Harakat armiyasi

Harakat armiyasi (turkcha: Ḥareket Ordusu), shuningdek, Amaliyot armiyasi yoki Harbiy harakat armiyasi deb ham tarjima qilinadi, 31-mart voqeasi (1909-yilgi qarshi toʻntarish) chogʻida Ittihod va taraqqiy jamiyati (CUP) tarafdori boʻlgan Usmoniylar armiyasi qismlaridan tashkil topgan harbiy kuch boʻlgan. Mahmud Shevket posho tomonidan Selanik (hozirgi Saloniki) safarbar etilgan ushbu qoʻshin Istanbulni egallab, 31-mart qoʻzgʻolonini muvaffaqiyatli bostirgan^[1]^[2].

Tarixi

1908-yilda Ittihod va taraqqiy jamiyati boshchiligida yuz bergan Yosh turklar inqilobi sulton Abdulhamid II ni 1876-yilgi Usmoniylar konstitutsiyasi asosida konstitutsiyaviy monarxiya tizimini tiklashga majbur etdi va shu tariqa Ikkinchi konstitutsiyaviy davr boshlandi. 1909-yilgi qarshi toʻntarish Istanbuldagi norozilik bildirgan askarlar qoʻzgʻoloni natijasida yuzaga keldi, ularga diniy reaksion namoyishchilar ham qoʻshilib, Abdulhamid boshchiligidagi avtokratik boshqaruv va shariat qonunlariga qaytishni talab qildilar^[3]. Hüseyin Hilmi posho hukumati isteʼfo bergach, bu qoʻzgʻolon keng siyosiy inqirozga aylanib ketdi^[4].

Tarkibi

Harakat armiyasi Salonikida joylashgan Uchinchi armiya qoʻmondoni Mahmud Shevket posho tomonidan tashkil etilgan. Qarshi toʻntarishga qarshi boʻlgan koʻplab shtab zobitlari Selanikda toʻplanib, bu qoʻshinga qoʻshildilar^[5]. Uni Ikkinchi armiya (hozirgi Edirneda joylashgan) boʻlinmalari ham qoʻllab-quvvatladi^[5].

Bu qoʻshin tarkibida 20–25 ming atrofida Usmoniylar askarlari boʻlgan, ularga 15 mingga yaqin koʻngillilar qoʻshilgan, ularning orasida 4 ming bolgar, 2 ming yunon va 700 yahudiy bor edi. Çerçiz Topulli va Bayram Curri 8 ming alban askarini olib kelgan, mayor Ahmad Niyoziy Bey esa Resnedan 1 800 kishi bilan yetib kelgan^[6].

Manbalar

↑ Süssheim, Karl; Flemming, Barbara; Schmidt, Jan. The Diary of Karl Süssheim (1878-1947): Orientalist Between Munich and Istanbul. Franz Steiner Verlag, 2002. ISBN 9783515075732.
↑ Baykal, Erol A. F.. The Ottoman Press (1908-1923) (en). Leiden, The Netherlands: Brill, 2019 — 1-bet. DOI:10.1163/9789004394889_002. ISBN 978-90-04-39488-9.
↑ Der Matossian, Bedross (August 2011). "From Bloodless Revolution to Bloody Counterrevolution: The Adana Massacres of 1909 Adana Massacres of 1909". Genocide Studies and Prevention 6 (2): 153. https://scholarcommons.usf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1070&context=gsp. Qaraldi: 14 February 2021. Harakat armiyasi]]
↑ Swenson, Victor R. (1970). "The Military Rising in Istanbul 1909". Journal of Contemporary History 5 (4): 171–184. doi:10.1177/002200947000500410. ISSN 0022-0094. https://archive.org/details/journal-of-contemporary-history_1970_5_4/page/171.
↑ ^5,0 ^5,1 Ahmad, Feroz; Şenses, Bülent (2017). "Hareket Ordusu". in Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Denis, Matringe et al.. Encyclopaedia of Islam (3rd nashri). Brill. doi:10.1163/1573-3912_ei3_COM_30322. https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/hareket-ordusu-COM_30322. <!--->
↑ Gawrych, George. The Crescent and the Eagle: Ottoman rule, Islam and the Albanians, 1874–1913. London: IB Tauris, 2006 — 167–168-bet. ISBN 9781845112875.

[1] Süssheim, Karl; Flemming, Barbara; Schmidt, Jan. The Diary of Karl Süssheim (1878-1947): Orientalist Between Munich and Istanbul. Franz Steiner Verlag, 2002. ISBN 9783515075732.

[2] Baykal, Erol A. F.. The Ottoman Press (1908-1923) (en). Leiden, The Netherlands: Brill, 2019 — 1-bet. DOI:10.1163/9789004394889_002. ISBN 978-90-04-39488-9.

[3] Der Matossian, Bedross (August 2011). "From Bloodless Revolution to Bloody Counterrevolution: The Adana Massacres of 1909 Adana Massacres of 1909". Genocide Studies and Prevention 6 (2): 153. https://scholarcommons.usf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1070&context=gsp. Qaraldi: 14 February 2021. Harakat armiyasi]]

[4] Swenson, Victor R. (1970). "The Military Rising in Istanbul 1909". Journal of Contemporary History 5 (4): 171–184. doi:10.1177/002200947000500410. ISSN 0022-0094. https://archive.org/details/journal-of-contemporary-history_1970_5_4/page/171.

[eoi-5] 5,0 ^5,1 Ahmad, Feroz; Şenses, Bülent (2017). "Hareket Ordusu". in Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Denis, Matringe et al.. Encyclopaedia of Islam (3rd nashri). Brill. doi:10.1163/1573-3912_ei3_COM_30322. https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/hareket-ordusu-COM_30322. <!--->

[Gawrych-6] Gawrych, George. The Crescent and the Eagle: Ottoman rule, Islam and the Albanians, 1874–1913. London: IB Tauris, 2006 — 167–168-bet. ISBN 9781845112875.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]