Hadicha Halima xotun
| Hadicha Halima xotun | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Malika, Murod II ning xotini | |||||
| Tugʻilishi |
tax. 1410 Kastamonu, Jandar beyligi | ||||
| Vafoti |
1440-yil Bursa, Usmoniylar imperiyasi | ||||
| Turmush oʻrtogʻi | Murod II | ||||
| Farzandlari | Shahzoda Isfandiyor | ||||
| |||||
| Uy |
Candaroğulları (tugʻilganidan) Usmoniylar (turmush orqali) | ||||
| Otasi | Isfandiyor Bey | ||||
| Dini | Islom sunniylik | ||||
Tojunniso Hadicha Halima Sulton xotun (usmonli turkcha: خديجة حليمة خاتون – „hurmatli xonim“ va „muloyim/sabrli zot“; tax. 1410-yilda tugʻilgan – 1440-yilda vafot etgan) Alime xotun yoki Sulton xotun nomlari bilan ham tanilgan, Candaroğulları bekligi malikasi, Candaroğulları bekligi hukmdori Isfandiyor beyning qizi. Usmoniylar imperiyasi sultoni Murod II ning xotini[1][2].
Hadicha Halima xotun 1440-yilda vafot etganidan soʻng, uning oʻrnini jiyani, akasi Tojiddin Ibrohim II beyning qizi Hadicha xotun egallagan.
Hayoti
Tojunniso Hadicha Halima Sulton xotun Candaroğulları bekligining sakkizinchi beyi Isfandiyor beyning qizi boʻlgan.
Usmoniylar imperiyasi sultoni Murod II Isfandiyor beyga qarshi chiqib, uning isyonchi oʻgʻli Qivamuddin Kozim beyning tomonini oldi va unga oʻz opa-singillaridan biri Fotma Sulton xotunni unashtirdi. Shundan soʻng Isfandiyor bey Murod II ga tinchlik sulhi tuzishni va kelishuvni ikki tomonlama nikoh orqali mustahkamlashni taklif qildi. Murod ham bunga rozi boʻldi va 1425-yilda Adirnada Isfandiyorning qizi Halima xotun bilan turmush qurdi. Murodning boshqa bir singlisi Selçuk xotun esa Isfandiyorning oʻgʻli va vorisi Tojiddin Ibrohim II beyga turmushga chiqdi. Oʻsha yili Halima xotun sulton Murodga oʻgʻil tugʻib berdi va unga Isfandiyor deb ism qoʻyildi. Biroq shahzoda chaqaloqligidayoq vafot etdi[3][4][5][6][7].
Ushbu ikki sulola oʻrtasidagi sulolaviy ittifoq bilan Murod II Onadoʻlidagi eng dahshatli dushmani, uning sharqiy hududlarga qadar kengayishiga toʻsqinlik qilib turgan Karamanoğulları bekligiga qarshi qudratli qabila bilan ittifoq tuzdi. Ikki tomon oʻrtasidagi iliq munosabatlar keyingi sulton Mehmed II hukmronligi davrida ham saqlanib qoldi. U Candaroğulları bekligi aʼzolariga Plovdiv va Didymoteicho hududida mulklar ajratdi, keyinchalik ular vaqflarga aylantirildi[8].
1435-yilda sulton Murod Mara Brankovićga uylanguniga qadar Hadicha Halima xotun sultonning sevimli xotini edi. Ikkala xotin oʻrtasidagi rashk avvaliga Halimaning zarariga hal boʻldi. U saroydan haydalib, Bursaga yuborildi, biroq 1436-yil kuzidan 1437-yil bahorigacha boʻlgan davrda sodir boʻlgan voqea sababli Murod bu safar Maraning oʻzini Bursaga joʻnatib, Halimani yana saroyga qaytardi[9].
Vafoti
Hadicha Halima xotun 1440-yilda Bursada vafot etdi[5].
Vafotidan keyin
Halimaning oʻlimidan bir necha yil oʻtgach, Murod II uning jiyani, Halimaning akasi Tojiddin Ibrohim II beyning qizi Hadicha xotungaga uylangan. 1450-yil may oyida Hadicha Murodning kenja farzandi, oʻgʻli shahzoda Ahmadni dunyoga keltirdi. Uni katta oʻgay akasi bilan adashtirmaslik uchun Kichik Ahmad taxallusi berildi, katta akasi esa Katta Ahmad deb atalgan[5].
Sulton Murod 1451-yil fevralda vafot etdi va uning Huma xotundan tugʻilgan oʻgʻli Mehmed II taxtga oʻtirdi. Oʻsha paytda Murodning Mehmed II dan boshqa yagona tirik qolgan oʻgʻli 9 oylik chaqaloq Ahmad edi. Merosxoʻrlik aniq qonun bilan tartibga solinmagan boʻlib, bu narsa avval ham Usmoniylar sulolasi ichida nizolarga, hatto fuqarolar urushlariga sabab boʻlgan edi. Shuning uchun Mehmed har qanday xavfni bartaraf etish maqsadida yangi tugʻilgan oʻgay ukasini qatl etishga qaror qildi. Taxtga oʻtirganidan soʻng, 18-fevral kuni u Hadichani huzuriga chaqirdi. Otasi Murodning xotinlari va joriyalari uni taxtga oʻtirgani bilan tabriklab, otasining vafoti munosabati bilan hamdardlik bildirayotgan paytda, Mehmed Hadichaning hujrasiga bolani boʻgʻib yoki choʻktirib oʻldirish buyrugʻi bilan Ali Bey Evrenosoğlu, yaʼni Evrenosning oʻgʻlini yubordi. Keyinchalik Mehmed bu ishini „Qotillik toʻgʻrisidagi qonun“ni chiqarish orqali qonuniylashtirdi. Ushbu qonunga koʻra, XVII asr oxirigacha sultonga taxt vorislari boʻlgan istalgan erkak qarindoshini oʻz ixtiyoriga koʻra qatl etish huquqi berilgan edi[10][11][12][13].
Keyinchalik Mehmed II Hadichani otasining amaldorlaridan biri va yangi Onadoʻli beylarbeyi Isʼhoq poshoga turmushga chiqishga majbur qildi. Ularning 8 farzandi, jumladan Halil bey, Shodiy bey, Mustafo Chelebiy, Piri Chelebiy va Ibrohim bey ismli besh oʻgʻli, Hafsa xotun, Fahrunniso xotun va Shohzoda xotun ismli uch qizi boʻlgan[3][4].
Farzandlari
Sulton Murod II va Hadicha Halima xotunning 1 oʻgʻli boʻlgan:
- Shahzoda Isfandiyor (1425–1425).
Manbalar
- ↑ „Ishak Paşa Türbesi“. bcg.org.tr. 2014-yil 24-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 9-iyun.
- ↑ „İSHAK PAŞA (ö. 892/1487): Osmanlı vezîriâzamı“. İslam Ansiklopedisi. Qaraldi: 2019-yil 9-iyun.
- ↑ 3,0 3,1 Açıkoz, Hacı Mustafa. İNEGÖL İSHAK PASHA COMPLEX AS A MODEL OF SPACE HUMANISM: Philosophical Thoughts over the Feelings of Belonging, Serving and Togetherness Seen on Space Called as Lost Brand İnegöl İshak Pasha Külliye — 403-bet.
- ↑ 4,0 4,1 Reindi, Hedda. Islamkundliche Untersuchungen, Volumes 75-77. Schwarz, 1983 — 238–39-bet.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Sakaoğlu 2007, s. 40.
- ↑ Uluçay 2011, s. 31.
- ↑ Narodna 2003, s. 228.
- ↑ Narodna 2003.
- ↑ Jefferson 2012, s. 105.
- ↑ Namely the princes and their male descendants. However, male members of the dynasty descended from a princess were excluded, because descent in the female line was excluded from the line of succession.
- ↑ Babinger 1992, s. 65.
- ↑ Crowley 2009.
- ↑ Thatcher 2011, s. 23.
Adabiyotlar
- Babinger, Franz. Mehmed the Conqueror and His Time. Princeton University Press, 1992. ISBN 978-0-691-01078-6.
- Bey, Mehmet Süreyya. Osmanlı devletinde kim kimdi, Volume 1, 1969.
- Crowley, Roger. Constantinople: The Last Great Siege, 1453. Faber & Faber, August 6, 2009. ISBN 978-0-571-25079-0.
- Freely, John. The Grand Turk: Sultan Mehmet II - Conqueror of Constantinople, Master of an Empire and Lord of Two Seas. I.B.Tauris, February 28, 2009. ISBN 978-0-857-73022-0.
- Jefferson, John. The Holy Wars of King Wladislas and Sultan Murad: The Ottoman-Christian Conflict from 1438-1444. BRILL, August 17, 2012. ISBN 978-9-004-21904-5.
- Narodna biblioteka "Sv. sv. Kiril i Metodiĭ. Orientalski otdel, International Centre for Minority Studies and Intercultural Relations, Research Centre for Islamic History, Art, and Culture. Inventory of Ottoman Turkish documents about Waqf preserved in the Oriental Department at the St. St. Cyril and Methodius National Library: Registers. Narodna biblioteka "Sv. sv. Kiril i Metodiĭ, 2003.
- Runciman, Steven. The Fall of Constantinople 1453. Cambridge University Press, March 26, 2012. ISBN 978-1-107-60469-8.
- Sakaoğlu, Necdet. Famous Ottoman women. Avea, 2007.
- Sakaoğlu, Necdet. Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler. Oğlak Yayıncılık, 2008. ISBN 978-9-753-29623-6.
- Thatcher, Bruce D.. Adamant Aggressors: How to Recognize and Deal with Them. Xlibris Corporation, June 25, 2011. ISBN 978-1-462-89195-5.
- Uluçay, M. Çağatay. Padişahların kadınları ve kızları. Ötüken, 2011. ISBN 978-9-754-37840-5.