Kontent qismiga oʻtish

Hojiakbar Rahmonqulov

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Hojiakbar Rahmonqulov
Tavalludi 9-fevral 1925-yil
Sayram tumani, Chimkent viloyati
Vafoti 17-iyul 2013-yil(2013-07-17)
(88 yoshda)
Istiqomat joylari OʻzSSR
Oʻzbekiston
Sohasi Huquqshunoslik
Taʼlimi Toshkent yuridik instituti
Mukofotlari Jasorat medali (1968)

Hojiakbar Rahmonqulov (1925-yil 2-sentabr, Chimkent viloyati) — taniqli oʻzbek huquqshunos olimi, yuridik fanlar doktori (1970), professor (1980), Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining haqiqiy aʼzosi (akademik, 2000). U Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, Fuqarolik va Oila kodekslarini ishlab chiqishda bevosita rahbarlik qilgan hamda Oʻzbekiston milliy huquq tizimi va qonunchiligini shakllantirishga ulkan hissa qoʻshgan yirik huquqshunoslardan biridir. Shuningdek, u "Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan fan arbobi" (1990) unvoni sohibi hisoblanadi.

Yoshligi va harbiy yillari

Hoji-Akbar Rahmonqulovich 1925-yil 2-sentabrda Chimkent viloyatining Sayram qishlogʻida dehqon oilasida dunyoga kelgan. Mehnat faoliyatini juda erta boshlagan boʻlib, 1941–1942-yillarda Toshkent shahridagi 12-Maxsus loyihalash-montaj boshqarmasida (84-aviazavod) elektromontyor boʻlib ishlagan.

Ikkinchi jahon urushi yillari uning hayotida muhim iz qoldirgan. U 1942–1946-yillarda Sovet armiyasi safida xizmat qilib, 1941–1945-yillardagi urushda bevosita qatnashgan. Jangovar xizmatlari uchun "Vatan urushi" ordeni hamda 12 ta jangovar va yubiley medallari bilan taqdirlangan. Urushdan keyingi yillarda ham harbiylik va jamoat ishlarida qatnashib, 1951–1953-yillarda Turkiston Harbiy okrugi harbiy qismlarida siyosiy boʻlim boʻyicha komandir oʻrinbosari, 1953–1956-yillarda esa Turkiston Harbiy okrugi "Frunzeves" gazetasi tahririyatining adabiy xodimi boʻlib xizmat qilgan.

Ta'lim va ilmiy faoliyatining boshlanishi

Urushdan qaytgach, huquqshunoslik sohasini tanlagan X. Rahmonqulov 1946–1950-yillarda Toshkent yuridik institutida tahsil oldi. Oliy ma'lumotli huquqshunos sifatida u oʻz faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida maslahatchi, taftishchi va katta taftishchi lavozimlarida (1950–1951, 1956–1957) boshladi.

Uning yirik olim sifatidagi shakllanishi Leningrad Davlat universiteti bilan chambarchas bogʻliq. U 1957–1960-yillarda ushbu universitetning yuridik fakulteti aspiranti boʻlgan va 1960-yilda nomzodlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli yoqlagan. Keyinchalik, 1970-yilda yana Leningrad Davlat universitetida "Sanoat va qishloq xoʻjaligi oʻrtasidagi tovar aylanishining huquqiy shakllari" mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1966-yilda unga Sovet fuqarolik huquqi ixtisosligi boʻyicha katta ilmiy xodim ilmiy darajasi berilgan boʻlsa, 1980-yilda SSSR Oliy Attestatsiya Komissiyasi (VAK) tomonidan professor ilmiy unvoniga tasdiqlangan.

Akademik va rahbarlik faoliyati

Olimning ilmiy faoliyati asosan Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi (OʻzR FA) tizimida kechgan:[1]

  • 1960–1980-yillar: OʻzR FA I.M. Moʻminov nomidagi Falsafa va huquq institutining ilmiy xodimi, shuʼba mudiri.
  • 1985–1989-yillar: Falsafa va huquq institutining fuqarolik, xoʻjalik, mehnat, oila va protsessual huquq shuʼbasi mudiri, soʻngra huquq boʻlimi mudiri.
  • 1989–1991-yillar: OʻzR FA I.M. Moʻminov nomidagi Falsafa va huquq instituti direktori.
  • 1994-yil: OʻzR FA muxbir aʼzoligiga saylandi.
  • 1994–2000-yillar: OʻzR FA Iqtisodiy, falsafiy, yuridik fanlar boʻlimi raisining oʻrinbosari.
  • 1997–2013-yillar: Falsafa va huquq institutining bosh ilmiy xodimi (1998-yildan o'rindoshlik asosida).
  • 2000-yil: Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining haqiqiy aʼzosi (akademigi) unvoniga sazovor bo'ldi.

U, shuningdek, huquqshunos kadrlarni tayyorlashda ham katta tashkiliy ishlarni amalga oshirgan. 1980–1985-yillarda Samarqand davlat universiteti yuridik fakulteti kafedra mudiri, 1986–1991 hamda 1999–2009-yillarda Toshkent davlat yuridik instituti (TDYI) kafedra mudiri (jumladan Xalqaro xususiy huquq kafedrasi), 1998–1999-yillarda IIV Akademiyasi professori boʻlib ishlagan. U ko'plab yillar davomida (TDYI, Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti, Toshkent Islom universiteti, Qozog'iston davlat yuridik universiteti huzurida) doktorlik va nomzodlik dissertatsiyalarini himoya qilish boʻyicha Ixtisoslashgan kengashlarga raislik qilgan yoki a'zo bo'lgan.[2]

Qonun ijodkorligi va huquqiy islohotlardagi oʻrni

H. Rahmonqulovning amaliy huquqshunoslik va davlat boshqaruvidagi hissasi beqiyosdir. U koʻplab yirik qonun loyihalarining bevosita muallifi va ishchi guruhlari rahbari hisoblanadi:[3]

  • Konstitutsiya: 1990–1992-yillarda Konstitutsiyaviy komissiya aʼzosi boʻlgan va Mustaqil Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi loyihasining "Jamiyat va shaxs" boʻlimini ishlab chiquvchi ishchi guruhini boshqargan.
  • Fuqarolik kodekslari: 1963-yilda OʻzSSR Fuqarolik kodeksi loyihasini ishlab chiqishda ishtirok etgani uchun Faxriy yorliq bilan taqdirlangan. Mustaqillik yillarida esa, 1993–1996-yillarda yangi Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksini ishlab chiqish boʻyicha kengash aʼzosi va ishchi guruhining rahbari sifatida faoliyat yuritdi.
  • Oila kodeksi: 1996–1997-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Oila kodeksi loyihasini ishlab chiquvchi ishchi guruhiga rahbarlik qilgan.
  • Davlat miqyosidagi faoliyati: 1991-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Davlat maslahatchisi lavozimida ishlagan. 1991–1996-yillarda Oliy Majlisning qonun loyihalarini ishlab chiqish boʻyicha komissiyasi aʼzosi boʻlgan.

Xalqaro va mintaqaviy miqyosda (MDH doirasida) qator muhim hujjatlarni ishlab chiqishda ham uning o'rni katta. U 1991-yilda MDH toʻgʻrisidagi Shartnoma loyihasini ishlab chiqish boʻyicha ishchi guruh aʼzosi, 1994–2011-yillarda esa MDH Xususiy huquq ilmiy-maslahatlashuv markazining qonun loyihalari modellarini ishlab chiqish boʻyicha ishchi guruhi aʼzosi boʻlgan.[4]

Sud tizimi rivojida ham olimning salmoqli xizmatlari mavjud. Turli yillarda Oliy sud (1986–2013), Oliy Xoʻjalik sudi (1994–2013), Konstitutsiyaviy sud (Axborotnomasi tahrir hay'ati a'zosi, 1998-2013) hamda MDH Iqtisodiy sudi (1995) ilmiy-maslahatlashuv kengashlarining aʼzosi sifatida huquqni qo'llash amaliyotini takomillashtirishga hissa qo'shgan.[5]

Mukofotlari va unvonlari

Olim oʻzining sermahsul va fidokorona mehnati uchun davlat tomonidan koʻplab oliy darajadagi unvon va mukofotlar bilan taqdirlangan:[6]

  • "Vatan urushi" ordeni (urushdagi ishtiroki uchun va 1985-yilda ham alohida taqdirlangan)
  • 12 ta jangovar va yubiley medallari (1941–1945-yillardagi xizmatlari uchun)
  • Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti Prezidiumining Faxriy yorligʻi (1963-yil, Fuqarolik kodeksi uchun)
  • "Hurmat belgisi" ordeni (1976-yil)
  • "Mehnat veterani" medali (1984-yil)
  • "Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan fan arbobi" faxriy unvoni (1990-yil)
  • "Jasorat" medali (1994-yil)
  • BMT komissarligining Oltin nishoni (2000-yil, Oʻzbekistonda inson huquqlarini himoya qilish boʻyicha yuridik yordam koʻrsatganligi uchun)
  • "Oʻzbekiston Respublikasining oliy taʼlim aʼlochisi" koʻkrak nishoni (2000-yil)

Hojiakbar Rahmonqulov 2013-yil 17-iyulida vafot etdi.[7][8]

Adabiyotlar

  • Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 1-qismiga umumiy tavsif va sharxlar, Toshkent, 1997.
  • Oldisotdi shartnomasi, Toshkent, 2000.
  • Xususiy mulk va uning daxlsizligi, Toshkent, 2000.
  • Xalqaro xususiy huquq (darslik; hammualliflikda), Toshkent, 2002.

Manbalar

  1. ↑ Rustambekov I., Rahmonkulova N. „Akademik Xoji-Akbar Rahmonqulov: hayot va ijod yo‘li Rustambekov I., Rahmonkulova N. 2025“. 2026-yil 22-aprelda asl nusxadan arxivlangan.
  2. ↑ Rustambekov I., Rahmonkulova N. „Akademik Xoji-Akbar Rahmonqulov: hayot va ijod yo‘li Rustambekov I., Rahmonkulova N. 2025“. 2025da asl nusxadan arxivlangan.
  3. ↑ „Tug‘ilgan kun: Akademik Hoji-Akbar Rahmonqulov (1925-2013)“. 2026-yil 22-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2026-yil 16-aprel.
  4. ↑ „“Akademik Hoji-Akbar Rahmonqulov o‘qishlari” mavzusidagi respublika ilmiy konferensiyasi o‘tkazildi“. 2023da asl nusxadan arxivlangan.
  5. ↑ „O‘ZBEKISTONDA XIZMAT KO‘RSATGAN FAN ARBOBI, HUQUQSHUNOS OLIM, AKADEMIK, YURIDIK FANLAR DOKTORI RAHMONQULOV HOJIAKBAR RAHMONQULOVICH MUALLIFLIGIDAGI ADABIYOTLARNING BIBLIOGRAFIK KO‘RSATGICHI“. 2026-yil 21-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2026-yil 16-aprel.
  6. ↑ „O‘ZBEKISTONDA XIZMAT KO‘RSATGAN FAN ARBOBI, HUQUQSHUNOS OLIM, AKADEMIK, YURIDIK FANLAR DOKTORI RAHMONQULOV HOJIAKBAR RAHMONQULOVICH MUALLIFLIGIDAGI ADABIYOTLARNING BIBLIOGRAFIK KO‘RSATGICHI“. 2026-yil 21-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2026-yil 16-aprel.
  7. ↑ „Академик Ҳожи-Акбар Раҳмонқулов“. OʻzA (2013-yil 17-iyul). 2013-yil 23-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 25-iyul.
  8. ↑ „Академик Ҳожиакбар Раҳмонқулов вафот этди“. Kun.uz (2013-yil 17-iyul). 2013-yil 23-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 25-iyul.
Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq.
Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin. 





"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Hojiakbar_Rahmonqulov&oldid=207144" dan olindi