Husamiddin Qaraja
| Husamiddin Qaraja | |
|---|---|
| Hüsameddin Karaca | |
| Fuqaroligi | Saljuqiylar |
| Saʼd al-Din Köpek | |
| Izohlar | |
|
Saʼd al-Din Kopekni oʻldirishi bilan tanilgan | |
Husamiddin Qaraja (turkcha: Hüsameddin Karaca) Sivas hokimi boʻlgan va Rum saljuqiylar sultonligida sarkash amir Saʼd al-Din Kopekdan qutulgan kishi sifatida keng tanilgan[1][2].
Amir Saʼd al-Din Kopekdan qutulish
Qaraja aslida Saljuqiylar saroyining siyosatiga uncha aloqador emas edi, ammo Kayxusrav II Köpek saljuqiylar taxtini istayotganini anglagach, oʻzining sodiq xizmatkorlaridan birini Qaraja bilan aloqa oʻrnatish va unga Saʼd al-Din Köpekning yovuz rejalari haqida aytish uchun yubordi[1].
Qarajaning makkorligi
Köpek aslida Husamiddin Qarajadan qoʻrqardi va undan yiroq yurishga harakat qilardi, Qaraja esa Saʼd al-Dinning oʻziga boʻlgan munosabatini bilardi, shuning uchun uni oʻldirish maqsadida ishonchini qozonishga urinayotganda juda ehtiyotkor boʻlgan[1][2]. Bir paytlar Husamiddin Qaraja sulton saroyiga kirishga ruxsat soʻradi. Köpek undan nega aynan oʻzidan ruxsat soʻrayotganini surishtirdi. Husamiddin Qaraja esa shunday javob berdi:
“Qanday qilib sizning ruxsatingizsiz sulton oldiga chiqishim mumkin?”[1]
Shu soʻzlari bilan u Saʼdning ishonchini qozondi, bu esa Qarajaning naqadar makkor ekanini ham koʻrsatdi va u Köpekning yordamchisi hamda xizmatkori boʻlib oldi. Qaraja, shuningdek, bir necha kun davomida uning baʼzi ziyofatlari va kechki ovqatlarida qatnashishga ham qaror qildi, bu esa Köpekning unga boʻlgan ishonchini yanada oshirgan[1][2].
Köpekning vafoti
Kayxusrav II, shuningdek, oʻz rejalarini Qarajaga ham aytib berdi va bir necha kundan soʻng saroyida katta ziyofat uyushtirdi. Ziyofatda Husamiddin Qaraja chiqib ketdi va goʻyoki hojatxonaga ketayotganini aytdi, aslida esa saroy eshigi tashqarisida kutib turardi. Saʼd al-Din Köpek ham unga berilgan zahardan oʻzini yomon his qilgani uchun tashqariga chiqdi. U tashqariga chiqqanida Husamiddin Qaraja va uning odamlarini koʻradi. Qaraja uni oʻldirishga urinib, faqat yuzining bir qismini kesib yuborganidan soʻng, Köpek saroydan yugurib chiqib ketadi va tezda oʻziga keladi. Saljuqiylar bayroqlari uchun masʼul amir – Amir-i Alom Togan, oʻsha paytda Husamiddin Qaraja bilan birga boʻlgan, qilichini sugʻurib, Köpekning ortidan quvib ketadi. U yerda u Köpek yashirinib olgan podvalda kutib turgan va Saʼd al-Dinni qoʻllab-quvvatlagan odamlarning hujumiga uchraydi. Togan pichoq va qilich bilan juda ogʻir yaralandi, shundan keyingina u va Qaraja Köpekka yetib olib, nihoyat uni oʻldirishadi[1][2].
Ommaviy madaniyatda
Qaraja va Amir-i Alom Togan shuningdek Dirilish: Ertugʻrul nomli turk teleserialida ham qahramonlar sifatida tasvirlangan boʻlib, u yerda ular bosh qahramon Ertugʻrulga Saʼd al-Din Köpekni oʻldirishda yordam berishadi[manba kerak].