Hasan Rami posho
| Hasan Rami posho | |
|---|---|
| Tavalludi |
1842 Saloniki, Saloniki eyaleti, Usmoniylar imperiyasi |
| Vafoti |
1923 Istanbul, Turkiya |
| Fuqaroligi |
 Usmoniylar imperiyasi |
| Qoʻshin turlari |
Turkiya Havo Kuchlari |
| Unvoni | admiral |
| Jang/urush | Yunon–turk urushi (1897) |
Hasan Rami posho (1842–1923) – Usmoniylar admirali va sulton Abdulhamid II hukmronligi davridagi dengiz floti vaziri. Keyinchalik Yunon-turk urushida (1897) ham ishtirok etgan.
Hayoti
Hasan Rami 1842-yilda Selanikda (hozirgi Saloniki, Gretsiya) turk oilasida tugʻilgan. 1856-yilda dengiz akademiyasini tamomlagach, dengiz ofitseri etib tayinlangan. Rus–turk urushi (1877–1878) davrida u harbiy kema qoʻmondoni boʻlgan. 1882-yilda esa dengiz floti qoʻmondoni etib tayinlangan. Uch yildan soʻng sulton Abdulhamid IIning adyutanti etib tayinlangan. 1897-yilda Yunon–turk urushi (1897) arafasida unga Dardanell boʻgʻozini himoya qilish vazifasi yuklatildi. 1906-yilda dengiz floti vaziri etib tayinlandi. Biroq oradan ikki yil oʻtib, Yosh turklar inqilobidan soʻng uni hokimiyatni qoʻlga olgan Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi tarafdorlari isteʼfoga chiqardi. Uning ustidan sud qilindi va unvoni pasaytirildi. Hasan Rami umrining oxirgi yillarini Istanbulda oʻtkazdi va 1923-yilda vafot etdi[1].
Dengiz flotidagi muammolar
1876-yilgacha hukmronlik qilgan sulton Abdulaziz kuchli dengiz flotini yaratishga harakat qilgan. XIX asrning oʻrtalarida Usmoniylar floti dunyodagi eng kuchli flotlardan biri edi[2]. Ammo Abdulhamid II hech qanday dengiz faoliyatiga ruxsat bermagan. Rus–turk urushidan soʻng qariyb 20 yil davomida flotta mashgʻulotlar, manevr yoki texnik xizmat koʻrsatishlar amalga oshirilmagan. Barcha harbiy kemalar Haliçda (Oltin Shox) eng oddiy tayyorgarliksiz qolgan. Ayrim fikrlarga koʻra, Abdulhamid dengiz zobitlarining harbiy toʻntarish uyushtirish ehtimolidan qoʻrqqan[3]. Ammo Gretsiyaga qarshi urush oldidan Abdulhamid ehtiyot chorasi sifatida Usmoniylar flotini Dardanell bo‘g‘oziga yuborishga qaror qildi. (Gretsiya floti kichikroq boʻlsa-da, zamonaviyroq va Usmoniylar flotidan ustun edi[4]). Bu flotning qoʻmondoni boʻlgan Hasan Rami deyarli barcha kemalar va koʻplab qurollar jiddiy taʼmirtalab ekanini tezda aniqladi. Hasan Rami posho katta qiyinchilik bilan Dardanell boʻgʻozigacha yetib borgan boʻlsa-da, flot amalda ishga yaroqsiz holga kelganini koʻrdi[1]. U batafsil hisobot tayyorlab, eski kemalarni taʼmirlash oʻrniga yangi harbiy kemalar sotib olishni taklif qildi. Shuningdek, flot haqida sultonga yuborilgan oldingi hisobotlar yolgʻon boʻlganini ham koʻrsatib oʻtdi.
Rauf Beyning tanqidlari
Hasan Rami poshoga boʻysunuvchi zobitlardan biri keyinchalik bosh vazir boʻlgan va Turkiya Mustaqillik urushining dastlabki kunlarida yetakchilardan biri sifatida tanilgan Rauf Bey edi. Rauf Beyning soʻzlariga koʻra, u Hasan poshoning islohotlariga katta umid bogʻlagan. Ammo Hasan posho dengiz floti vaziri etib tayinlangandan soʻng oldingidek faol shaxs emas, balki passiv siyosatchiga aylangani uni ranjitgan. Dengiz flotini isloh qilish boʻyicha hech qanday jiddiy choralar koʻrilmagan. Yosh turklar inqilobidan soʻng u flotning ayanchli ahvoli uchun ayblangan.
Hasan Rami poshoning xotiralari
Keyinchalik Hasan Rami posho oʻzini oqlash maqsadida xotiralarini nashr ettirgan. 2013-yilda uning xotiralari Rauf Beyning tanqidlari bilan birga dengiz floti zobiti, tahrirchi Osman Öndeş tomonidan qayta nashr qilingan.
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Osman Özdeş:Hasan Rami Paşa ve Hatıratı, Alfa Yayınları, İstanbul, 2013, ISBN 978-605-106-779-7
- ↑ Gabor Agoston-Bruce Masters: Encyclopaedia of the Ottoman Empire, ISBN 978-0-8160-6259-1 p.429
- ↑ „History page“ (tr). 2016-yil 22-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 6-noyabr.
- ↑ Lord Kinross:The Ottoman centuries, Translation by Meral Gaspıralı, Altın Kitaplar, İstanbul,2008, ISBN 978-068-80-8093-8, p.577
Havolalar
Vikiomborda „Hasan Rami posho“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.