinchalik shaxsni barmoq izlarini qoʻyish bilan tasdiqlashgan[3].
Huquqiy ahamiyati
Imzo hujjat yoki boshqa yozma material muallifi yoki joʻnatuvchisining shaxsini aniqlash, tasdiqlash va himoyalash uchun xizmat qiladi. Shuningdek, u hujjatda keltirilgan maʼlumotlarga rozilik berilganini, ularning oʻzgartirilmaganini va maʼqullanganini tasdiqlovchi dalil sifatida qoʻllanadi.
Boshqa shaxsning imzosini qalbakilashtirish koʻplab davlatlarning jinoyat qonunchiligiga koʻra huquqbuzarlik yoki jinoyat hisoblanadi.
Oʻzbekistonda
Oʻzbekistonda imzodan foydalanish bilan bir qatorda elektron hujjatlarni tasdiqlash uchun elektron raqamli imzo (ERI) ham qoʻllanadi. „Elektron raqamli imzo toʻgʻrisida“gi qonunga koʻra, ERI elektron hujjatdagi axborotning yaxlitligini aniqlash va imzo egasini identifikatsiya qilish imkonini beradi. ERI davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari hamda tijorat banklari tomonidan koʻrsatiladigan xizmatlarda ham qoʻllanadi[4][5].
Sanʼatda
Rasm yoki boshqa sanʼat asaridagi imzo asarning kelib chiqishi va muallifligini aniqlashda muhim omillardan biridir. Baʼzan rassomchilikda asarining qiymatini oshirish yoki soxta asarga soxtaligini yashirish uchun unga soxta imzo qoʻyiladi. Bunga Vermer Delftlik Yanning soxta „Emmausdagi kechki ovqat“ asaridagi imzosi misol boʻla oladi. Ushbu asar Han van Meegeren tomonidan qalbaki ravishda yaratilgan.
Rassomlarning imzosi vaqt oʻtishi bilan oʻzgarib turishi mumkin. Natijada imzoning shakli asarning haqiqiyligini aniqlashni qiyinlashtirishi mumkin. Ayrim rassomlarning imzolari oʻziga xos badiiy shaklga ega boʻlib, ularni qalbakilashtirishni iloji boʻlmaydi.
Agar rasm abstrakt yoki undagi tasvirning yoʻnalishi noaniq boʻlsa, imzo baʼzan asarning qaysi tomoni yuqoriga qaratilganini aniqlashga yordam beradigan yagona belgi sifatida ham hizmati qiladi.
Manbalar
- ↑ „Seal“. Encyclopaedia Britannica. Qaraldi: 2026-yil 4-oktyabr.
- ↑ „Medieval manuscripts“. British Library. Qaraldi: 2026-yil 4-oktyabr.
- ↑ „Fingerprints and Their History“. Federal Bureau of Investigation. Qaraldi: 2026-yil 4-oktyabr.
- ↑ „Elektron raqamli imzo to‘g‘risida“. O‘zbekiston Respublikasi Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. Qaraldi: 2026-yil 4-oktyabr.
- ↑ „Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari hamda tijorat banklari tomonidan ko‘rsatiladigan barcha turdagi xizmatlarda elektron raqamli imzodan foydalanish qoidalarini tasdiqlash haqida“. O‘zbekiston Respublikasi Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. Qaraldi: 2026-yil 4-oktyabr.