Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Gilgamesh: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi

2026-yil 20-noyabr, 08:28 dagi (joriy) koʻrinishi

Gilgamesh — Shumerdatk Uruk sh.ning yarim afsonaviy hokimi (milloddan avvalgi 27—26-a.lar). Milloddan avvalgi 3 ming yillikdagi Shumer epik qoʻshiq (doston) larida va milloddan avvalgi 3 ming yillik oxiri — 2 ming yillik boshlariga oid katta dostonda Gilgameshning yovvoyi odam — Enkidu bilan doʻstligi, mangu hayotga erishish siruasrorlarini izlash yoʻlidagi sarguzashtlari bayon etilgan. Gilgamesh haqidagi afsona xettlar, hurritlar va boshqalar orasida ham keng tarqalgan

Tarixiy shaxs sifatida:

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Gilgamesh haqidagi eng qadimgi maʼlumotlar shumer podshohlar roʻyxatida uchraydi. U yerda u Urukning beshinchi podshohi sifatida koʻrsatiladi va 126 yil hukmronlik qilgani aytiladi (bu raqam mifologik boʻlishi mumkin). Tarixiy jihatdan, Gilgamesh haqiqatda yashagan hukmdor boʻlishi mumkin, ammo koʻplab u bilan bogʻliq hikoyalar afsonaviy va diniy elementlar bilan toʻla.

Adabiy obraz sifatida:

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Gilgamesh eng koʻp tanilgan qadimgi adabiy asarlardan biri – “Gilgamesh dostoni” orqali dunyoga mashhur boʻlgan. Bu doston akkad tilida miloddan avvalgi II mingyillikda yozilgan va 12 ta loy taxtachadan iborat boʻlgan nusxalari topilgan (eng mashhuri – Ninive kutubxonasidan chiqqan versiya).

“Gilgamesh dostoni” mazmuni:

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Gilgamesh – Uruk shahrining yarim ilohiy podshohi. Uning kuchi nihoyatda ulkan, ammo u xalqini zulm bilan boshqaradi.
  • Xudo(xudolar) uni tiyish uchun unga teng boʻlgan raqib – Enkiduni yaratadi. Enkidu dastlab yovvoyi tabiatda yashaydi, keyin odamlar orasiga qoʻshiladi va Gilgamesh bilan kurashadi. Ularning jangidan soʻng ular doʻst boʻlib qoladi.
  • Ikkalasi birgalikda koʻplab sarguzashtlarga otlanadilar, jumladan:
    • Oʻrmon xudosini – Xumbabani oʻldirish.
    • Osmon buqasiga qarshi jang.
  • Bu jinoyatlari uchun xudolar Enkiduni oʻlimga mahkum qiladi. Enkiduning oʻlimi Gilgameshni chuqur qaygʻuga soladi va u abadiy hayot izlab yoʻlga tushadi.
  • Gilgamesh uzoq safarda Utnapishtimni (potopdan omon qolgan va abadiy hayotga erishgan inson) topadi, undan abadiy hayot sirlari haqida soʻraydi.
  • Utnapishtim unga abadiy hayotga erishishning imkonsizligini anglatadi. Gilgamesh hayotning muqaddasligi va inson umrining oxir-oqibat cheklanganini tushunadi va Urukka qaytadi.
  • “Gilgamesh dostoni” insoniyat tarixidagi birinchi epik asar sifatida qadrlanadi.
  • Doston insoniylik, doʻstlik, oʻlim, abadiylik, kuch va poklanish kabi mavzularni qamrab olgan.
  • Koʻplab tadqiqotchilar ushbu eposdagi ayrim syujetlar (xususan, toʻfon haqidagi rivoyat)ni Bibliyadagi Nod va Nuh haqidagi hikoyalar bilan qiyoslaydi.

Madaniy taʼsiri:

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Gilgamesh obrazini nafaqat Mesopotamiya, balki Eron, Suriya va boshqa qadimiy madaniyatlarda ham topish mumkin.
  • Zamonaviy adabiyot, kino, sanʼat va falsafada Gilgamesh timsoli insoniyatning abadiy haqiqatlarni izlashdagi timsoli sifatida qaraladi.

Gilgamesh – tarixiy va mifologik obrazlar qorishmasi boʻlib, u orqali insoniyat qadimda ham oʻz hayoti, maqsadi va oʻlim haqida chuqur oʻylagani namoyon boʻladi. U adabiyot va falsafada insoniyat oʻzligini anglash yoʻlidagi eng qadimgi timsolardan biridir.

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil