Halil (ulamo)
Halil خليل | |
|---|---|
| Unvoni | Kabir, Shayx |
| Shaxsiy maʼlumotlar | |
| Vafoti | |
| Harar | |
| Dini | Islom |
| Era | Zamonaviy islom davri |
| Hudud | Harar amirligi |
| Mazhab | Sunniy |
| Yurisprudensiya | Shofiʼiy |
| Imom | Ashʼariy |
| Asosiy qiziqish(lar)i | Sufiylik, fiqh |
Kabir Halil (olim Halil nomi bilan ham tanilgan) — 19-asr olimi va Harar amirligidagi uch nafar bosh ulamodan biri. U oʻsha davrda Afrika Shoxi hududida nufuzli boʻlgan Qodiriya tariqatiga mansub edi[1].
Hayoti
Kabir Halil hararlik olim boʻlib, harariy va arab tillarini ravon bilgan[2]. Amir Ahmad ibn Abu Bakr hukmronligi davrida yevropalik sayyoh Richard Burton 1855-yilda Hararga tashrif buyurib, Halilni shahardagi yetakchi diniy arbob sifatida taʼriflagan. Qolgan olimlar — Kabir Yunis hamda kelib chiqishga koʻra somalilik boʻlgan berteriy Shayx Jami ham juda eʼzozlangan[3].
Halil shogirdi Shayx Madarga hozirgi Hargeisada Qodiriya tariqa jamoasini tashkil etish va tariqat hamda uning qadriyatlarini yoyishni tavsiya qilgan. Bu qadriyatlardan biri Harar bilan Berbera oʻrtasidagi savdo yoʻli boʻylab qabila nizolarini kamaytirishga urinish edi, chunki bunday nizolar tirikchilikka zarar yetkazib, ortiqcha oʻlimlarga sabab boʻlayotgan edi[4]. Natijada Shayx Madar va uning hamrohlari taxminan 1860-yillar atrofida Kichik Harar (Hargeisa) dagi Katta Jamoa (Jamaʼa veyne) ni barpo etishgan. Shayx Madar, shuningdek, oʻsib borayotgan manzilgohning oʻzini oʻzi taʼminlashini saqlash uchun shahar yaqinida sorgo plantatsiyalarini yoʻlga qoʻygan, bundan tashqari, bemorlar va keksalarga ham gʻamxoʻrlik qilgan. Bu ekinlar tez orada tarqaldi va Somaliliklar tomonidan mintaqa boʻylab qiziqish bilan qabul qilindi[5].
Yana qarang
- Shayx Madar — Kabir Halilning eng mashhur shogirdi
- Hargeisa — Halilning shogirdi Shayx Madar keskin oʻzgartirgan shahar
- Shayx Uvays al-Baraviy — Baravadan chiqqan Qodiriya tariqatining yetakchi olimi, Benadir qoʻzgʻoloni meʼmori
- Richard Burton
- Harar
Manbalar
- ↑ Burton. F., Richard. First Footsteps in East Africa (en), 1856 — 360-bet.
- ↑ Abubaker, Abdulmalik. The relevance of Harari values. University of Alabama — 151-bet.
- ↑ Burton, Richard. First footsteps in East Africa. Qaraldi: 2021-yil 22-fevral (2021-yil 18-mayda asl nusxadan arxivlangan). „The chief Ulema are the Kabir Khalil, the Kabir Yunis, and the Shaykh Jami, the Berteri of Somali (the b: the two former scarcely ever quit their houses, devoting all their time to study and tuition: the latter is a Somali who takes an active part in politics. These professors teach Moslem literature through the medium of Harari, a peculiar dialect confined within the walls“
- ↑ Abdullahi, Abdurahman. Making Sense of Somali History: Volume 1, 2017-09-18 — 80-bet. ISBN 9781909112797.
- ↑ "Leadership in Eastern Africa". African Research Studies (9): 70. 1968. https://books.google.com/books?id=W0M8AAAAIAAJ&q=madar+hargeisa.