Kontent qismiga oʻtish

Hayvonlar qonuni

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Hayvonlar qonuni – bu qonun hujjatlari va pretsedent huquqining majmuasi boʻlib, unda hayvonlarning huquqiy, ijtimoiy yoki biologik tabiati muhim omil hisoblanadi. Hayvonlar huquqi uy hayvonlari, yovvoyi hayvonlar, koʻngilochar sohada foydalaniladigan hayvonlar hamda oziq-ovqat va ilmiy tadqiqotlar uchun yetishtiriladigan hayvonlarni qamrab oladi[1].

Yangi shakllanayotgan hayvonlar huquqi sohasi koʻpincha atrof-muhitni muhofaza qilish huquqi harakatiga qiyos qilinadi, chunki „hayvonlar qonuni AQSh va xorijda mustahkam oʻrnini topishda atrof-muhit huquqi duch kelgan koʻplab huquqiy va strategik qiyinchiliklarga duch kelmoqda“.

Hayvonlar qonuniga oid masalalar keng doiradagi yondashuvlarni oʻz ichiga oladi: hayvonlar huquqlarini falsafiy jihatdan asoslashdan tortib, hayvonlardan foydalanuvchilarning huquqlari, hayvonga qonunbuzarlik oqibatida zarar yetkazilganda kim sudga murojaat qilish huquqiga ega boʻlishi mumkinligi hamda „hayvonlarga shafqatsizlik“ tushunchasining mazmuni kabi amaliy muhokamalar shular jumlasidandir.

Hayvonlar huquqi anʼanaviy huquq sohalarining deyarli barchasiga taʼsir koʻrsatadi: zarar yetkazganlik uchun javobgarlik, shartnoma huquqi, jinoyat huquqi va konstitutsiyaviy huquq. Bunga quyidagi misollarni keltirish mumkin:

  • ajrim jarayonida hayvonlar ustidan vasiylik masalalari[2][3];
  • veterinariya xizmati bilan bogʻliq xato yoki eʼtiborsizlik ishlari[4];
  • turar-joylarda „hayvonlarga ruxsat yoʻq“ siyosati yoki kamsitish bilan bogʻliq nizolar[5];
  • uy hayvonining noqonuniy oʻlimi yoki jarohatlanishi boʻyicha zararlarni undirish ishlari;
  • turli shtatlarda uy hayvonlari foydasiga tuziladigan ijro etilishi mumkin boʻlgan ishonchli vasiyat munosabatlari;
  • jinoyat huquqida hayvonlarga nisbatan shafqatsizlikni taqiqlovchi qonunlar.

Tashkilotlar

Hayvonlar huquqlari boʻyicha taniqli olim Tom Regan

Bugungi kunda AQShning koʻplab shtat va mahalliy advokatlar uyushmalarida hayvonlar huquqiga ixtisoslashgan qoʻmitalar tashkil etilgan. Animal Legal Defense Fund 1979-yilda tuzilgan boʻlib, hayvonlar huquqi sohasini rivojlantirish hamda huquqiy vositalar orqali hayvonlarning hayotini himoya qilish va ularning manfaatlarini ilgari surishga bagʻishlangan ilk tashkilot sifatida tanilgan.

Shveysariyaning Syurix kantonida 2007–2010-yillar davomida hayvonlarga nisbatan shafqatsizlik ishlarida ularning manfaatlarini sudda himoya qilish uchun Antoine Goetschel „hayvonlar advokati“ hukumat tomonidan ishga qabul qilingan[6]. Syurix hayvonlar himoyachisi lavozimi 2010-yilda tugatilgunga qadar, u dunyodagi eng qatʼiy hisoblangan Shveysariya hayvonlarni himoya qilish qonunlarining toʻgʻri qoʻllanishini taʼminlashga harakat qilgan[7][8].

Avstraliyada faoliyat yurituvchi Animal Defenders Office – bu hayvonlar huquqiga ixtisoslashgan jamoatchilik yuridik markazi hisoblanadi.

Janubiy Afrikada esa Animal Law Reform South Africa mamlakatdagi birinchi maxsus hayvonlar huquqi tashkiloti boʻlib, u uch asosiy yoʻnalishda ishlaydi:

  • Qonunchilik va siyosatni isloh qilish;
  • Sud daʼvolari va huquqiy xizmatlar;
  • Taʼlim va ilmiy tadqiqotlar.

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ „What Can Animal Law Learn From Environmental Law? | Environmental Law Institute“. Environmental Law Institute (2015-yil 21-iyul). 2016-yil 21-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan.
  2. ↑ „Gray v Brimbank CC (Review and Regulation) [2014 VCAT 1485“]. Victorian Civil and Administrative Tribunal (2014). 2016-yil 4-martda asl nusxadan arxivlangan.
  3. ↑ Knight, Russell D. „In Chicago, Illinois, can the court award me custody of my dog, cat or pet?“. rdklegal.com (2016-yil 6-avgust). 2020-yil 15-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 17-dekabr.
  4. ↑ „Detailed Discussion of Veterinarian Malpractice | Animal Legal & Historical Center“. 2016-yil 21-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 18-avgust.
  5. ↑ „Service Animals and Assistance Animals for People with Disabilities in Housing and HUD-Funded Programs“. United States Department of Housing and Urban Development (2013-yil 23-aprel). 2016-yil 21-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 21-oktyabr.
  6. ↑ Hickman, Leo „Antoine Goetschel, the lawyer who defends animals“. The Guardian (2010-yil 5-mart). 2016-yil 22-aprelda asl nusxadan arxivlangan.
  7. ↑ Ellner, Susanna „Die Stimme der Tiere verstummt | NZZ“ (de). Neue Zürcher Zeitung (2010-yil 16-dekabr). 2016-yil 21-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 18-avgust.
  8. ↑ Ball, Deborah „Scales of Justice: In Zurich, Even Fish Have a Lawyer“. The Wall Street Journal (2010-yil 6-mart). 2013-yil 22-mayda asl nusxadan arxivlangan.

Adabiyotlar

  • Bernstein, Robin (August 2005). „Animal Law: Yesterday and Today“ (PDF). New Jersey Lawyer. June 16, 2006da asl nusxadan (PDF) arxivlandi — animallawprogram.org.
  • Sriram, Chaitra „Animal law for "least protected" and "most innocent"“ (2008-yil 20-may). 2013-yil 22-yanvarda asl nusxadan arxivlangan.
  • Jones, Brent „Fido, Fluffy Become More High Profile Part of Law“ (2008-yil 29-mart). 2016-yil 30-martda asl nusxadan arxivlangan.

Havolalar

Vikiomborda „Hayvonlar qonuni“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Hayvonlar_qonuni&oldid=476835" dan olindi