Hazra maqbaralar majmuasi
| Maqbara | |
Hazra maqbaralar majmuasi
| |
 | |
Hazra maqbaralar majmuasi — XV–XVI asrlarda bunyod etilgan tarixiy va meʼmoriy yodgorliklar majmuasi. Ozarbayjonning Qabala tumani Hazra qishlogʻida joylashgan.
Tavsifi
Yodgorlik majmuasi oʻrmon hududida, maydoni qariyb 3,5 gektar boʻlgan oʻrta asrlarga oid qabristonning markazida barpo etilgan. Dastlab majmua tarkibida 7 ta maqbara boʻlgan boʻlsa-da, ulardan faqat 4 tasi saqlanib qolgan. Saqlanib qolgan maqbaralarning 2 tasi esa ayanchli ahvolda[1][2].
Barcha maqbaralar Shirvon-Absheron meʼmorchilik maktabi uslubida qurilgan. Peshtoqlar va qabr toshlariga bitiklar oʻyib yozilgan. Hozirgacha saqlanib qolgan toʻrtta maqbara Shayx Badriddin, Shayx Mansur, Shayx Muhammad va Shayx Bani nomlari bilan bogʻliq. Ikki maqbaradagi bitiklardan maʼlum boʻlishicha, ular Tahmosb I hukmronligi davrida qurilgan.
Majmua tarkibidagi maqbaralar kirish qismlarining hoshiyalari, karnizlarining shakllari va ichki qismi tuzilishi jihatidan bir-biridan farq qiladi[2]. Qabr toshlari va sagʻanalardagi naqshlar bilan bir qatorda oʻymakor va xattotlar yodgorliklarga bezak berishda arab alifbosining oʻziga xos xususiyatlaridan ham foydalanganlar.
Maqbaralar
Shayx Badriddin maqbarasi
Maqbarada ikkita bitik mavjud. Birinchi bitikda maqbara Shayx Rabbani oʻgʻli Shayx Badriddin Shayx Shamsiddinga tegishli ekani va shayx hijriy 850-yil (milodiy 1446–1447-yillar)da vafot etgani qayd etilgan[3]. Shayx Badriddin maqbarasining tarhi ichki va tashqi tomondan sakkiz qirrali shaklga ega.
Shayx Muhammad maqbarasi
Shayx Muhammad maqbarasini restavratsiya qilish ishlari davomida uning bitigi topilib, devorga qayta oʻrnatilgan.
Shayx Mansur maqbarasi
Shayx Mansur maqbarasining ichki qismi toʻgʻri toʻrtburchak, tashqi shakli esa sakkiz qirrali. Bitikdagi maʼlumotlarga koʻra, qishloq XIII asrdan boshlab Shayx Mansur nomi bilan atalib kelgan.
Shayx Bani maqbarasi
Dastlabki arxeologik qazishmalar vaqtida maqbaraning qurilgan sanasi nomaʼlum boʻlgan. Maqbara vayrona holatda boʻlgani sababli katta eʼtibor tortmagan. Keyinchalik maqbara bitigi oʻqilgach, uning qurilgan sanasini aniq belgilash imkonini bergan[4]. Maqbaraga kirish qismining chap tomonidagi bitikda meʼmorning ismi „Ustod Shamaxili Shamsiddin ishi“ deb qayd etilgan. Maqbara yaqinida oʻrnatilgan stelada hijriy 978-yil (milodiy 1570–1572-yillar) hamda Shayx Bani va Shoh Tahmosbning ismlari yozilgan. Ehtimol stela dastlab maqbaraning kirish qismida joylashgan, keyinchalik esa u yerdan qulab tushgan[5].
Restavratsiya
Majmuada dastlabki restavratsiya ishlari 2006-yilda Madaniyat va turizm vazirligining mahalliy boʻlimi tashabbusi bilan amalga oshirilgan[3]. Taʼmirlash va tiklash ishlari vazirlikning Sheki ilmiy-restavratsiya ishlab chiqarish boshqarmasi 4-sonli brigadasi tomonidan bajarilgan. Biroq 2018-yilda eʼlon qilingan hisobotda Hazra maqbaralar majmuasiga kiruvchi yodgorliklar xarob ahvolda ekani va qulab tushish xavfi ostida turgani qayd etilgan.[6].
Galereya
-
Shayx Badriddin maqbarasi -
Shayx Muhammad maqbarasi -
Shayx Mansur maqbarasi -
Shayx Bani maqbarasi
Manbalar
- ↑ Эфендиев, Р (1927). "Памятники Нухинского уезда". Изв. Азерб. Комитета охраны памятников старины, исскуства и природы Баку (вып. III).
- ↑ 2,0 2,1 Саламзаде 1964, s. 54
- ↑ 3,0 3,1 Rüstəmli, Anar (1 May 2011). "Tarixi abidələr keçmişimizin aynasıdır". Mədəniyyət qəzeti: 15. http://anl.az/down/meqale/medeniyyet/2011/iyun/179019.htm. Qaraldi: 17 May 2019.
- ↑ Саламзаде 1964, s. 55
- ↑ Саламзаде 1964, s. 56
- ↑ „Həzrə türbələri kompleksi bərpa olunur“. Kaspi qəzeti (2007-yil 9-avgust). Qaraldi: 2019-yil 17-may.
Adabiyotlar
- Саламзаде, А. В.. XII–XV asr maqbaralari meʼmorchiligi. Boku: Ozarbayjon meʼmorchiligi (ocherklar), 1952.
- Саламзаде, А. В.. Ozarbayjon meʼmorchiligi XVI–XIX asrlar. Boku: Ozarbayjon SSR Fanlar akademiyasi nashriyoti, 1964.