Husayn Avni Bey
| Husayn Avni Bey | |
|---|---|
 | |
| Asl ismi | Husayn Avni Ariburun |
| Tavalludi |
1875 Manastir|Usmonlilar imperiyasi |
| Vafoti |
13-avgust|1915-yil (39-40 yosh) Gallipoli Turkiya |
| Fuqaroligi | Usmonlilar imperiyasi |
| Xizmatdagi yillari | 1889-1915-yillar |
| Unvoni | podpolkovnik |
| Qoʻmondonlik qilgan | 57-piyoda polki (Usmonli imperiyasi) |
| Jang/urush |
Birinchi jahon urushi Yunon-Turk urushi 1897-yil Birinchi Bolqon urushi Gallipoli kampaniyasi |
| Mukofotlari | Majidiya ordeni |
| Otasi | Ali |
| Onasi | Fotima |
Husayn Avni Bey (1874, Bitola — 1915 yil 13 avgust, Chanoqqal'a) — Gelibolu jangida Usmonli qoʻshinining 57-piyoda polki qoʻmondoni sifatida xizmat qilgan. Uning oxirgi unvoni - podpolkovnik boʻlgan (turkcha: Yarbay)[1] [2] [3].
Biografiyasi
Husayn Avni 1874-yilda Usmonlilar imperiyasi hududidagi Manastir shahrida (hozirgi Makedoniya Respublikasiga qarashli Bitola shahri) tugʻilgan. U taniqli va badavlat oiladan chiqqan - otasi Ali boʻlgan, tuman hokimi edi; Husaynning onasining ismi Fotima edi. Bu oilaning ajdodlari dastlab 15-asr boshlarida Turkiyaning janubidagi hozirgi Alaniyaga joylashdilar. 1420-yillarda ular Sulton Murod II boshchiligida Bolqonni zabt etishga qoʻshildilar va oʻz xizmatlari uchun Serbiyadan yer oldilar.
1889-yilda Usmonli imperiyasi qurolli kuchlarida harbiy xizmatni boshlaydi. 1892-yil 6 mayda harbiy maktabni tugatgach, ofitser boʻlib chiqadi - leytenant unvonini oladi. 1895-yil 8 avgustda lavozimi koʻtariladi. 1897-yilda u Yunoniston-Turkiya urushida qatnashib va oʻsha yilning 23 mayida Prishtina shahrida shtab-ofitser sifatida ish boshlaydi. 1898-yil 10 yanvarda Husayn Avni kapitan lavozimiga koʻtariladi.
Husayn Avni Usmonli imperiyasi qurolli kuchlarining 57-polki qoʻmondoni etib tayinlanganida, unvoni ham koʻtarilgandi - taxminan Yevropa qoʻshinlarining mayoriga mos keladigan binboshi unvonini oldi. 57-polk Rodostoda mashgʻulot oʻtkazayotganda, tarkibga zudlik bilan Gallipoliga koʻchib oʻtish buyuriladi. 1915-yil 24-fevralda polk dengiz orqali (paroxodda) Maydosga yetib keladi. Husayn Avni Bey qoʻmondonligi ostidagi polk ishtirok etgan 25-28 apreldagi janglardan soʻng u navbatdagi unvonini olib, podpolkovnik boʻladi.
1915-yil 23 fevralda Miralai Shemi Beyning oʻrniga Tekirdogʻda joylashgan 57-piyoda polkiga komandirlik qiladi. Polk podpolkovnik Mustafo Kamol (Avnidan oʻn yosh katta) tomonidan saralangan 19-diviziyaga qoʻshilgandi. Polk Rodostoda mashgʻulot oʻtkazayotgan edi, Dardanel boʻgʻoziga hujumlarga javoban, 19-diviziyani oʻz ichiga olgan III Korpusga Gallipoli yarimorolini mustahkamlash vazifasi yuklangan edi. Natijada, 1915-yil 21 fevralda 57-polkga Gallipoliga ko‘chishga buyruq berildi. 25 fevral kuni polk paroxodda Maydosga yetib keldi. 1915-yil aprelga kelib, 19-diviziyaning shtab-kvartirasi va boʻlinmaning bir qismi Bigali (Bogʻali) qishlogʻi yaqinidagi Eldegirmeni tekisliklarida, tayyorgarlik koʻrgan polklar Gallipoli yarim orolidagi Maltepe va Mersintepa hududlarida joylashgan edi. 1915-yil 25 aprel kuni ertalab ittifoqchi qoʻshinlarning yarim orolga tushishi haqidagi xabarni olgan Mustafo Kamol qoʻshin oldiga oʻtadi. Avstraliya kontingenti tor boʻlakda hukmronlik qiladigan baland yerga qarab harakatlanayotganini aniqlab, u butun 57-ga qarshi hujumga oʻtishni buyurdi: "Men sizga hujum qilishni buyurmayman, oʻlishni buyuraman!" Biz o‘lgunimizcha o‘rnimizni boshqa askar va qo‘mondonlar egallashi mumkin”.
Avni o‘z polkiga boshchilik qilgan jangda og‘ir talafot ko‘rgan, lekin turklarning o‘ng qanotini barqarorlashtirishga muvaffaq bo‘lgan.
Jang haqidagi keyingi harbiy hikoyasida Mustafo Kamol Avnini mehribon, sadoqatli va yuksak hurmatga sazovor sarkarda sifatida tasvirlaydi.
Oʻlimi
1915-yil 13 avgustda podpolkovnik Avni oʻzining qoʻmondonlik punktida bomba portlashi oqibatida halok boʻladi.
1915-yil 13 avgustdagi diniy bayram kuni ertalab polk ofitserlari salomlashish sifatida dala kasalxonasi yaqinidagi Anzak koʻrfaziga qaragan joydan foydalanishga qaror qilishdi, chunki ularning fikriga koʻra, u dushman artilleriyasidan tashqarida edi. Biroq, gaubitsali snaryadlari 10 metr naridan portladi, keyin ikkinchisi toʻgʻridan-toʻgʻri ularning chodiri ustida portladi. Avni yarador boʻlib, qoʻlini yoʻqotdi. Uning oʻlim chogʻidagi so‘nggi so‘zlari: “Oilamga xabar bering, xalq omon bo‘lsin” edi. U 40 yoshda vafot etdi. Oʻrtoqlari shu yaqin hududga dafn etishdi. Uning o‘rniga mayor Xayri Bey 57-polk qo‘mondoni etib tayinlandi.
Mustafo Kamol Avnining oʻlimini bilib, qattiq qaygʻuga tushdi, uning kiyim-kechak va shaxsiy buyumlarini oilasiga yuborishni buyurdi. Keyinchalik uning kiyimi, qilichi va ba'zi yodgorliklari oilasi tomonidan Istanbuldagi Harbiy muzeyga sovgʻa qilingan. Bugungi kunda uning kiyimi Istanbuldagi Harbiy muzeyda koʻrgazmasida saqlanadi.
Oilasi va familiyasi
Husayn Avni oilasi 1934-yilda Turkiyaning “Familiya toʻgʻrisida”gi qonuni qabul qilingandan soʻng “Ariburun” familiyasini oladi – unga koʻra, respublikaning barcha fuqarolari yangi familiya olishlari lozim edi. Ariburun soʻzini Avni avlodlari mashhur bobosi qoʻmondonligi ostida Gallipolida jang qilgan askarlarning qahramonliklari sharafiga qoʻyishgan edi: Ariburun - bu jang boʻlgan Anzak koʻrfazining turkcha nomi. Mustafo Kamol Otaturkning oʻzi bu oila a'zolaridan bunday familiyani olishni soʻragan degan qarashlar ham mavjud.
Avnining oʻgʻli boʻlajak general Mehmet Tekin Ariburun (1903-1993) edi. 1925-yilda u Aviatsiya maktabida uchuvchi ofitser boʻlib yetishdi, oʻqishni1927 yilda tugatdi. Keyin 1935-yilda Harbiy akademiyani tamomladi. 1950-yilda Mehmet Tekin qoʻmondon boʻldi, 1959-yilda esa Turk armiyasi generaliga aylandi. Shundan soʻng, u mamlakat Harbiy-havo kuchlari qoʻmondoni etib tayinlandi. 1960-yil 27-mayda respublikadagi harbiy to‘ntarishlarga qarshi chiqqanidan so‘ng, u ishdan bo‘shatildi. 1961 yilgi saylovlarda Adolat partiyasidan Istanbul senatori etib saylandi. 1970-yildan 1977-yilgacha yetti yil davomida Turkiya Senati prezidenti lavozimida ishlagan. 1973 yilgi mamlakat prezidentlik saylovlarida Mehmet Tekin Ariburun nomzod boʻlgan, ammo Fahri Koruturkga magʻlub boʻlgan.
Mehmet Tekin Ariburun chet elda ancha xizmatda boʻlgan: Berlin, Vashingtonda havo kuchlari attashesi sifatida faoilyat yuritgan va Parijdagi NATO akademiyasini boshqargan. Bu davrda u turli xalqaro uchrashuvlarda bir necha bor Turkiya nomidan qatnashdi. Mehmet Tekin Ariburun 1993-yil 13 avgustda vafot etgan.
Manbalar
Adabiyot
- Edward J. Erickson. Ottoman Army Effectiveness in World War I: A comparative study. Routledge, 2007. ISBN 978-0-415-77099-6.
- Edward J. Erickson. Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Contributions in Military Studies, Number 201. Greenwood Press, 2001. ISBN 978-0-313-31516-9.
- Michael Hickey. Gallipoli, 1995. ISBN 978-0-7195-6142-9.