Kontent qismiga oʻtish

Halul oroli

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Halul oroli

حالول
Mamlakat Qatar
Maydon 1.5 km2 (0.58 kv mi)

Halul oroli (arabcha: جَزِيرَة حَالُول‎‎) Qatar davlatiga tegishli eng muhim orollardan biri. Doha shimoli-sharqida 90 km (56 mi) ga yaqin masofada joylashgan, u atrofdagi dengiz konlaridan neftni yuklash va saqlash joyi terminali sifatida xizmat qiladi[1]. Qatar dengiz flotining asosiy bazalaridan biri Halulda joylashgan[2]. Sohillar va chegaralar xavfsizligi uchun orolda ham operatsiyalar bazasi qurilgan[3].

1900-yillarning boshlarida orolga marvarid yigʻuvchi qayiqlar tez-tez kelib turgan[4].

Tarixi

James Ashley Maude orolning kashf etilishi haqida 1817-yil iyul oyida yozgan vauni „Havlul oroli“ deb atagan[5]. U shunday deb yozgan edi:

Sherarou orolining shimoli-sharqiy yoʻnalishida, 25°41′N kenglik va 52°23′E uzunlikda joylashgan. Kompas orqali oʻlchangan yoʻnalish N.N.W. (shimoliy-gʻarbga yaqin) boʻlib, masofa 10 milya. Orol markazi baland boʻlib, ikki chekkasidga tomon asta-sekin pastlaydi; daraxtlar yoʻq va oʻsimliklar ham koʻrinmaydi; suv yaqinida chuqurliklar bor[6].

Maude shuningdek, orolning katta marjonlar oʻsadigan yirik maydonlarga juda yaqinligini ham qayd etadi.

1823-yilda orolning birinchi xaritasi kapitan Georg Barnes Brucks tomonidan yaratilgan[5]. Bruckning 1856-yildagi vafotidan keyin nashr etilgan memuarida u orol va uning geografik joylashuvi haqida qisqacha yozgan maʼlumotlari berilgan. U orolning baland ekanligini yozgan va quduqlar mavjudligini qayd etgan. Bu quduqlar tabiiy hodisalar natijasida paydo boʻlganmi yoki baliqchilar tomonidan qurilganmi, nomaʼlum[7][8]. U shuningdek, orolning eng yuqori balandliklarini qayd etib, ilgari bu orol May oroli deb atalganini yozgan[9].

  • Gb Bruks tomonidan yozilgan „Fors koʻrfazidagi Havlul orolining trigonometrik rejasi“ (1823)
    Gb Bruks tomonidan yozilgan „Fors koʻrfazidagi Havlul orolining trigonometrik rejasi“ (1823)

Shotlandiya gidrografi James Horsburgh 1855-yilgi "Hindiston katalogi" qoʻllanmasida orolning tavsifini yozgan. Uning hisobi 1817-yilda Maude tomonidan berilgan avvalgi tavsifdan unchalik farq qilmaydi[7].

Geografiyasi

Orol Ras Rakandan 72 mil janubi-sharqda[10], poytaxt Dohadan 50 milya shimoli-sharqda joylashgan[3]. Uning uzunligi taxminan 1 milyaga yetadi[10]. Relyef tepaliklardan iborat va uning eng baland choʻqqisi 202 futga teng[3]. Orol taxminan 15 milya masofadan koʻrinadi va uning atrofida dengizdan 0,2 milyagacha choʻzilgan rif bor. Orol Qatarning eng sharqiy quruqlik qismini oʻz ichiga oladi. Materik Qatarning eng yaqin nuqtasi, yaʼni shimoli-sharqiy qirgʻoqdagi Raʼs Abu Qarn va Al-Xor munitsipalitetidan 80 kilometrdan bir oz koʻproq masofa uzoqlikda joylashgan boʻlib, u ham mamlakatning eng chekka oroli hisoblanadi. Orolda shamal shamollari boʻlib turadi. Oroldan 45 mil shimoli-sharqda toshloq va sayoz Shah Allum Shoal hududi joylashgan[10].

Geologiyasi

Orol yuzasining katta qismi paleozoy qatlamlarida joylashgan. Kembriy davri Hormuz hosilasi asosiy sirt qatlami hisoblanadi[11]. Bu Qatarning paleozoy yuzasida joylashgan yagona ikkita hududidan biridir[12]. Gematit va oxra kabi temir oksidlari orolda topilgan, ammo qazib olish va tashish uchun yuqori xarajatlar zarurligi tufayli foydalanilmay qoldirilgan[13].

Yovvoyi tabiat

Orol dengiz hayoti va dengiz qushlarining bir nechta turlari uchun asosiy yashash joyi hisoblanadi. 1963-yilda orolga birinchi marta koʻchirilgan oltita togʻ echkisi koʻpayib butun boshli toʻdani hosil qilgan. Tepaliklarda hozirda 80 dan ortiq togʻ echkilari yashaydi. Munitsipalitet va atrof-muhitni muhofaza qilish vazirligi (MME) orolning yovvoyi tabiatini himoya qilish va hayvonlarni koʻpaytirish uchun QatarEnergy bilan hamkorlik qiladi. Koʻrilgan eng muhim tashabbuslar qatorida shoʻrlanishga chidamli 400 tup daraxt ekish va dengiz toshbaqalarining uyalash joylarini tashkil etish gʻoyasi ham mavjud[3].

Sanoati

Neft faoliyati boshlanganidan koʻp oʻtmay, 1950-yillarning oʻrtalarida hukumat Halulni yirik neft yuklash terminaliga aylantirish uchun mablagʻ sarflashni boshladi. Orolning ahamiyati 1960-yillarda hukumat dengizda neft konlarini barpo eta boshlaganidan keyin yanada osha boshladi. 1964-1966-yillarda orolda sanoat infratuzilmasi qurildi. 2015-yil holatiga koʻra, orolda umumiy quvvati 5 million barrel xom neft boʻlgan 11 ta tashqi suzuvchi tomli tanklar mavjud[3].

Halul oʻzi uchun zaruriy boʻlgan elektr energiyasini oʻzi ishlab chiqaradi. Unda quvvati 43 MVt boʻlgan toʻqqizta turbogenerator mavjud. Halulning ikkita tuzsizlantirish moslamasining sutkalik quvvati 400 cubic metre (110,000 US gal)ga teng[3].

Galereya

  • Dengizdagi toshlar neftni qayta ishlash zavodlarining gaz chiroqlari bilan yoritilgan
    Dengizdagi toshlar neftni qayta ishlash zavodlarining gaz chiroqlari bilan yoritilgan
  • Halul orolining shimoliy uchidagi togʻ echkisi
    Halul orolining shimoliy uchidagi togʻ echkisi
  • Halul orolining gʻarbiy tomonida dengiz toshbaqasi izlari
    Halul orolining gʻarbiy tomonida dengiz toshbaqasi izlari

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ Toth, Anthony (1994). "Persian Gulf states: country studies". in Metz, Helen Chapin. Persian Gulf states: country studies (3rd nashri). Washington, D.C.: Federal Research Division, Library of Congress. 162 b. ISBN 0-8444-0793-3. OCLC 29548413. https://www.loc.gov/item/93046476/. 
  2. ↑ RSN Singh. Asian Strategic and Military Perspective. Lancer Publishers, 2008 — 388-bet. ISBN 978-8170622451. 
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 „Halul Island“. Qatar Petroleum. 2015-yil 24-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 2-iyul.
  4. ↑ „'Persian Gulf Gazetteer Part II, Geographical and Descriptive Materials, Section II Western Side of the Gulf' [53v (109/286)“]. Qatar Digital Library (2014-yil 4-aprel). Qaraldi: 2015-yil 23-iyul.
  5. ↑ 5,0 5,1 Jacques Leblanc (December 2015). A Historical Account of the Stratigraphy of Qatar, Middle-East (1816 to 2015). p. 10. https://www.academia.edu/19304718. Qaraldi: 1 July 2018. Halul oroli]]
  6. ↑ The Asiatic Journal and Monthly Miscellany. 3. Wm. H. Allen & Company. 1817. p. 304. https://books.google.com/books?id=edxAAQAAIAAJ&pg=PA304. Qaraldi: 1 July 2018.  This article incorporates text from this source, which is in the public domain.
  7. ↑ 7,0 7,1 Jacques Leblanc (December 2015). A Historical Account of the Stratigraphy of Qatar, Middle-East (1816 to 2015). p. 11. https://www.academia.edu/19304718. Qaraldi: 1 July 2018. 
  8. ↑ „Historical and other information connected with place in the Persian Gulf“. Bombay Education Society's Press (1856).
  9. ↑ „Historical and other information connected with place in the Persian Gulf“. Bombay Education Society's Press (1856).
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 The Persian Gulf pilot: comprising the Persian Gulf, Gulf of Omán; and Makran coast. Great Britain: Hydrographic Dept, 1890 — 127-bet. 
  11. ↑ Sobhi Nasir, Hamad Al-Saad, Abudlrazak Alsayigh, Oliver Weidlich (25 August 2008). "Geology and petrology of the Hormuz dolomite, Infra-Cambrian: Implications for the formation of the salt-cored Halul and Shraouh islands, Offshore, State of Qatar". Journal of Asian Earth Sciences 33 (5–6): Abstract. doi:10.1016/j.jseaes.2008.02.003. 
  12. ↑ Al-Kubaisi, Mohammed Ali M.. Industrial development in Qatar: a geographical assessment. Durham E-Theses, Durham University, 1984 — 12-bet. 
  13. ↑ Al-Kubaisi, Mohammed Ali M.. Industrial development in Qatar: a geographical assessment. Durham E-Theses, Durham University, 1984 — 11-bet.  
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Halul_oroli&oldid=472039" dan olindi