Hitlerning 1939-yil 1-sentyabrdagi nutqi
Hitlerning 1939-yil 1-sentyabrdagi nutqi — Adolf Hitler tomonidan Germaniyaning Polshaga bostirib kirgan kuni Germaniya Reyxstagining navbatdan tashqari sessiyasida soʻzlangan nutqdir. Ushbu nutq Polshaga qarshi urushning ommaviy eʼlon qilinishi va shu tariqa Ikkinchi jahon urushining boshlanishi vazifasini oʻtadi (Germaniya Polshaga rasmiy urush eʼlonini taqdim etmagan edi).
Tarixiy asos
Bosqinning ilk oʻqlari 1-sentabr kuni tonggi soat 4:48 atrofida Germaniyaning „Schleswig-Holstein“ zirhli kemasi tomonidan uzildi. Soat 5:40 da Hitler qurolli kuchlarga deklaratsiya eʼlon qildi: „Polsha davlati men istagan munosabatlarni tinch yoʻl bilan hal qilishdan bosh tortdi va qurolga tayanib javob qaytardi… Bu aqldan ozishga chek qoʻyish uchun menda bundan buyon kuchga kuch bilan javob qaytarishdan oʻzga chora yoʻq“[1]. Shundan soʻng soat taxminan 11:00 da Reyxstagning Kroll opera teatrida boʻlib oʻtgan yigʻilishida uning nutqi yangradi[2][3].
Hitlerning Opera teatriga boradigan yoʻnalishi boʻylab kutilayotgan oʻz-oʻzidan toʻplanadigan va gʻayratli olomon uchun tayyorgarlik koʻrilgan — toʻsiqlar va politsiya jalb qilingan edi. Biroq bor-yoʻgʻi bir hovuch odam yigʻildi va berlinliklar asosan befarq, hatto tushkun edilar hamda urushga nisbatan hech qanday ishtiyoq koʻrsatishmadi[4].
Nutq
Nutq Hitlerning odatiy uslubida davom etdi: avvaliga sekin va hatto tutilib-tutilib boshlandi, soʻngra bosqichma-bosqich baqirib-chaqirib aytilgan haqoratli nutq avjiga chiqdi[4]. Garchi nutqdagi baʼzi bayonotlar haqiqat boʻlsa-da[5]. Hitler bosqindan oldingi diplomatik jarayonlar borishini batafsil ravishda notoʻgʻri talqin qildi:
"Men, shuningdek, Dansig, Koridor va boshqa muammolarni tinch yoʻl bilan muhokama qilishni taklif qilib, hal etishga harakat qildim… Polsha davlat arboblari bilan oʻtkazgan suhbatlarimda Reyxstagdagi oxirgi nutqimdan sizga maʼlum boʻlgan gʻoyalarni muhokama qildim… bu takliflardan koʻra kamtarona yoki samimiyroq narsa yoʻq… Bu takliflar rad etildi. Ularga nafaqat birinchi navbatda safarbarlik bilan, balki nemis vatandoshlarimizga nisbatan kuchaygan terror va bosim bilan javob berildi… Polsha Koridor masalasini oqilona yoʻl bilan hal qilishga tayyor emas edi… Men vositachilik taklifini qabul qilish uchun yana bir soʻnggi bor harakat qildim… Ikki kun davomida hukumatim bilan birga oʻtirib, Polsha hukumatiga muxtor vakil yuborish qulaymi yoki yoʻqligini kutdim… Deputatlar, agar Germaniya hukumati va uning Rahbari bunday muomalaga sabr-toqat bilan chidasa, Germaniya faqat siyosiy sahnadan gʻoyib boʻlishga loyiq boʻlar edi. Ammo mening tinchliksevarligim va sabrimni zaiflik yoki hatto qoʻrqoqlik deb yanglish tushunsalar, menga notoʻgʻri baho bergan boʻlishadi… Vositachilik boʻyicha bu takliflar muvaffaqiyatsiz tugadi…"[6]
Asl matn (ingl.)I have also tried to solve the problem of Danzig, the Corridor, etc., by proposing a peaceful discussion... In my talks with Polish statesmen I discussed the ideas which you recognise from my last speech to the Reichstag... there is nothing more modest or loyal than these proposals... These proposals have been refused. Not only were they answered first with mobilisation, but with increased terror and pressure against our German compatriots... Poland was not prepared to settle the Corridor question in a reasonable way... I made one more final effort to accept a proposal for mediation... For two whole days I sat with my Government and waited to see whether it was convenient for the Polish Government to send a plenipotentiary or not... Deputies, if the German Government and its Leader patiently endured such treatment Germany would deserve only to disappear from the political stage. But I am wrongly judged if my love of peace and my patience are mistaken for weakness or even cowardice... These proposals for mediation have failed...
Soʻngra Hitler bor-yoʻgʻi oʻn kun oldin, 23-avgustda imzolangan Molotov—Ribbentrop pakti haqida gapirdi. Pakt haqidagi xabarlar Sovet Ittifoqida nashr etilgan va oʻsha vaqtga kelib butun dunyoga keng tarqalgan boʻlsa-da, bu nutq Hitlerning ushbu Pakt haqidagi ilk rasmiy bayonotini oʻz ichiga olgan edi:
"Men sizlarga bir voqea haqida soʻzlab bera olishimdan ayniqsa mamnunman… Men [Germaniya va Rossiya] nima uchun hamon bir-biriga qarshi turishi kerakligi borasida endi hech qanday sabab koʻrmayapman… Shuning uchun biz oʻrtamizda har qanday zoʻravonlik ishlatilishini butunlay istisno etuvchi pakt tuzishga qaror qildik… Rossiya va Germaniya Jahon urushida bir-biriga qarshi jang qilgan edi. Bu ikkinchi marta sodir boʻlmaydi va boʻlmasligi shart".
Asl matn (ingl.)I am happy particularly to be able to tell you of one event... I no longer see any reason why [Germany and Russia] should still oppose one another... We have, therefore, resolved to conclude a pact which rules out for ever any use of violence between us... Russia and Germany fought against one another in the World War. That shall and will not happen a second time.
Hitler Germaniya hujumini Pitschen va boshqa joylarda, jumladan, Gleiwitz va Hochlindendagi (uydirma) Polsha vahshiyliklariga asoslanib[4], Polsha aybdorligini daʼvo qilish orqali oqladi; bularning har ikkalasi polyaklar birinchi boʻlib hujum qilganini koʻrsatishga moʻljallangan soxta bayroq operatsiyasi boʻlmish „Himmler“ operatsiyasining yakuniy qismi edi, Gleiwitz voqeasi esa ular ichida eng mashhuri boʻlgan.
"Shu tunda ilk bor Polsha muntazam askarlari bizning hududimizga qarata oʻt ochdi. Ertalabki soat 5:45 dan boshlab biz javob oʻti ochmoqdamiz va bundan buyon bombalarga bombalar bilan javob beriladi".
Asl matn (ingl.)This night for the first time Polish regular soldiers fired on our territory. Since 5:45 a.m. we have been returning the fire, and from now on bombs will be met by bombs.
Manbalar
- ↑ „Neueste Zeitung, 01.09.1939: Der Führer an die Wehrmacht“. sammlungen.ub.uni-frankfurt.de. — „Der polnische Staat hat die von mir erstrebte friedliehe Regelung nachbarlicher Beziehungen verweigert; er hat stattdessen an die Waffen appelliert. [...] Um diesem wahnwitzigen Treiben ein Ende zu bereiten, bleibt mir kein anderes Mittel, als von jetzt ab Gewalt gegen Gewalt zu setzen“. Qaraldi: 2025-yil 23-dekabr.
- ↑ „Hitler's address to the Reichstag“. BBC News (1999-yil 3-sentyabr). Qaraldi: 2021-yil 9-fevral.
- ↑ Eleanor Roosevelt. „September 2, 1939“. My Day. Eleanor Roosevelt Papers Project, George Washington University (2008 digital publication) (1939-yil 2-sentyabr). — „HYDE PARK, Friday—At 5:00 o'clock this morning 11:00 AM Berlin time - ed our telephone rang and it was the President in Washington to tell me the sad news that Germany had invaded Poland and that her planes were bombing Polish cities. He told me that Hitler was about to address the Reichstag, so we turned on the radio and listened until 6:00 o'clock. 12 noon Berlin time - ed“. Qaraldi: 2021-yil 8-fevral.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Moorhouse, Roger. Poland 1939. New York: Basic Books, 2020 — 19–22-bet. ISBN 978-0465095384.
- ↑ Addis, Ferdie. I Dare Say: Inside Stories of the World's Most Powerful Speeches. Reader's Digest, 2012 — 63-bet. ISBN 978-1606524701. Qaraldi: 2021-yil 9-fevral.
- ↑ Adolf Hitler. „Address by Adolf Hitler – September 1, 1939“. A Teacher's Guide to the Holocaust. Avalon Project at the Yale Law School, via Florida Center for Instructional Technology, University of South Florida (1939-yil 1-sentyabr). Qaraldi: 2021-yil 8-fevral.