Kontent qismiga oʻtish

Hanna Barvinok

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Hanna Barvinok

1866-yilda Barvinok
Tavalludi 5-may 1828-yil
Chernigov guberniyasi, Rus imperiyasi (hozir Chernigov guberniyasi, Ukraina)
Vafoti 6-iyul 1911-yil(1911-07-06)
(83 yoshda)
Motronivka
Kasbi yozuvchi, folklor
Turmush oʻrtogʻi Panteleymon Kulish
Qarindoshlari
  • Vasil Bilozerski (akasi)
  • Mikola Bilozerski
(akasi)

Oleksandra Mixailovna Bilozerska-Kulish (ukraincha: Олекса́ндра Михай́лівна Білозе́рська-Кулі́ш, 1828-yil 5-may — 1911-yil 6-iyul) — Hanna Barvinok taxallusi ostida yozgan, ukrainalik yozuvchi va folklorshunos. Ukrainadagi eng muhim yozuvchilardan biri hisoblangan u zamonaviy ukrain adabiyotining birinchi ayol yozuvchisi boʻlgan va ukrain yozuvida etnografik realizmning kashshofi deb topilgan[1][2].

Oʻzining taniqli Hanna Barvinok psevdonimiga qoʻshimcha ravishda, A. Nečuj-Viter taxallusidan ham foydalangan. U Pantaleymon Kulishga turmushga chiqqan boʻlib, Vasil va Mikolalarning singlisi edi.

Hayoti

Hanna Barvinok 1847-yilda

Barvinok 1828-yil 5-mayda Oleksandra Mixaylovna Bilozerska[3] sifatida Rossiya imperiyasidagi Ukrainaning chap qirgʻogʻining maʼmuriy boʻlinmasi Chernigov gubernatorligida (hozirgi Ukrainaning Chernigov viloyatidagi zamonaviy Borzna tarkibiga kiradi) tugʻilgan. Uning yoshlik davrida shaharda tez-tez yongʻinlar boʻlib turardi, bu esa oxir-oqibat ularning ham uyi yonib ketishiga olib keldi. Yongʻindan soʻng u va uning oilasi yaqin atrofdagi Motronivka qishlogʻiga koʻchib oʻtishdin[4].

Barvinokning oilasi Motronivkada yerga egalik qilgan[3]. Uning otasi Mixail Bilozerskiy, mahalliy hududning zodagonlar marshali edi. U erkin fikrlovchi sifatida obroʻga ega edi va zamonaviy ukrain adabiyotiga qiziqardi. Barvinokning onasi kazak askarining qizi Paraska Grigorivna Kostenetskaya edi. Uning onasi anʼanaviy ukrain urf-odatlari va qoʻshiqlariga qiziqardi[4].

Barvinoknig Vasil va Mikola ismli akalari, Lyuba, Nadiya ismli opalari bor edi va ularning barchasi ulgʻaygach Ukrainaning koʻzga koʻringa shaxslariga aylanishdi. Uning akasi Vasil Ukraina jamoat va adabiyot arbobi boʻldi. Ukasi Mikola esa folklor va etnograf boʻlib yetishdi. Opasi Lyuba shoir Viktor Zabilaning turmush oʻrtogʻi ham ilhom parisi edi, va opasi Nadiya esa keyinchalik yozuvchi Nadiia Kibalchichning onasiga aylandi[4].

Oleksandra va uning oplalari birgalikda 1834-1842-yillar davomida xususiy maktab-internatida oʻqishdi[5][4].

Hanna Barvinok turmush oʻrtogʻi bilan, 1877-yil

15 yoshligida akasi Vasiliy tomonidan Motronivkaga taklif qilinganida, yozuvchi Panteleymon Kulish bilan uchrashib qoladi. 4 yildan soʻng, 1847-yil 24-yanvarda ular turmush qurishdi[5][4].

Yangi turmush qurgan juftlik Varshavaga sayohat qilishdi[4]. Nikohdan taxminan toʻrt oy oʻtgach, Avliyolar Kiril va Mefodiy birodarlik siyosati buzildi va uning eri hibsga olinib, Sankt-Peterburgga joʻnatildi[6][4][5]. U „Ukraina xalqi haqida ertak“ asarini yozgani uchun sud qilindi[4].

Turmush oʻrtogʻi Panteleymon Kulish hibsga olinganidan soʻng, u abort qilinib, boshqa farzand koʻrolmaydigan boʻlib qoldi[7]. Keyin u surgun qilingan erining ortidan Tula shahriga koʻchib oʻtdi[1][5]. 1854-yildan boshlab, surgun tugagandan soʻng, Barvinok va uning eri Sankt-Peterburgda yashagan [6][8]. 1883-yilda esa Kulishlar Motronivkaga qaytib koʻchib borishdi[6].

Kulish 25 yil davomida Injlning ukraincha tarjimasi ustida ishlayotgan qoʻlyozmalari yonib ketgach, Barvinok uni yana qayta shlashga koʻndirdi[4].

Turmush oʻrtogʻining oʻlimidan soʻng, Barvinok Panteleymonning adabiy asarlarini tartibga soldi, memuarlashtirdi[4] . U uning asarlarini nashr etdi va uning hayotidagi barcha asarlarining koʻp jildli turkumini tuzdi, garchi rejalashtirilgan 22 jilddan faqat beshtasi nashr etilgan boʻlsa ham[8]. Shuningdek, uning xotirasiga Panteleymon Kulish muzeyini tashkil etdi[9].

Barvinok 1911-yil 6-iyulda 83 yoshida Motronivkada vafot etdi. Uni shahardagi oʻzlarining sobiq fermasiga turmush oʻrtogʻining yoniga dafn etishdi[4][8].

Ijodi

Barvinok hayoti davomida, asosan, asosiy qahramonlari ayol kishi boʻlgan, 30 dan ortiq hikoyalar yozdi[10]. U nasriy yozuvchi boʻlib, asosan, asosan xalq hayoti, xususan, oilalar va dehqonlar haqida yozgan va ayniqsa „dehqon ayol taqdiri“ga qiziqqan[8][11][3].

U ukrain adabiyotida etnografik realizmning asoschisi va yetakchisi boʻlib, oʻzining shaxsiy etnografik yozuvlarini yozishga asoslangan. Varshavaga sayohat paytida oʻz kuzatuvlarini yozib olayotganda, u oʻzining dastlabki asarlari uchun materiallar toʻplay boshladi[8][1].

Bavrinok hikoyalar yozishni 1840-yillarda boshlagan boʻlib, uning birinchi asari „Yahudiy qul“ deb nomlangan. Uning asarlari 1858-yilda eri tanlagan taxallus, Hanna Barvinok ostida nashr etila boshlandi[5][6][3].

Adabiy asarlarida Barvinokning eʼtibori oilaviy-maishiy munosabatlar muammolariga, jumladan, oilaviy zolimlik muammolariga (Uy falokati, 1861), piyonsta odam bilan birga boʻlishning baxtsiz taqdiri (Ayollar qashshoqligi, 1887) va majburiy nikoh dramasi (Otaning xatosi, 1902) ham qaratilgan. Shuningdek, yozuvchi kuchli irodali ayollar obrazlarini ham yaratgan (Gʻalaba[12], 1887; Yoshlar kurashi, 1902).

Uning tili rang-barang, obrazli va xalq maqollariga boy edi. Shu jumladan, uning obrazli hikoyalaridan baʼzilari: „Suv parisi“, „Gul bilan koʻz yoshi, koʻz yoshi bilan gul“, „Falokat yaxshiliksiz boʻlmaydi“, „Kuz-yoz“. „Ona qasosi“ dramasini esa Chernigov va Poltava shevalaridan, shuningdek, qishloq urf-odatlari va folkloridan foydalangan holda yozgan[13].

Barvinokning ishlari „Xata“ va „Birinchi gulchambar“ kabi alamanxlarda, shuningdek, „Osnova“, „Pravda“ va „Literaturno-naukovyi vistink“ jurnallarida va boshqalarda namoyish bera boshlagan. Uning asarlari bir nechta toʻplamlar va antalogiyalarda, jumladan, vafotidan keyingi nashrlarda chop etilgan[11][5]. Ukrainalik yozuvchi Boris Xrinchenko uning ijodini yuqori baholab, Barvinokni „ayollar taqdirining shoiri“ deb atagan[2].

Meros

A bronze-colored statue of a standing woman in a plain dress
Hanna Bavrinok uy muzeyidagi haykali.

Ukrainanng bir necha aholi ounktlarida Hanna Barvinok nomi berilgan koʻchalar mavjud. Barvinokning haykali ham uning tarixiy hovlisida, hozirda Hanna Pustin tarixiy-memorial muzey-qoʻriqxonasida joylashgan.

Uning asarlarining eng toʻliq toʻplami 2002-yilda Volodimir Yatsyuk va Vasiliy Shenderovskiy tomonidan tahrirlangan Ganna Barvіnok kitobida nashr etilgan[9] . 2018-yilda Ukraina Milliy Yozuvchilar uyushmasi Kiyevda Barvinok tavalludining 190 yilligini nishonlashdi[10].

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Oleshchenko, Tetiana (2018). "Варшава в житті і творчості Ганни Барвінок" (UK). TEKA Komisji Polsko-Ukraińskich Związków Kulturowych 5 (13): 67–78. doi:10.31743/teka.5706. ISSN 1733-2249. http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_31743_teka_5706. 
  2. ↑ 2,0 2,1 Bohachevsky-Chomiak, Martha. Feminists Despite Themselves: Women in Ukrainian Community Life, 1884-1939 (en). Canadian Institute of Ukrainian Studies, 12 October 1988 — 10-bet. ISBN 978-0-920862-57-5. 
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 „Barvinok, Hanna“. Internet Encyclopedia of Ukraine. Qaraldi: 2022-yil 4-mart.
  4. ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 „Ганна Барвінок“ [Hanna Barvinok]. Херсонська обласна універсальна наукова бібліотека ім. Олеся Гончара (2018-yil 5-may). Qaraldi: 2022-yil 4-mart.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 „БАРВІНОК Ганна“ [Barvinok Anna]. encyclopedia.com.ua (2015). Qaraldi: 2022-yil 4-mart.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 „БАРВІНОК ГАННА“ [Barvinok Hanna]. history.org.ua (2003). Qaraldi: 2022-yil 4-mart.
  7. ↑ „«КРІМ КОБЗАРЯ». ГАННА БАРВІНОК (1828–1911)“ ["EXCEPT THE KOBZAR". ANNA BARVINOK (1828–1911)] (uk). Kyiv Daily (2019-yil 1-iyun). Qaraldi: 2022-yil 4-mart.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 „Співець жіночої долі (до 190-річчя від дня народження Ганни Барвінок)“ [Singer of women's destiny (for the 190th anniversary of Hanna Barvinok)]. Чернігівський музей-заповідник Михайла Коцюбинського (2018-yil 10-may). Qaraldi: 2022-yil 4-mart.
  9. ↑ 9,0 9,1 „Збірник до 170-річчя від дня народження“ (uk). Krytyka (2002-yil iyun). Qaraldi: 2022-yil 4-mart.
  10. ↑ 10,0 10,1 „29 травня 2018 року відбувся вечір, присвячений 190-річчю від дня народження видатної української письменниці Ганни Барвінок.“ [On 29 May 2018, an evening dedicated to the 190th anniversary of the outstanding Ukrainian writer Hanna Barvinok was held.]. Новгород-Сіверська міська територіальна громада. Qaraldi: 2022-yil 4-mart.
  11. ↑ 11,0 11,1 Kubijovyc, Volodymyr. Encyclopedia of Ukraine: Volume I: A-F plus Map and Gazetteer (en). University of Toronto Press, 15 December 1984. ISBN 978-1-4426-5117-3. 
  12. ↑ „Електронна бібліотека "Культура України"“. elib.nlu.org.ua. Qaraldi: 2022-yil 14-yanvar.
  13. ↑ Ґеник, Степан. 150 видатних українок. Івано-Франківськ: Лілея-НВ, 2003 — 236-bet. ISBN 966-668-030-0.  
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Hanna_Barvinok&oldid=473218" dan olindi