Gilgamesh: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
== Tarixiy shaxs sifatida: == | == Tarixiy shaxs sifatida: == | ||
Gilgamesh haqidagi eng qadimgi | Gilgamesh haqidagi eng qadimgi maʼlumotlar '''shumer podshohlar roʻyxatida''' uchraydi. U yerda u Urukning beshinchi podshohi sifatida koʻrsatiladi va '''126 yil hukmronlik qilgani''' aytiladi (bu raqam mifologik boʻlishi mumkin). Tarixiy jihatdan, Gilgamesh haqiqatda yashagan hukmdor boʻlishi mumkin, ammo koʻplab u bilan bogʻliq hikoyalar afsonaviy va diniy elementlar bilan toʻla. | ||
== Adabiy obraz sifatida: == | == Adabiy obraz sifatida: == | ||
Gilgamesh eng | Gilgamesh eng koʻp tanilgan qadimgi adabiy asarlardan biri – '''“Gilgamesh dostoni”''' orqali dunyoga mashhur boʻlgan. Bu doston '''akkad tilida''' miloddan avvalgi II mingyillikda yozilgan va 12 ta loy taxtachadan iborat boʻlgan nusxalari topilgan (eng mashhuri – '''Ninive kutubxonasidan''' chiqqan versiya). | ||
== “Gilgamesh dostoni” mazmuni: == | == “Gilgamesh dostoni” mazmuni: == | ||
* Gilgamesh – Uruk shahrining yarim ilohiy podshohi. Uning kuchi nihoyatda ulkan, ammo u xalqini zulm bilan boshqaradi. | * Gilgamesh – Uruk shahrining yarim ilohiy podshohi. Uning kuchi nihoyatda ulkan, ammo u xalqini zulm bilan boshqaradi. | ||
* Xudo(xudolar) uni tiyish uchun unga teng | * Xudo(xudolar) uni tiyish uchun unga teng boʻlgan raqib – '''Enkidu'''ni yaratadi. Enkidu dastlab yovvoyi tabiatda yashaydi, keyin odamlar orasiga qoʻshiladi va Gilgamesh bilan kurashadi. Ularning jangidan soʻng ular doʻst boʻlib qoladi. | ||
* Ikkalasi birgalikda | * Ikkalasi birgalikda koʻplab sarguzashtlarga otlanadilar, jumladan: | ||
** | ** Oʻrmon xudosini – '''Xumbaba'''ni oʻldirish. | ||
** Osmon buqasiga qarshi jang. | ** Osmon buqasiga qarshi jang. | ||
* Bu jinoyatlari uchun xudolar Enkiduni | * Bu jinoyatlari uchun xudolar Enkiduni oʻlimga mahkum qiladi. Enkiduning oʻlimi Gilgameshni chuqur qaygʻuga soladi va u '''abadiy hayot''' izlab yoʻlga tushadi. | ||
* Gilgamesh uzoq safarda '''Utnapishtim'''ni (potopdan omon qolgan va abadiy hayotga erishgan inson) topadi, undan abadiy hayot sirlari haqida | * Gilgamesh uzoq safarda '''Utnapishtim'''ni (potopdan omon qolgan va abadiy hayotga erishgan inson) topadi, undan abadiy hayot sirlari haqida soʻraydi. | ||
* Utnapishtim unga abadiy hayotga erishishning imkonsizligini anglatadi. Gilgamesh hayotning muqaddasligi va inson umrining oxir-oqibat cheklanganini tushunadi va Urukka qaytadi. | * Utnapishtim unga abadiy hayotga erishishning imkonsizligini anglatadi. Gilgamesh hayotning muqaddasligi va inson umrining oxir-oqibat cheklanganini tushunadi va Urukka qaytadi. | ||
* “Gilgamesh dostoni” insoniyat tarixidagi '''birinchi epik asar''' sifatida qadrlanadi. | * “Gilgamesh dostoni” insoniyat tarixidagi '''birinchi epik asar''' sifatida qadrlanadi. | ||
* Doston '''insoniylik, | * Doston '''insoniylik, doʻstlik, oʻlim, abadiylik, kuch va poklanish''' kabi mavzularni qamrab olgan. | ||
* | * Koʻplab tadqiqotchilar ushbu eposdagi ayrim syujetlar (xususan, toʻfon haqidagi rivoyat)ni '''Bibliyadagi Nod va Nuh haqidagi hikoyalar''' bilan qiyoslaydi. | ||
== Madaniy | == Madaniy taʼsiri: == | ||
* Gilgamesh obrazini nafaqat Mesopotamiya, balki Eron, Suriya va boshqa qadimiy madaniyatlarda ham topish mumkin. | * Gilgamesh obrazini nafaqat Mesopotamiya, balki Eron, Suriya va boshqa qadimiy madaniyatlarda ham topish mumkin. | ||
* Zamonaviy adabiyot, kino, | * Zamonaviy adabiyot, kino, sanʼat va falsafada Gilgamesh timsoli insoniyatning abadiy haqiqatlarni izlashdagi timsoli sifatida qaraladi. | ||
== Xulosa: == | == Xulosa: == | ||
Gilgamesh – tarixiy va mifologik obrazlar qorishmasi | Gilgamesh – tarixiy va mifologik obrazlar qorishmasi boʻlib, u orqali insoniyat qadimda ham oʻz hayoti, maqsadi va oʻlim haqida chuqur oʻylagani namoyon boʻladi. U adabiyot va falsafada insoniyat oʻzligini anglash yoʻlidagi eng qadimgi timsolardan biridir. | ||
*[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil | *[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil | ||
{{stub}} | {{stub}} | ||
2026-yil 20-noyabr, 08:28 dagi (joriy) koʻrinishi
Gilgamesh — Shumerdatk Uruk sh.ning yarim afsonaviy hokimi (milloddan avvalgi 27—26-a.lar). Milloddan avvalgi 3 ming yillikdagi Shumer epik qoʻshiq (doston) larida va milloddan avvalgi 3 ming yillik oxiri — 2 ming yillik boshlariga oid katta dostonda Gilgameshning yovvoyi odam — Enkidu bilan doʻstligi, mangu hayotga erishish siruasrorlarini izlash yoʻlidagi sarguzashtlari bayon etilgan. Gilgamesh haqidagi afsona xettlar, hurritlar va boshqalar orasida ham keng tarqalgan
Tarixiy shaxs sifatida:
[tahrir | manbasini tahrirlash]Gilgamesh haqidagi eng qadimgi maʼlumotlar shumer podshohlar roʻyxatida uchraydi. U yerda u Urukning beshinchi podshohi sifatida koʻrsatiladi va 126 yil hukmronlik qilgani aytiladi (bu raqam mifologik boʻlishi mumkin). Tarixiy jihatdan, Gilgamesh haqiqatda yashagan hukmdor boʻlishi mumkin, ammo koʻplab u bilan bogʻliq hikoyalar afsonaviy va diniy elementlar bilan toʻla.
Adabiy obraz sifatida:
[tahrir | manbasini tahrirlash]Gilgamesh eng koʻp tanilgan qadimgi adabiy asarlardan biri – “Gilgamesh dostoni” orqali dunyoga mashhur boʻlgan. Bu doston akkad tilida miloddan avvalgi II mingyillikda yozilgan va 12 ta loy taxtachadan iborat boʻlgan nusxalari topilgan (eng mashhuri – Ninive kutubxonasidan chiqqan versiya).
“Gilgamesh dostoni” mazmuni:
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Gilgamesh – Uruk shahrining yarim ilohiy podshohi. Uning kuchi nihoyatda ulkan, ammo u xalqini zulm bilan boshqaradi.
- Xudo(xudolar) uni tiyish uchun unga teng boʻlgan raqib – Enkiduni yaratadi. Enkidu dastlab yovvoyi tabiatda yashaydi, keyin odamlar orasiga qoʻshiladi va Gilgamesh bilan kurashadi. Ularning jangidan soʻng ular doʻst boʻlib qoladi.
- Ikkalasi birgalikda koʻplab sarguzashtlarga otlanadilar, jumladan:
- Oʻrmon xudosini – Xumbabani oʻldirish.
- Osmon buqasiga qarshi jang.
- Bu jinoyatlari uchun xudolar Enkiduni oʻlimga mahkum qiladi. Enkiduning oʻlimi Gilgameshni chuqur qaygʻuga soladi va u abadiy hayot izlab yoʻlga tushadi.
- Gilgamesh uzoq safarda Utnapishtimni (potopdan omon qolgan va abadiy hayotga erishgan inson) topadi, undan abadiy hayot sirlari haqida soʻraydi.
- Utnapishtim unga abadiy hayotga erishishning imkonsizligini anglatadi. Gilgamesh hayotning muqaddasligi va inson umrining oxir-oqibat cheklanganini tushunadi va Urukka qaytadi.
Ahamiyati:
[tahrir | manbasini tahrirlash]- “Gilgamesh dostoni” insoniyat tarixidagi birinchi epik asar sifatida qadrlanadi.
- Doston insoniylik, doʻstlik, oʻlim, abadiylik, kuch va poklanish kabi mavzularni qamrab olgan.
- Koʻplab tadqiqotchilar ushbu eposdagi ayrim syujetlar (xususan, toʻfon haqidagi rivoyat)ni Bibliyadagi Nod va Nuh haqidagi hikoyalar bilan qiyoslaydi.
Madaniy taʼsiri:
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Gilgamesh obrazini nafaqat Mesopotamiya, balki Eron, Suriya va boshqa qadimiy madaniyatlarda ham topish mumkin.
- Zamonaviy adabiyot, kino, sanʼat va falsafada Gilgamesh timsoli insoniyatning abadiy haqiqatlarni izlashdagi timsoli sifatida qaraladi.
Xulosa:
[tahrir | manbasini tahrirlash]Gilgamesh – tarixiy va mifologik obrazlar qorishmasi boʻlib, u orqali insoniyat qadimda ham oʻz hayoti, maqsadi va oʻlim haqida chuqur oʻylagani namoyon boʻladi. U adabiyot va falsafada insoniyat oʻzligini anglash yoʻlidagi eng qadimgi timsolardan biridir.
- OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
| Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |