Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Gostha Paul

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Gostha Paul
Gostha Pal 1998 stamp of India
Shaxsiy maʼlumot
Toʻliq ismi Gostha Behari Paul
Tavallud sanasi 20-avgust 1896-yil
Tavallud joyi Bxojeshvar, Bengal prezidentligi, Britaniya Hindistoni (hozirgi Bangladesh)
Vafot sanasi 8-aprel 1976-yil(1976-04-08)
(79 yoshda)
Vafot joyi Kalkutta, Gʻarbiy Bengaliya, Hindiston
Ampluasi Markaziy himoyachi
Professional faoliyati*
Yillar Jamoa Isht. (Gol.)
1907–1912 Kumartuli AC 11 (0)
1912–1936 Mohun Bagan 617 (43)
Milliy terma jamoa
1924–1935 Hindiston 37 (5)
*Professional klublardagi gollari (ichki chempionat)

Gostha Behari Paul (1896-yil 20-avgust — 1976-yil 8-aprel) — hindistonlik futbolchi bo‘lib, asosan himoyachi pozitsiyasida o‘ynagan. U „Xitoy devori“ laqabi bilan mashhur bo‘lgan. Paul 1920–1930-yillarda Hindiston milliy futbol terma jamoasi sardori sifatida faoliyat yuritgan[1][2][3].

Faoliyatining katta qismini „Mohun Bagan“ klubida o‘tkazgan Paul o‘z davrining taniqli himoyachilaridan biri hisoblangan. U yuz yildan ortiq tarixga ega bo‘lgan ushbu klub safida Balaidas Chaterjee bilan birgalikda to‘p surgan[4][5].

Yoshligi va shaxsiy hayoti

1896-yil 20-avgustda Bengal prezidentligi (hozirgi Bangladesh hududi) tarkibidagi Faridpur okrugining Bxojeshvar qishlog‘ida tavallud topgan[6]. Paul tadbirkor Baboo Shyamlal Palning o‘g‘li edi[7]. U go‘daklik chog‘ida Kalkutta shahriga ko‘chib kelgan va umrining oxirigacha shu shaharda yashagan. Paul Beniatola hududidagi Sarada Charan Aryan ta’lim muassasasida tahsil olgan[8].

Nikohingiz haqida bizni xabardor qilishni zarur deb hisoblamagan bo‘lsangiz-da, klub nomidan sizga duo qilish mening burchimdir. 1911-yilda IFA Shield musobaqasida g‘alaba qozonganimizdan so‘ng, men ushbu nishonlardan 12 tasini tayyorlatgan edim. Ulardan 11 tasini 11 nafar futbolchiga topshirdim, o‘n ikkinchisini esa o‘zimda saqlab qoldim. Uni «Mohun Bagan» klubining an’analari va merosini davom ettiradigan, doimo klub bilan birga bo‘ladigan insonga berishni niyat qilgan edim.

— Mayor Sailen Bose, „Mohun Bagan“ klubining o‘sha paytdagi kotibi. U ushbu so‘zlarni Gostha Paulga nikohidan so‘ng klub nishonini topshirish chog‘ida aytgan.[8].

Paul bolalik chog‘idan futbol va kriket bilan bir qatorda xokkey hamda tennis bilan shug‘ullangan[7]. Keyinchalik u bir necha bor „Mohun Bagan“ kriket jamoasi safida ham maydonga tushgan[8]. Paul Pushpa Kundu bilan turmush qurgan. Ularning Nirangshu va Sukumar ismli ikki o‘g‘li bo‘lgan[9][8]. Unga taniqli futbolchi Shibdas Bhaduri katta ta’sir ko‘rsatgan. Paul 1911-yilda „Mohun Bagan“ klubining tarixiy IFA Shield musobaqasidagi g‘alabasini tribunadan tomosha qilganidan so‘ng, futbolni asosiy sport turi sifatida tanlagan[10].

Paul Kalkutta shahridagi Vidyasagar kollejida tahsil olgan va o‘sha paytdagi kollej direktori, Bengaliyada kriket asoschilaridan biri sifatida e’tirof etilgan Saradaranjan Ray bilan yaqin aloqada bo‘lgan[7]. Britaniya hukmronligi davrida unga „Chowdhury“ faxriy unvoni berilgan, biroq u milliy qarashlari sababli bu unvondan foydalanmagan[11]. Paul o‘z tarjimayi holini ham yozishga kirishgan, ammo asar tugallanmagan va nashr ettirilmagan[7].

Klubdagi faoliyati

Hindiston mustaqillikka erishishidan oldingi davrda Dukhiram Majumder mamlakat futbolining otasi sifatida e’tirof etilgan. U Gostha Paul, Shibdas Bhaduri va boshqa futbolchilarning yetishib chiqishida muhim rol o‘ynagan[12][13][14][15][16]. Paul, shuningdek, Rajen Sen va Major Sailen Bose qo‘l ostida futbol mahoratini oshirgan hamda mashg‘ulotlar olib borgan[17].

"Axir, siz Gostha Paul, Xitoy devorisiz-ku!"

— Rabindranath Tagore, Osiyoda Nobel mukofoti sovrindori bo‘lgan ilk shaxs. U „Mohun Bagan“ futbolchilari Santiniketanga tashrif buyurganida Gostha Paul bilan uchrashib, unga shu so‘zlar bilan murojaat qilgan[18].

„Buyuk Xitoy devori“ laqabi bilan tanilgan Paul o‘z davridagi hind futbolining yetakchi himoyachilaridan biri bo‘lgan[19][20][21]. U 11 yoshidan „Kumartuli Athletic Club“ safida futbol o‘ynay boshlagan. Uning iste’dodini o‘sha davrda Hindiston futbol assotsiatsiyasi (IFA) boshqaruv organining ikki nafar hindistonlik a’zolaridan biri bo‘lgan Kalicharan Mitra (Kali Mittir nomi bilan ham tanilgan) payqagan[22]. Mittir Hindiston futbol olamida katta nufuzga ega bo‘lib, Paulning o‘ziga xos himoyaviy mahoratini birinchilardan bo‘lib e’tirof etgan. Paul 16 yoshida Mohun Bagan klubiga qabul qilingan[23] va Reverend Sudhir Chatterjeening oʻrnini egallagan[8]. Jamoaga qoʻshilganidan soʻng, u 1914-yilda Kalkutta futbol ligasi musobaqasining ikkinchi divizionida ishtirok etgan. Mohun Bagan ushbu musobaqada ilk bor qatnashib, uchinchi oʻrinni egallagan. Oʻsha davrda faqat eng yuqori oʻrinni egallagan harbiy boʻlmagan jamoaga Kalkutta futbol ligasining birinchi divizioniga koʻtarilish huquqi berilgan[9]. Jamoa 1915-yil 15-may kuni birinchi diviziondagi dastlabki uchrashuvini kalkutta kriket va futbol klubiga qarshi oʻtkazgan va oʻyin durang bilan yakunlangan[24]. 1916-yilda u Deccada boʻlib oʻtgan Asanullah Cup musobaqasida qatnashgan. Ushbu musobaqa finalida jamoa Sovabazar klubiga magʻlub boʻlgan[25].

Gostha — Xitoy devori kabi yengib bo‘lmas

— Gostha Paul haqidagi ushbu mashhur ibora britaniyalik jurnalist tomonidan "Red Rose" taxallusi ostida The Englishman gazetasida yozilgan[7].

Paul futbolchilik faoliyatining dastlabki davrida yalangoyoq futbol oʻynagani sababli ayrim qiyinchiliklarga duch kelgan. Biroq u tez orada oʻzini tiklab, himoya chizigʻida mustahkam oʻrin egallagan. Ayniqsa, Britaniyaning Black Watch jamoasiga qarshi uchrashuvdagi himoyaviy harakatlari yuqori baholangan[18]. 1921-yilda Gostha Pal Mohun Bagan futbol jamoasi sardori etib tayinlangan va keyingi besh yil davomida klub sardori vazifasini bajargan[26]. 1923-yilda Mohun Bagan Bombay shahrida oʻtkazilgan Rovers Cup musobaqasida ishtirok etib, bir nechta ingliz jamoalarini magʻlub etgan va finalga qadar yetib borgan. Shu tariqa, Paul futbolchilik faoliyatida katta shuhrat qozongan[18]. Mohun Bagan ushbu musobaqada finalga chiqqan ilk hind jamoasi boʻlgan[27][28]. Biroq finalda texnik jihatdan ustun boʻlgan Durham Light Infantry polkining 2-batalyoni jamoasiga 4:1 hisobida magʻlub boʻlgan[29][30]. O‘sha yili Mohun Bagan Kalkutta futbol ligasining javob uchrashuvida tarkibida yevropalik futbolchilar ham bo‘lgan mamlakatdagi eng qadimgi futbol klubi — Kalkutta kriket va futbol klubi ustidan ilk bor g‘alaba qozongan[4]. 1925-yilda Mohun Bagan Osiyodagi eng qadimgi futbol musobaqasi boʻlgan Durand Cupga taklif etilgan birinchi hindistonlik fuqarolik jamoasi boʻlgan. Jamoa yarim finalda Sherwood Foresters klubiga magʻlub boʻlgan[31][32].

1925-yil 28-may kuni u Kolkata Derby tarixidagi East Bengalga qarshi birinchi rasmiy uchrashuvda Mohun Bagan jamoasi sardori sifatida maydonga tushgan. Uchrashuv Calcutta Football League doirasida oʻtkazilgan[33][34]. Ushbu uchrashuvda Mohun Bagan 1:0 hisobida magʻlubiyatga uchragan[35][36]. 1930-yillarda Pal Mohun Bagan safida klubning bir qator mashhur futbolchilari, jumladan Karuna Bhattacharya, Syed Abdus Samad[37][38], Umapati Kumar[39], Balaidas Chatterjee[40][41], Sanmatha Dutta, Bimal Mukherjee va Satu Chowdhury bilan birga oʻynagan[42][43]. Mohun Bagan safida oʻynash bilan bir qatorda, Paul 1920-yilda yangi tashkil etilgan East Bengal Clubga uning asoschisi va birinchi prezidenti Suresh Chandra Chaudhari tomonidan taklif etilgan. U jamoaga qoʻshilib, Hercules Cup musobaqasida sardor sifatida maydonga tushgan. Yetti kishidan iborat jamoalar oʻrtasida oʻtkazilgan ushbu musobaqada ular gʻoliblikni qoʻlga kiritgan[44][45][46][47][48].

1935-yilda Mohun Bagan va Kalkutta futbol klubi jamoalari oʻrtasidagi uchrashuvda Paul hakamlarning bir tomonlama qarorlariga qarshi norozilik bildirgan. Bu holat oʻsha vaqtda britaniyaliklar hukmronlik qilgan Hindiston futbol assotsiatsiyasi tashkilotining gʻazabiga sabab boʻlgan[49]. U 1936-yilda futbolchilik faoliyatini yakunlagan[17].

Xalqaro faoliyati

1924–1935-yillar oraligʻida, mamlakat Britaniya hukmronligi ostida boʻlgan davrda, Paul Hindiston terma jamoasi safida Seylon va Avstraliyaga uyushtirilgan safarlarda ishtirok etgan[50]. Shuningdek, u Hindiston terma jamoasining tashrif buyurgan Yevropa jamoalariga qarshi oʻtkazgan ilk maʼlum uchrashuvlarida qatnashgan va ayrim bahslarda jamoa sardori sifatida maydonga tushgan[17]. 1924-yilda u hindistonlik va britaniyalik futbolchilardan tashkil topgan terma jamoa sardori etib tayinlangan. Jamoa Seylonga safar uyushtirgan[51]. Shu tariqa, Paul Hindiston terma jamoasining ilk sardori boʻlgan, mazkur safar esa jamoaning maʼlum boʻlgan birinchi rasmiy xalqaro safari hisoblanadi[51].

1933-yilda Paul yana Hindiston jamoasiga IFA XI sardori sifatida Seylonga qarshi safar uchrashuvida qatnashish uchun tanlangan. U 1933-yilda Seylon terma jamoasiga qarshi maydonga tushib, oʻz jamoasini 1:0 hisobidagi gʻalabaga boshlagan[52][53]. Keyingi yili u jarohati sababli Hindiston terma jamoasining Janubiy Afrikaga uyushtirgan safarida ishtirok eta olmagan. Uning oʻrniga Sanmatha Dutta jamoaga sardorlik qilgan[54].

Futbolchilik faoliyatidan keyingi davri

Futbolchilik faoliyatini yakunlaganidan soʻng, Paul Mohun Bagan klubi bilan aloqalarini davom ettirgan va jamoa uchun yangi futbolchilarni izlash hamda tanlab olish bilan shugʻullangan[55]. 1948-yilda Balaidas Chatterjee London yozgi Olimpiya oʻyinlarida Hindiston terma jamoasiga murabbiylik qilish uchun yoʻl olganida, Paul vaqtincha klub kotibi vazifasini oʻz zimmasiga olgan[56].

Keyingi yili, 1949-yilda, Paul Bengal futbol jamoasi bosh murabbiyi etib tayinlangan[57]. U mintaqada futbol sportining rivojlanishiga katta hissa qoʻshgan hamda yosh futbolchilarning yangi avlodini shakllantirishga yordam bergan.

Futboldan tashqari, Paul Hindiston kinematografiyasining ovozsiz filmlar davriga mansub Gouri Shankar filmida ham suratga tushgan. Anandamohan Roy rejissyorligidagi ushbu film National Pictures Limited tomonidan ishlab chiqarilgan va 1932-yil 26-oktabrda namoyish etilgan[7][58].

Vafoti

Odamlar meni aynan shu Mohun Bagan libosi tufayli taniydilar. Ushbu libos va klub menga futbol o‘ynashni o‘rgatgan. Bu men uchun eng qadrli buyumdir. Men yashil va to‘q qizil rangli ushbu libosni hurmat qilaman. O‘g‘illarimga vafot etganimdan keyin so‘nggi yo‘lga kuzatish marosimida ustimga shu libosni yopishlarini aytganman. Bu mening so‘nggi istagim.

— Paul vafotidan oldin Mohun Bagan klubiga bo‘lgan mehrini shunday ifodalagan[59].

Paul 1976-yil 8-aprelda 79 yoshida Kalkutta shahrida vafot etgan.

Meros va xotira

Footballstatuekolmaidan
Kolkata Maidan hududida oʻrnatilgan Gostha Paul haykali.

Vafotidan soʻng, uning xotirasiga 1984-yilda oʻz nomi bilan atalgan Gostha Paul Sarani koʻchasida[60][61] Eden Gardens stadioni qarshisida, Kolkata Maidan hududida uning haykali oʻrnatilgan[62]. Haykal oʻsha vaqtdagi jamoat ishlari vaziri Jatin Chakraborty tomonidan ochilgan[7].

1998-yilda India Post tomonidan Kalkuttada Paul xotirasiga bagʻishlangan pochta markasi muomalaga chiqarilgan[17]. Shu tariqa, u xotirasiga bagʻishlangan esdalik pochta markasi chiqarilgan birinchi hind futbolchisi boʻlgan[63]. Keyinchalik, Mohun Bagan klubi hududida uning nomi bilan atalgan muzey tashkil etilgan[7]. Hindiston futbol federatsiyasi tomonidan amalga oshirilgan „Golden Baby Leagues“ dasturi doirasida uning nomi bilan Gostha Paul Championship musobaqasi tashkil etilgan. Ushbu musobaqa Kalkutta shahridagi koʻproq bolalarni futbol madaniyatiga jalb qilishga qaratilgan[64].

Uning xotirasiga bagʻishlab Gʻarbiy Bengaliya hukumati tomonidan Gostha Paul futbol akademiyasi tashkil etilgan. Ushbu akademiyada taniqli hind futbolchisi Prasun Banerjee bosh maslahatchi sifatida faoliyat yuritgan[65].

2025-yilda Koli keta nomli siyoh brendi uning xotirasiga bagʻishlab yashil va toʻq qizil rangdagi siyoh mahsulotlarini taqdim etgan[66].

Yutuqlari

Mohun Bagan[67][68]

Mukofotlari

  • Padma Shri Ribbon 1962-yilda Padma Shri ordeni bilan taqdirlangan[69][70]. Bu Hindistondagi fuqarolarga beriladigan toʻrtinchi eng yuqori davlat mukofoti hisoblanadi. Pal ushbu mukofotga sazovor boʻlgan birinchi futbolchi boʻlgan[71][72][73].
  • Mohun Bagan klubi 2004-yilda vafotidan keyin unga Mohun Bagan Ratna mukofotini topshirgan. Ushbu mukofot klub tarixidagi buyuk futbolchilarga beriladi. 2019-yilda Gostha Palning oilasi klub afsonaviy futbolchining yodgorlik buyumlariga loqayd munosabatda boʻlayotganiga norozilik sifatida Mohun Bagan Ratna mukofotini klubga qaytarib bergan[74][75].

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ Hassan, Mehedi „ভারত যেদিন নেমেছিল খালি পায়ে...“ [The day India landed barefoot ...] (bn). www.prothomalo.com. Prothom Alo (2018-yil 1-avgust). 2022-yil 4-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 4-aprel.
  2. ↑ Basu, Jaydeep „Indian football: Of captains and controversies“. scroll.in (2022-yil 29-mart). 2022-yil 23-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 13-avgust.
  3. ↑ „Top 10 Bengali footballers in the history of Indian football“. khelnow.com. Khel Now. 2021-yil 12-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 12-sentyabr.
  4. ↑ 4,0 4,1 „Mohun Bagan Ratna — Late Balaidas Chatterjee to receive the award posthumously“. www.mohunbaganac.com. Mohun Bagan Athletic Club (2013-yil 26-iyul). 2016-yil 4-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
  5. ↑ „Mohun Bagan Ratna - Late Balaidas Chatterjee to receive the award posthumously“. McDowell's Mohun Bagan. 2016-yil 4-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2026-yil 3-mart.
  6. ↑ „OUR SPORTSMEN: Gostha Pal“. 123india.com. 2007-yil 27-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 27-sentyabr.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 Chakraborty, Rana „প্রাচীরের নাম গোষ্ঠ পাল“ [The Wall Named Gostha Pal] (bn). ekhonkhobor.com. Kolkata: Ekhon Khobor Bangla (2019-yil 20-avgust). 2022-yil 22-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 22-oktyabr.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Majumdar, Boria „Gostha Behari Paul: A footballer who kicked like no other a century ago“. timesofindia.indiatimes.com. Kolkata: The Times of India (2013-yil 9-may). 2020-yil 4-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 21-oktyabr.
  9. ↑ 9,0 9,1 Zachariah, Serene Sarah; Hegde, Vinayak „A Legend Without Shoes, This 'Chinese Wall' Was Once India's Favourite Footballer“ (en). thebetterindia.com. The Better India (2020-yil 20-avgust). 2022-yil 5-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 5-may.
  10. ↑ Saha, Nirmal Kumar „বিপ্র-কুটিরের 'পঞ্চম পাণ্ডব' শিবদাস“ ['Fifth Pandava' Shibdas of Bipra-Kutir] (bn). thecalcuttamirror.com. Kolkata: The Calcutta Mirror (2020-yil 29-iyul). 2022-yil 21-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 20-oktyabr.
  11. ↑ Gupta, Arpan „'জেল না-খাটা স্বাধীনতা সংগ্রামী' গোষ্ঠ পাল; ব্রিটিশদের অন্যায়ের প্রতিবাদে ছেড়েছিলেন ফুটবলও“ ['Freedom fighter who was never in jail' – Gostha Pal; He also left football to protest the injustice of the British] (bn). prohor.in. Kolkata: Prohor Bengali (2021-yil 29-iyul). 2021-yil 25-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 24-oktyabr.
  12. ↑ Majumdar, Rounak „The Golden Years of Indian Football“. www.chaseyoursport.com. Kolkata: Chase Your Sport (2019-yil 22-aprel). 2020-yil 7-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 28-yanvar.
  13. ↑ Dasgupta, Biplab „প্রসঙ্গঃ স্যার দুখীরাম মজুমদার“ [Context: Sir Dukhiram Majumdar] (bn). justnews24x7official.com. Kolkata: Just News 24×7 (2020-yil 11-oktyabr). 2022-yil 21-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 21-oktyabr.
  14. ↑ Mondal, Avik „শিবদাস ভাদুড়ী, গোষ্ঠ পাল সকলেই তাঁর ছাত্র, বাঙালি মনে রাখেনি বাংলার ফুটবলের প্রথম কোচ দুখীরাম মজুমদারকে“ (bn). banglaamarpran567383012.wpcomstaging.com. Bangla Amar Pran – The glorious hub for the Bengal (2020-yil 4-dekabr). 2022-yil 13-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 13-aprel.
  15. ↑ Webdesk, Xtratime Bangla „ভাইপোকে পোস্টে বেঁধে লাথি মেরে ছিলেন স্যার দুখিরাম মজুমদার…“ [Sir Dukhiram Majumdar tied his nephew to a post and kicked him...] (bn). xtratimebangla.in. Kolkata: Xtratime Bangla (2020-yil 21-aprel). 2022-yil 21-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 21-oktyabr.
  16. ↑ Mitra, Atanu „A 19th century visionary: The legend behind one of India's first football scouts“ (en). scroll.in. Kolkata: Scroll (2017-yil 9-oktyabr). 2021-yil 23-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 21-oktyabr.
  17. ↑ 17,0 17,1 17,2 17,3 Das, G. C. „Indian Legendary Football Players Profile: GOSTHO PAL — THE GREAT WALL OF CHINA — GREAT ICON OF KOLKATA FOOTBALL“. kolkatafootball.com. Kolkata Football (2008-yil 14-sentyabr). 2008-yil 14-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 25-yanvar.
  18. ↑ 18,0 18,1 18,2 „Gostha Pal – IFAWB: biography“. ifa.org. Indian Football Association. 2022-yil 22-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 2-oktyabr.
  19. ↑ „GOSTHO PAL – THE GREAT WALL OF CHINA – GREAT ICON OF KOLKATA FOOTBALL“. kolkatafootball.com. 2018-yil 23-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 20-avgust.
  20. ↑ Sengupta, Somnath „LEGENDS OF INDIAN FOOTBALL : GOSTHA PAL“. thehardtackle.com. The Hard Tackle (2011-yil 20-avgust). 2018-yil 20-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 20-avgust.
  21. ↑ ; Bandyopadhyay, KausikGoalless: The Story of a Unique Footballing Nation. New Delhi: Penguin India, 1 February 2006. ISBN 9780670058747 (2022-yil 8-aprelda asl nusxadan arxivlangan). 
  22. ↑ „IFAWB: Nagendra Prasad Sarbadhikari“. ifawb.org. Kolkata: Indian Football Association. 2022-yil 22-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 23-oktyabr.
  23. ↑ „Club Day: Mohun Bagan – All Time Best XI“. www.goal.com. Goal (2008-yil 7-oktyabr). 2012-yil 8-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 29-oktyabr.
  24. ↑ Andrew Flint „A Tale of One City: Kolkata“ (en-GB). These Football Times (2015-yil 11-noyabr). 2021-yil 9-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 16-mart.
  25. ↑ „Mohun Bagan Athletic Club: Umapati Kumar“. mohunbagangorbo.com. 2016-yil 28-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 26-yanvar.
  26. ↑ IANS.. „Mohun Bagan to honour legend Karuna Bhattacharya | Business Standard News“. Business-standard.com (2015-yil 12-iyul). 2015-yil 24-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 2-mart.
  27. ↑ Mukherjee, Anita „MOHUN BAGAN VILLA – GONE, BUT NOT FORGOTTEN“. Breathing Roots (2021-yil 10-iyul). 2022-yil 3-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 5-may.
  28. ↑ Sengupta, Somnath „History Of Mohun Bagan (Part 1): The Success That Changed Indian Football“. The Hard Tackle (2010-yil 2-may). 2021-yil 25-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 5-may.
  29. ↑ Bolsmann, Chris; Vahed, Goolam (2017-11-02). "'They Are Fine Specimens of the Illustrious Indian Settler': Sporting Contact between India and South Africa, 1914–1955". Journal of Southern African Studies 43 (6): 1273–1291. doi:10.1080/03057070.2017.1379689. ISSN 0305-7070. https://cogentoa.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/03057070.2017.1379689. Qaraldi: 5 May 2022. Gostha Paul]]
  30. ↑ „India – List of Rovers Cup Finals“. RSSSF. 2015-yil 24-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 5-may.
  31. ↑ Nag, Utathya; Peter, Naveen „Durand Cup in focus as India's oldest football tournament seeks revival“. Olympics (2021-yil 25-avgust). 2021-yil 30-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 6-may.
  32. ↑ „Top 10 moments in Durand Cup history“ (en-US). Khel Now (2019-yil 27-iyul). 2021-yil 26-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 5-may.
  33. ↑ Majumdar, Boria „The real meaning of the Kolkata Derby“ (en-US). Economic Times Blog (2017-yil 13-fevral). 2019-yil 11-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 12-yanvar.
  34. ↑ „The real meaning of the Kolkata Derby“ (en-US). Economic Times Blog (2017-yil 13-fevral). 2019-yil 11-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 12-yanvar.
  35. ↑ „100 years of Kolkata derby“ (2021-yil 19-fevral). 2021-yil 4-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 4-may.
  36. ↑ „Kolkata derby history“. Indian Super League (2020-yil 27-noyabr). 2021-yil 4-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 4-may.
  37. ↑ Sengupta, Somnath „Legends Of Indian Football : The Pioneers“. thehardtackle.com. The Hard Tackle (2012-yil 24-aprel). 2017-yil 26-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 20-fevral.
  38. ↑ ; Bandyopadhyay, KausikGoalless: The Story of a Unique Footballing Nation. New Delhi: Penguin India, 1 February 2006. ISBN 9780670058747 (2022-yil 8-aprelda asl nusxadan arxivlangan). 
  39. ↑ Nasar, S. A. „SAMAD: FOOTBALL WIZARD OF INDIA“. Booksie (2020). 2020-yil 29-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 7-noyabr.
  40. ↑ „Balai Das Chatterjee is Mohun Bagan Ratna 2013“. Mohun Bagan Athletic Club. 2020-yil 26-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 26-fevral.
  41. ↑ „Balaidas Chatterjee“. themohunbaganac.com (2019-yil 13-aprel). 2020-yil 26-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 26-fevral.
  42. ↑ „Era of Legends – 1930 to 1939“ (en-US). Mohun Bagan Club. 2022-yil 5-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 5-may.
  43. ↑ „Mohun Bagan to honour legend Karuna Bhattacharya“. Business Standard (2015-yil 12-iyul). 2022-yil 6-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 6-may.
  44. ↑ „ইস্টবেঙ্গলের প্রথম অধিনায়ক ছিলেন 'মোহনবাগান রত্ন' গোষ্ঠ পাল“ [East Bengal's first captain was 'Mohun Bagan Ratna' Goshta Pal] (bn). bongodorshon.com. Bongodorshon Information Desk (2021-yil 20-avgust). 2022-yil 23-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 23-oktyabr.
  45. ↑ Roy, Gautam. East Bengal 100. Allsport Foundation, 1 January 2021. ISBN 978-8194763109. 
  46. ↑ „The Rise of East Bengal Club“. East Bengal Football Club. 2012-yil 18-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 10-avgust.
  47. ↑ „An Eventful Journey Through Red & Gold Trails – The East Bengal Story (Part 1)“ (en-US). thehardtackle.com. The Hard Tackle (2010-yil 2-avgust). 2020-yil 8-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 6-iyun.
  48. ↑ „SportMob – Best Indian football players of all time“. SportMob.com (2021-yil 12-may). 2022-yil 9-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 28-yanvar.
  49. ↑ Bag, Shamik „The uncommon green | In the heart of Kolkata, the Maidan is a great level playing field“. espncricinfo.com. Kolkata: ESPN (2010-yil 27-dekabr). 2011-yil 10-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 8-yanvar.
  50. ↑ „The passage of football in India“. ifawb.org. Kolkata: Indian Football Association. 2021-yil 29-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 11-sentyabr.
  51. ↑ 51,0 51,1 „History in Timeline of Indian Football“. the-aiff.org. All India Football Federation. 2020-yil 8-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 15-fevral.
  52. ↑ „INDIA FOOTBALL“ (2015-yil 13-mart). 2018-yil 15-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 15-avgust.
  53. ↑ „Gostha Pal“ (2010-yil 3-mart). 2018-yil 20-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 20-avgust.
  54. ↑ „Barefoot tourists, 1934“. PressReader. The Mercury. 2022-yil 6-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 6-may.
  55. ↑ Mitra, Atanu „Legendary Indian coach Sushil Bhattacharya passes away“. www.goal.com. Kolkata: Goal (2015-yil 19-iyul). 2015-yil 24-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 22-iyul.
  56. ↑ „History of Mohun Bagan – Presented by MohunBaganClub.com: 1940–1949“. Kolkata: Mohun Bagan Athletic Club (2014). 2022-yil 30-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 26-iyul.
  57. ↑ „Football Coach For Bengal“ (en). wikipedialibrary.wmflabs.org (1949-yil 5-iyul). Qaraldi: 2026-yil 6-noyabr.
  58. ↑ „Gouri Shankar (1932)“. cinemaazi.com. Indian Cinema Haritage Foundation. 2022-yil 23-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 23-oktyabr.
  59. ↑ „GOSTHO PAL — THE GREAT WALL OF CHINA“. mohunbaganclub.com. Mohun Bagan Athletic Club. 2010-yil 27-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 25-iyul.
  60. ↑ „People forgetting Gostha Paul: Son“. timesofindia.indiatimes.com. Kolkata: The Times of India (2009-yil 20-avgust). 2021-yil 17-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 22-yanvar.
  61. ↑ „The Centenary – 1980 to 1989“. Mohun Athletic Bagan Club. 2022-yil 7-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 7-may.
  62. ↑ Mamata Banerjee pays homage to legendary footballer Gostha Pal on his birth anniversary (Wayback Machine saytida 9 September 2021 sanasida arxivlangan) New Indian Express. Retrieved 9 September 2021.
  63. ↑ „Former footballer Chuni Goswami honoured with commemorative stamp“. sportstar.thehindu.com. Sportstar (2020-yil 16-yanvar). 2020-yil 17-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 22-oktyabr.
  64. ↑ „Here is how Gostha Pal Golden Baby League is improving the lives of children in Kolkata“. KhelNow.com. AIFF (2020-yil 16-yanvar). 2022-yil 1-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 27-sentyabr.
  65. ↑ „Home — Prasun Banerjee — Member of Parliament of India“. 2014-yil 20-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 8-mart.
  66. ↑ „Gostha Bihari Pal ( Green + Maroon)|গোষ্ঠ বিহারী পাল (সবুজ + মেরুন)“.
  67. ↑ „Creation of History – 1910 to 1919“. Mohun Bagan Athletic Club. 2022-yil 5-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 5-may.
  68. ↑ „Countrywide success – 1920 to 1929“ (en-US). Mohun Bagan Club. 2022-yil 5-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 5-may.
  69. ↑ „History of Mohun Bagan AC: 1960 to 1969“. Mohun Bagan Athletic Club. 2022-yil 5-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 6-may.
  70. ↑ Mukherjee, Soham „1960–1965: When Chuni Goswami & co propelled Mohun Bagan to the zenith of success“. Goal (2020-yil 30-aprel). 2020-yil 7-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 26-avgust.
  71. ↑ Patronobish, S; Das Sharma, Amitabha „"India's greatest footballer" (about Sailen Manna)“. hinduonnet.com. Sportstar (2006-yil 15-aprel). 2007-yil 8-yanvarda asl nusxadan arxivlangan.
  72. ↑ Chaudhuri, Arunava „National Award winning Footballers“. indianfootball.de. IndianFootball (2000). 2018-yil 1-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 25-yanvar.
  73. ↑ „We remember Gostha Paul, the first footballer to be conferred the Padma Shri, on his 127th birth anniversary.“. Twitter.com (@IndianFootball). All India Football Federation (2023-yil 20-avgust). 2023-yil 20-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 20-avgust.
  74. ↑ Mohun Bagan Gostha Palning Padma Shri mukofotini yoʻqotib qoʻygan, deya daʼvo qilmoqda uning oʻgʻli (Wayback Machine saytida 9 September 2021 sanasida arxivlangan). Outlook India. 2021-yil 9-sentabrda olindi.
  75. ↑ „Mohun Bagan Ratna – The Jewels of Mohun Bagan“. mohunbaganac.com. Mohun Bagan Athletic Club. 2015-yil 9-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 20-sentyabr.