Hind jangi (1027)
| Hind jangi (1027) | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | |||||||
| |||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||
| Mahmud G‘aznaviy | - | ||||||
Hind daryosi jangi 1027-yilda boʻlib oʻtgan boʻlib, Mahmud Gʻaznaviy (998–1030-yillar hukmronligi davrida) tomonidan Quyi Hind vodiysidagi Tuz tizmasida yashovchi jatlarga qarshi olib borilgan soʻnggi harbiy yurish edi. Ushbu harbiy yurish 1026-yilda Somnat ibodatxonasidan qaytish chogʻida uning qoʻshiniga hujum qilib, bezovta qilgan jatlarni jazolash maqsadida amalga oshirilgan. Yurish asosan daryo (harbiy-dengiz) xarakterida boʻlib, Moʻlton shahrida uchlari oʻtkir qurollar bilan jihozlangan 1 400 ta qayiq qurdirgan. Jatlar esa bunga javoban 4 000 ta kichik qamishdan yasalgan qayiqlar bilan qarshilik koʻrsatgan. Natijada jatlar qatʼiy magʻlubiyatga uchrab, koʻpchiligi halok boʻlgan — bu Mahmud tomonidan olib borilgan ilk daryo jangi edi. Ushbu yurish, shuningdek, Panjobdagi ayrim isyonchilarni ham bostirish bilan birga, Mahmudning Hindistondagi harbiy faoliyatining yakunini belgilab berdi[2].
Tarixi
Oldingi yilda Mahmud Gʻaznaviyning Hindistondagi Somnat ibodatxonasiga qilgan yurishidan soʻng, Gʻaznaviylar qoʻshini ortga qaytish vaqtida katta qiyinchiliklarga duch kelgan. Dastlab ular quruq va ogʻir Sind sahrosi orqali oʻtgan, soʻngra esa Sindh–Sagar Doabi hududiga kirgan. Aynan shu hududda mahalliy jat aholisi tomonidan uzluksiz hujum va bezovtaliklarga uchrab, qoʻshin harakati sekinlashgan va natijada chekinish jarayoni ancha choʻzilib ketgan[3].
Jangi
Milodiy 1027-yil boshlarida Mahmud Gʻaznaviy Hindistonga oʻzining oʻn yettinchi va soʻnggi harbiy yurishini boshladi, maqsadi ilgari chekinish vaqtida uning qoʻshinini bezovta qilgan jatlarni jazolash edi. Mart oyida u Multonga yoʻl oldi va 1 400 ta qayiq qurdirdi. Har bir qayiqning uch qismida temir mixlar oʻrnatilgan boʻlib, qayiq yon tomonlariga ham qoʻshimcha mixlar oʻrnatilgan edi. Qayiqlarda 20 kishilik ekipajlar joylashgan boʻlib, ular kamon, oʻq va ligroin granatalari bilan qurollangan edi. Sulton daryo boʻylab oldinga siljib, dushmanlarni hujumga olishga tayyorlandi. Jatlar esa jangga tayyorgarlik koʻrib, oilalari va mol-mulklarini daryodagi uzoq orolga koʻchirishdi. Ular 4 000 ta qayiqdan iborat flot bilan qarshilik koʻrsatishdi[4], baʼzi manbalarga koʻra esa bu son 8 000 ga yetgan[5]. Sulton daryoning yuqori oqimini oʻz flotiliya bilan toʻsib qoʻydi va daryo boʻyidagi qirgʻoqlarni himoya qilish uchun fil qoʻllab-quvvatlagan ikki kuchli kavaleriya boʻlinmalarni joylashtirdi.
Shundan soʻng dengiz (daryo) jangi boshlandi. Mahmudning uch temir mixi jatlarning qayiq va kemalarini teshib, agʻdarib yubordi va natijada qatʼiy gʻalaba qozonildi — deyarli barcha jat jangchilari halok boʻldi yoki suvga choʻkdi. Baʼzilari quruqlik orqali qochishga urindi, ammo daryo boʻyida joylashgan turkman kuchlari ularni toʻsib, yana suvga qaytarishga majbur qildi. Gʻaznaviylar jatlarning orol panohiga bostirib kirib, u yerda saqlangan qimmatbaho buyumlarni olib, katta yoʻqotishlar keltirdi, shuningdek, ayollar va bolalarni qul sifatida tutib olishdi. Bu Mahmud Gʻaznaviyning Hindistondagi soʻnggi harbiy yurishi boʻldi. Sulton yoz boshida, yaʼni 1027-yilning iyun–iyul oylarida, Gʻaznaga qaytdi[6].
Manbalar
- ↑ Hutchinson, Walter „INDIA“, . Hutchinson's story of the nations, containing the Egyptians, the Chinese, India, the Babylonian nation, the Hittites, the Assyrians, the Phoenicians and the Carthaginians, the Phrygians, the Lydians, and other nations of Asia Minor, Robarts - University of Toronto, London, Hutchinson, 1914 — 151-bet.
- ↑ Habib 1927, s. 55
Mehta 1979, s. 60
Sen 1999, s. 326
Prasad 1956, s. 61
Srivastava 1966, s. 59 - ↑ Haig 1928, s. 26
- ↑ Mehta 1979, s. 60; Nazim 2014, s. 121; Ramakrishnan 2001, s. 22
- ↑ Haig 1928, s. 26; Prasad 1951, s. 108
- ↑ Haig 1928, s. 26
Nazim 2014, s. 121
Ramakrishnan 2001, ss. 21–22
Habib 1927, s. 55
Adabiyotlar
- Nazim, Muhammad. The Life and Times of Sultan Mahmud of Ghazna (en). Cambridge University Press, 2014-08-13. ISBN 978-1-107-45659-4.
- Sen, Sailendra Nath. Ancient Indian History and Civilization (en). New Age International, 1999. ISBN 978-81-224-1198-0.
- Mehta, J. L.. Advanced Study in the History of Medieval India (en). Sterling Publishers Pvt. Ltd, 1979. ISBN 978-81-207-1015-3.
- Ramakrishnan, S.. History and Culture of the Indian People, 5th (en), Mumbai: Bharatiya Vidya Bhavan, 2001.
- Habib, Mohammad. Sultan Mahmud of Ghaznin: A Study (en). D. B. Taraporevala, 1927.
- Srivastava, Ashirbadi Lal. The Sultanate of Delhi, 711-1526 A.D.: Including the Arab Invasion of Sindh, Hindu Rule in Afghanistan and Causes of the Defeat of the Hindus in Early Medieval Age (en), 1966.
- Prasad, Ishwari. History of Medieval India, Third, Allahabad: The Indian Press Ltd., 1951 (2017-yil 16-yanvarda asl nusxadan arxivlangan).
- Prasad, Ishwari. A Short History of Muslim Rule in India from the Advent of Islam to the Death of Aurangzeb, Revised (en), Allahabad: The Indian Press Publishers Ltd., 1956.
- Haig, W.. The Cambridge History of India: Turks and Afghans, edited by W. Haig (en). University Press, 1928.