Kontent qismiga oʻtish

Hadis Najafiyning oʻlimi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Hadis Najafiyning oʻldirilishi
Mahalliy nomi حدیث نجفی
Sana21-sentyabr 2022
JoylashuvMehrshahr, Alborz viloyati, Eron
OʻlganlarHadis Najafiy
BurialBehesht-e Sakineh

Hadis Najafiy (forscha: حدیث نجفی‎‎; 2000-yil 5-yanvar — 2022-yil 21-sentabr) eronlik ayol boʻlib, Mahsa Aminiyning oʻlimidan keyin boshlangan 2022-yilgi Eron norozilik namoyishlari chogʻida Mehrshahrning Karaj hududida otib oʻldirilgan. Uning oʻlimi xalqaro ommaviy axborot vositalarida keng yoritilgan.

Tarjimai holi

Hadis Najafiy 2000-yil 5-yanvarda Karajda tugʻilgan[1][2][3]. U oiladagi toʻrtinchi farzand boʻlib, undan katta uchta opasi va kichik ukasi bor edi[2]. Uning ota-onasi Sharqiy Ozarbayjon viloyatidagi Miyonada tugʻilgan boʻlib, ular eronlik ozarbayjonlar edi[1][4]. Najafiy moda dizayni boʻyicha diplomga ega boʻlib, Mehrshahrning Karaj hududidagi restoranda kassir boʻlib ishlagan[2].

Najafiy 2022-yil sentabrida boʻlib oʻtgan, politsiya hibsida olgan jarohatlari oqibatida vafot etgan Mahsa Aminiyning oʻlimi sabab boʻlgan Mahso Aminiy norozilik namoyishlariga qoʻshilgan edi. Aminiy politsiya tomonidan majburiy hijob toʻgʻrisidagi qonunni buzganlikda ayblangan va bu bilan bogʻliq namoyishlar Eron ayollarining huquqlarini kengaytirishni talab qiluvchi keng qoʻllab-quvvatlashni namoyon qilgan. Najafiy Karajdagi namoyishlarda qatnashgan[5]. Najafiy bundan avval hech qanday maʼlum faollik harakatlarida qatnashmagan va Eron ayollar huquqlari haqida ochiq gapirmagan edi[6]. 21-sentabr kuni kechqurun u dugonasiga video joʻnatib, unda: „Bir necha yildan keyin buni eslaganimda namoyishga chiqqanimdan mamnun boʻlaman, deb oʻylashni istayman“, degan edi[7]. U oʻldirilishidan qariyb oʻttiz daqiqa oldin uyidan chiqqan[2].

Oʻlimi

Xabarlarga koʻra, Hadis Najafiy 2022-yil 21-sentabr kuni[2][3]. soat taxminan 20:00larda[5][8][2] Mehrshahrning Karaj hududidagi Eram koʻchasida otib oʻldirilgan[2]. Unga kamida olti marta[9][6][10][11][12] yuziga, qoʻliga, boʻyniga, qorniga va yurak sohasiga oʻq uzilgani aytilgan[13][7][10]. Oilasining soʻzlariga koʻra, u kamida yigirmata oʻqdan jarohat olgan[2][14]. Eron hukumati esa uni politsiya xodimlari foydalanmaydigan qurollardan foydalangan namoyishchilar oʻldirganini iddao qilgan, biroq bu daʼvo Najafiy oilasi, boshqa faollar va xalqaro ommaviy axborot vositalari tomonidan keskin rad etilgan[7][10]. Ular otishmani hukumatga aloqador xavfsizlik kuchlari bilan bogʻlashgan[8][15][16][17]. Oʻq yeganidan soʻng, Najafiy Karajdagi Gʻoim shifoxonasiga olib borilgan va u yerda vafot etgani eʼlon qilingan[10]. Eʼlon qilingan rasmiy tibbiy hujjatlarda uning “miya shishishi” oqibatida vafot etgani qayd etilgan[17].

Najafiy onasining aytishicha, qizi otib tashlangach, oilasiga shifoxonada uni koʻrishga ruxsat berilmagan, politsiya ularni ichkariga kiritmagan[7]. Faqat qoʻriqchilardan biri ularga rahmi kelib, Najafiyning jasadi morgda ekanini aytgach, ular ichkariga kiritilgan[18]. „Radio Zamaneh“ Najafiyning oʻlim haqidagi guvohnomasini eʼlon qildi. Uning tan jarohatlari tasvirlari va oʻlim haqidagi guvohnomasi keyinchalik oilasi bilan bogʻlanganidan soʻng „Amnesty International“ va BBC Persian tomonidan tasdiqlandi[13].

23-sentabr kuni rasmiylar Najafiyning jasadini dafn etish uchun oilasiga topshirdi. Oilaning aytishicha, ular hukumat tomonidan uning yurak xurujidan vafot etganini aytishga majburlangan[13][19]. Najafiyning otasi ham xavfsizlik kuchlari tomonidan dorilar berilib, qizi tabiiy oʻlimdan vafot etgan deb aytishga majburlangani xabar qilingan[2].

Dafn marosimi

Najafiy 1-oktabr kuni Behesht-e Sakineh qabristoniga dafn etilgan. Marosim paytida xavfsizlik kuchlari borligi xabar qilingan[2]. Marosimda koʻplab ayollar ishtirok etib, sham yoqqan va uning qabri ustiga atirgullar qoʻyishgan[16]. Dafn marosimi chogʻida Najafiyning hijobda tushgan surati ishlatilgan va bu ijtimoiy tarmoqlarda tanqidlarga sabab boʻlgan. Onasi keyinchalik bu surat ataylab tanlanmaganini, oʻsha paytda mavjud yagona rasm boʻlganini aytgan[20].

3-noyabr kuni, uning oʻlimidan qirq kun oʻtgach, minglab motam tutuvchilar Behesht-e Sakineh qabristonida boʻlib oʻtadigan chehellom marosimida qatnashishga uringan, biroq guvohlarning aytishicha, ular hukumat kuchlari tomonidan toʻxtatilgan[21]. Buning oʻrniga yuzlab motam tutuvchilar Beheshtiy koʻchasida yurish oʻtkazishgan[21]. The Washington Post tomonidan tasdiqlangan videoda namoyishchilar xavfsizlik kuchlariga tosh otayotgani va xavfsizlik kuchlari vakillaridan biri tomonidan otilgan oʻq oqibatida 17 yoshli yigit halok boʻlgani koʻrsatilgan[21]. 2023-yil aprel holatiga koʻra, hukumat 15 nafar kishini hibsga olib, ularning besh nafariga oʻlim jazosi tayinlagan, ikkitasini qatl qilgan, qolgan uch oʻlim jazosi esa sud koʻrib chiqish jarayonida boʻlgan[21].

Reaksiyalar

Fayl:Woman, Life, Freedom in Nazrath - Mural in memory of murdered Iranians 02.jpg
Nazaret shahrida Eron islomiy rejimi qurbonlari xotirasiga chizilgan muralda tasvirlangan Hadis Najafiy (oʻng tomondan ikkinchi, pastdan).

Najafiyning oʻlimi eronlik-amerikalik jurnalist va faol Masih Alinejod tomonidan ijtimoiy tarmoqlarda tarqatilgan[16][17]. Uning oʻlimidan soʻng, oxirgi kechasida namoyishlarga qoʻshilish oldidan sochini otdumi koʻrinishida bogʻlayotgani aks etgan, deb taqdim etilgan video ijtimoiy tarmoqlarda tarqaldi[13][7][8][22] va oxir-oqibat uning oʻlimi haqida xabar bergan xalqaro axborot vositalari tomonidan ham tarqatildi[13][14]. Keyinchalik ushbu videoda aslida boshqa ayol namoyishlarda qatnashayotgani aniqlangan, bu ayolning oʻzi BBC Persian bilan bogʻlangachgina bu sir maʼlum boʻldi[13][8]. Bu holat qisqa muddatga Najafiyning haqiqatan ham oʻldirilganiga shubha uygʻotgan boʻlsa-da, tez orada qoʻshimcha tasdiqlar bilan bu shubhalar bartaraf etildi[2]. Videodagi ayol BBC Persianga u „Mahsalar va Hadislar uchun kurashni davom ettirishini“ aytgan[8].

Mahsa Aminiy singari, Hadis Najafiy ham oʻlimidan soʻng namoyishlar uchun ramz va safarbar etuvchi timsolga aylangan[8][23][24][25] va uning jasorati bilan esga olinadi[16]. Uning TikTok va Instagram sahifalari xotira sahifalariga aylangan va u yerga uni qoʻllab-quvvatlab, yoqtirish va izohlar qoldirish uchun minglab odamlar kirgan[8]. Twitterda ham Najafiy xotirasiga bagʻishlab keng miqyosda hurmat bajo keltirilgan[22][8].

Najafiyning singlisi va onasi omma oldida chiqish qilib, uni himoya qilgan va uning oʻlimida Eron hukumatini ayblagan[6]. Otasi esa qizi tabiiy oʻlimdan vafot etganini aytishdan bosh tortgan boʻlsa-da[2], hukumatga yaqin OAVga bergan intervyusida Najafiy „siyosatdan umuman xabarsiz“ boʻlganini, politsiya uni oʻldirganiga ishonmasligini va uning oʻlimida xorijiy OAV taʼsirini ayblaganini bildirgan[26][27]. Aksincha, Najafiyning singlisi uning Mahsa Aminiy taqdiridan juda larzaga tushib, gʻazablanganidan soʻng namoyishlarda qatnashishga qaror qilganini aytgan[25].

Germaniyaning „Alliance 90/The Greens“ siyosiy partiyasi hamraislaridan biri boʻlgan siyosatchi Omid Noripur 2022-yil 29-sentabr kuni Germaniya federal parlamentidagi nutqini Hadis Najafiyning norozilik namoyishlarida ishtiroki va uning oʻlimi tasviridan boshlab berdi[28]. Italiyaning A Seriya klubi "Napoli" bosh murabbiyi Luciano Spalletti 2022-yil 30-sentabr kuni oʻtkazilgan matbuot anjumaniga Mahsa Aminiy va Hadis Najafiy xotirasiga ikki dona atirgul olib kelgan[18][29].

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 „Bacım etirazlar zamanı 3 güllə ilə öldürüldü“ (az). Voice of America (2022-yil 1-oktyabr). 2022-yil 2-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 9-oktyabr.
  2. ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 Saifikaran, Farzad „حدیث نجفی؛ «به پدرش فشار آوردند بگوید بر اثر مرگ مغزی مرده“ (fa-IR). Radio Zamaneh (2022-yil 25-sentyabr). 2022-yil 27-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 4-oktyabr.
  3. ↑ 3,0 3,1 Saifikaran, Farzad „Hadis Najafi: The 22 Year Old Shot in the Iran Protests“ (en-US). Radio Zamaneh (2022-yil 27-sentyabr). 2022-yil 17-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 4-oktyabr.
  4. ↑ Vahid Qarabagli. „The Protests in Iran and Azerbaijani Turk Civil Rights Activists“ (en). caspianpost.com (2022-yil 6-oktyabr). 2022-yil 6-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 10-oktyabr.
  5. ↑ 5,0 5,1 Baynes, Megan. „'We want everyone to know her name': TikToker Hadis Najafi, 23, shot dead in Iran protests“. Sky News (2022-yil 30-sentyabr). 2022-yil 30-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 2-oktyabr.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 „Wie was Hadis Najafi, de Iraanse vrouw van 20 die doodgeschoten werd door de Iraanse politie?“ (Dutch). Het Laatste Nieuws (2022-yil 30-sentyabr). 2022-yil 17-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 4-oktyabr.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 „Iranian TikToker Hadis Najafi, 23, 'shot dead' during demonstrations in Karaj“. ITV News (2022-yil 30-sentyabr). 2022-yil 1-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 2-oktyabr.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 8,7 Press-Reynolds, Kieran „A 20-year-old TikToker killed while protesting for women's rights has become a symbol of Iran's resistance“ (en-US). Insider (2022-yil 30-sentyabr). 2022-yil 17-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 4-oktyabr.
  9. ↑ Vahid Qarabagli. „The Protests in Iran and Azerbaijani Turk Civil Rights Activists“ (en). caspianpost.com (2022-yil 6-oktyabr). 2022-yil 6-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 10-oktyabr.
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 Meitav, Roman. „Hadis Najafi killed in Iran protests, becomes new symbol of defiance“. The Jerusalem Post (2022-yil 26-sentyabr). 2022-yil 26-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 2-oktyabr.
  11. ↑ „Hadis Najafi, 20, Killed in a Spray of Bullets in Karaj, Becomes a New Symbol of Defiance in Iran“. IranWire (2022-yil 25-sentyabr). 2022-yil 25-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 2-oktyabr.
  12. ↑ Pizzimenti, Chiara (26 September 2022). „Iran, Hadis Najafi, uccisa con sei proiettili mentre manifestava per Mahsa Amini“. Vanity Fair (italyan). 17 October 2022da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4 October 2022.
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 13,5 „How a video taken out of context made Hadis Najafi a symbol of repression in Iran“. France 24 (2022-yil 27-sentyabr). 2022-yil 28-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 2-oktyabr.
  14. ↑ 14,0 14,1 Pereira, James „How a video taken out of context made Hadis Najafi a symbol of repression in Iran“ (en-US). TechiLive (2022-yil 28-sentyabr). 2022-yil 4-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 4-oktyabr.
  15. ↑ „Tears And Anger After Iranian TikToker Killed In Ongoing Protests“. Radio Free Europe/Radio Liberty (2022-yil 26-sentyabr). 2022-yil 17-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 5-oktyabr.
  16. ↑ 16,0 16,1 16,2 16,3 „İran'da yaşamını yitiren Hadis Najafi kim, kaç yaşında? Hadis Najafi'nin ölüm sebebi nedir?“ (tr). Cumhuriyet (2022-yil 26-sentyabr). 2022-yil 4-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 5-oktyabr.
  17. ↑ 17,0 17,1 17,2 Joshi, Ritika „Who Was Hadis Najafi? Iranian Woman Killed During Protests“ (en-US). SheThePeople (2022-yil 27-sentyabr). 2022-yil 17-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 5-oktyabr.
  18. ↑ 18,0 18,1 Heyes, Apollo. „Napoli's Spalletti Brings Roses in Solidarity with Iranian Women“. Football Italia (2022-yil 30-sentyabr). 2022-yil 5-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 5-oktyabr.
  19. ↑ Ghobadi, Parham. „Iran: Teen protester Nika Shakarami's body stolen, sources say“ (en-GB). BBC News (2022-yil 4-oktyabr). 2022-yil 5-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 4-oktyabr.
  20. ↑ „اعتراضات ایران؛ گلایه مادر حدیث نجفی: اینقدر به ما توهین نکنید، بچه من به خاطر مهسا و حجاب کشته شد“ (fa). BBC Persian (2022-yil 28-sentyabr). 2022-yil 17-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 4-oktyabr.
  21. ↑ 21,0 21,1 21,2 21,3 Tabrizy, Nilo; Mirza, Atthar; Dehghanpisheh, Babak. „When protesters were killed in Iran, their funerals became deadly“ (en) (2023-yil 21-aprel). Qaraldi: 2023-yil 22-aprel.
  22. ↑ 22,0 22,1 Wang, Jessica. „Iran protests: 20yo, Hadis Najafi's brave stand before violent death“. news.com.au (2022-yil 26-sentyabr). 2022-yil 26-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 5-oktyabr.
  23. ↑ Vonstein, Ulrich. „Nach Tod durch Polizeikugeln: Wird Hadis Najafi zum Symbol für die Proteste im Iran?“. RTL Nieuws (2022-yil 26-sentyabr). 2022-yil 2-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 2-oktyabr.
  24. ↑ Kunz, Samira. „Hadis Najafi (20) bei Protesten getötet – neues Symbol des Widerstands“. L'essentiel (2022-yil 26-sentyabr). 2022-yil 2-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 2-oktyabr.
  25. ↑ 25,0 25,1 „"Like ocean waves crashing against the shore, the memories remain long“ (en-gb). Satyaagrah (2022-yil 26-sentyabr). 2022-yil 4-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 4-oktyabr.
  26. ↑ „پدر حدیث نجفی: جان دختر مرا رسانه‌های معاند گرفتند“. JavanOnline. 2022-yil 30-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 29-sentyabr.
  27. ↑ „fa:پدر حدیث نجفی: چرا رسانه‌های خارج نشین با فکر دختر من بازی کردند؟“ (fa) (2022-yil 29-sentyabr). 2025-yil 21-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 30-sentyabr.
  28. ↑ Nouripour, Omid „Aktuelle Stunde "Iran"“ (de-DE). Bundestagsfraktion Bündnis 90/Die Grünen (2022-yil 29-sentyabr). 2022-yil 4-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 4-oktyabr.
  29. ↑ Piano, Primo „Napoli, Spalletti porta due rose in conferenza: "Per Mahsa Amini e Hadis Najafi"“ (it-IT). Yahoo! Sports (2022-yil 30-sentyabr). 2022-yil 4-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 4-oktyabr. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Hadis_Najafiyning_oʻlimi&oldid=470595" dan olindi