Ilmiy jurnal
Ilmiy jurnal — muayyan bir akademik fanga oid ilmiy tadqiqotlar chop etiladigan davriy nashr. Bunday jurnallar tadqiqotlarni tarqatish, sinchiklab tekshirish va muhokama qilish uchun doimiy hamda shaffof forum vazifasini oʻtaydi. Boshqa jurnallaridan farqli oʻlaroq, bu yerdagi maqolalar jurnal shtatidagi mualliflar tomonidan emas, balki asosan tadqiqotchilarning oʻzlari tomonidan yoziladi[1][2]. Deyarli barcha ilmiy jurnallar tadqiqot maqolalarini chop etishdan avval majburiy taqrizdan oʻtkazishni yoki tegishli sohada malakali va tan olingan hamkasblar (ekspertlar) tomonidan sinchiklab koʻrib chiqilishini talab qiladi. Akademik jurnallarning tarixi XVII-asrga borib taqaladi; 1665-yilda asos solingan „Philosophical Transactions of the Royal Society“ jurnali tarixdagi birinchi ilmiy jurnal hisoblanadi.
2012-yilgi maʼlumotlarga koʻra, dunyo miqyosida 28 100 dan ortiq faol ilmiy jurnallar nashr etilayotgani taxmin qilingan boʻlib, ularning qamrovi „Science“ va „Nature“ kabi umumiy fanlardan tortib, tor doiradagi ixtisoslashgan sohalargacha vujudga kelgan[3][4]. Ushbu jurnallar turli xildagi maqolalarni, jumladan, original tadqiqotlar, sharhlovchi maqolalar va istiqbolli qarashlarni chop etadi. Elektron nashriyotning rivojlanishi ilmiy jurnallardan foydalanish imkoniyatini yanada kengaytirdi.
Tarkibi
Jurnal tarkibi odatda original tadqiqotlarni taqdim etuvchi maqolalar, sharhlovchi maqolalar yoki kitob taqrizlaridan iborat boʻladi. „Philosophical Transactions of the Royal Society“ jurnalining birinchi muharriri Henry Oldenburgning fikricha, ilmiy jurnalning maqsadi tadqiqotchilarga „oʻz bilimlarini bir-birlari bilan baham koʻrishlari hamda tabiat haqidagi bilimlarni boyitish, barcha falsafiy sanʼat va fanlarni takomillashtirish kabi buyuk maqsadga munosib hissa qoʻshishlari“ uchun maydon yaratishdan iboratdir[5].
„Akademik jurnal“ atamasi barcha sohalardagi ilmiy nashrlarga nisbatan qoʻllaniladi; bularning tarkibiga shakli va funksiyasiga koʻra bir-biridan biroz farq qiluvchi aniq fanlar, tabiiy fanlar, ijtimoiy va gumanitar fanlarni qamrab oluvchi jurnallar kiradi. Aniq va tabiiy fanlar yoʻnalishidagi akademik jurnallar koʻpincha „ilmiy jurnallar“ deb ham yuritiladi. Aksariyat jurnallar tor doirada ixtisoslashgan boʻladi, biroq „Science“ va „Nature“ kabi eng qadimgi jurnallarning ayrimlari ilm-fanning keng koʻlamli sohalarini qamrab olgan maqolalar va ilmiy ishlarni chop etib kelmoqda[6].
Garchi ilmiy jurnallar tashqi koʻrinishidan professional jurnallarga oʻxshash boʻlsa-da, ular bir-biridan butunlay farq qiladi. Ilmiy jurnallardagi maqolalar talabalar, olimlar va professorlar kabi faol tadqiqotchilar tomonidan yoziladi. Ularning maqsadli auditoriyasi ham shu sohadagi boshqa mutaxassislar boʻlgani sababli, maqolalar mazmuni chuqur ixtisoslashgan hisoblanadi[7]. Shuningdek, ilmiy maqolalar bevosita tadqiqotlar bilan bogʻliq boʻladi va majburiy taqrizdan oʻtkaziladi. Kasbiy jurnallar esa turli soha xodimlariga moʻljallangan boʻlib, asosiy eʼtiborini ushbu soha vakillari oʻz vazifalarini qanday qilib yaxshiroq bajarishlari mumkinligiga qaratadi[3].
Faol akademik tadqiqotchilardan oʻz ilmiy ishlarini ilmiy jurnallarda chop etish kutiladi, qolaversa, davlat tomonidan moliyalashtiriladigan jamgʻarmalar ham koʻpincha tadqiqot natijalarini ilmiy jurnallarda nashr etishni talab qiladi. Ilmiy unvon va lavozimlarga koʻtarilish uchun akademik koʻrsatkichlar koʻp jihatdan chop etilgan ilmiy maqolalarning soni va nufuzi bilan belgilanadi. Bu holat tadqiqotchilarni tez-tez maqola chop etishga majbur qiladi. Bunday muhit ilmiy doiralarda „chop et yoki yoʻq boʻlib ket“ nomi bilan tanilgan[8].
Manbalar
- ↑ Blake, Gary; Bly, Robert W.. The Elements of Technical Writing. Macmillan Publishers, 1993 — 113-bet. ISBN 978-0-02-013085-7.
- ↑ Blake, Gary; Bly, Robert W.. The Elements of Technical Writing. Macmillan Publishers, 1993 — 113-bet. ISBN 978-0-02-013085-7.
- ↑ 3,0 3,1 Lilla, Rick „What's the difference between a scholarly journal, a professional journal, a peer reviewed journal, and a magazine?“. Lock Haven University Libraries (2022-yil 11-noyabr). 2018-yil 24-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 25-yanvar.
- ↑ Swoger, Bonnie (July 27, 2012). „The (mostly true) origins of the scientific journal“. Scientific American. July 27, 2016da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: January 25, 2023.
- ↑ „Royal Society journal archive made permanently free to access“. The Royal Society (2019-yil 12-fevral). 2019-yil 12-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 30-aprel.
- ↑ Panter, Michaela „How to Choose Between General and Specialized Journals“ (English). American Journal Experts (2023-yil 25-yanvar). 2020-yil 11-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 25-yanvar.
- ↑ „What is a Scholarly Journal?“. Victor Valley College Library (2023-yil 25-yanvar). 2016-yil 14-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 25-yanvar.
- ↑ Fanelli, D. (2010). "Do Pressures to Publish Increase Scientists' Bias? An Empirical Support from US States Data". PLOS ONE 5 (4). doi:10.1371/journal.pone.0010271. PMID 20422014. PMC 2858206. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2858206.
Adabiyotlar
- Bakkalbasi, N; Bauer, K; Glover, J; Wang, L (2006). "Three options for citation tracking: Google Scholar, Scopus and Web of Science". Biomedical Digital Libraries 3. doi:10.1186/1742-5581-3-7. PMID 16805916. PMC 1533854. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=1533854.
- Waller, A.C.. Editorial Peer Review Its Strengths and Weaknesses, ASIST monograph series. Information Today, 2001. ISBN 978-1-57387-100-6.
- Ware, Mark; Mabe, Michael. The STM Report: An overview of scientific and scholarly journal publishing, 4th, International Association of Scientific, Technical and Medical Publishers, 2015.
 |
Wikisourceda Research articles haqida bir nechta asl matnlar mavjud. |
 |
Vikiomborda „Ilmiy jurnal“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. |