Gevherriz xonim
| Gevherriz xonim | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Tugʻilishi | tax. 1863 | ||||
| Vafoti |
tax. 1940 (yoshi 76–77) Istanbul, Turkiya | ||||
| Turmush oʻrtogʻi | Murad V | ||||
| |||||
| Uy | Usmonli (nikoh orqali) | ||||
| Otasi | Halil Bey | ||||
| Dini | Islom, sunniylik | ||||
Gevherriz xonim[1] (usmonli turkcha: گوھریز خانم – „javohir toʻplami“; tax. 1863-yilda tugʻilgan – tax. 1940-yilda vafot etgan[2]) Jevherriz xonim deb ham atalgan, Usmoniylar imperiyasi sultoni Murod V ning xotini[1].
Hayoti
Gevherriz xonim taxminan 1863-yilda Rossiyaning Sochi shahrida tugʻilgan. U cherkas millatiga mansub boʻlib, otasining ismi Halil bey edi. Cherkaslar Rossiyadan qochishga majbur boʻlganlarida, Gevherriz Usmoniylar saroyiga qabul qilingan va shu yerda ulgʻaygan. Murodning eʼtiboriga tushishidan avval xalfa sifatida xizmat qilgan[3]. 1876-yilda Murod taxtga chiqishi chogʻida Gevherriz unga turmushga chiqqan[4]. Biroq undan zurriyod qolmagan[1]. 1876-yil 30-mayda amakisi sulton Abdulaziz taxtdan agʻdarilgandan soʻng Murod taxtga oʻtirgach[5], Gevherrizga „Ikkinchi iqbol“ unvoni berildi[1]. Murod bor yoʻgʻi 3 oy hukmronlik qilgach, 1876-yil 30-avgustda[6] ruhiy beqarorligi sababli taxtdan agʻdarildi va Çırağan saroyida qamoqda saqlandi. Oʻsha paytda Gevherriz ham Murodga ergashib, Çırağan saroyiga borgan[4].
Gevherriz fransuz tilida juda yaxshi gaplashar edi. Shuningdek, u yosh shahzodalar va malikalar, shuningdek, Murodning farzandlariga fransuz tilidan dars bergan[4].
Abdulazizning boshqa bir xotini Filizten xonim oʻz xotiralarida Gevherriz Nakşifend xalfa, xazinador Dilberengiz, haram ogʻasi Husayn ogʻa va Husnu Bey (Murodning ikkinchi kotibi) bilan birgalikda Murodning ruhiy holatini aniqlash uchun ingliz shifokori bilan uchrashtirish ustida ishlaganini yozgan. Shifokor kelganda Gevherriz tarjimonlik qilgan. Ushbu hikoyaning qay darajada haqiqat ekani aniq emas, shifokor inglizlardan emas, balki masonlardan yuborilgani ham ehtimoldan xoli emas[7][8].
1904-yilda Murod vafot etgach, Gevherriz xonim beva qoldi. Shundan soʻng uning Çırağan saroyidagi mashaqqatlari nihoyasiga yetdi[9]. Beva qolganidan keyin uning nafaqasi 1500 kuruş boʻlgan. Biroq keyinchalik sulton Mehmed V hukmronligi davrida atigi 500 kuruşgacha kamaytirilgan[1]. Shundan soʻng oʻgay qizi Hadicha Sulton Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi (IT) aʼzosi Mehmet Cavit Beyga[10] uning nafaqasini kamida 800 kuruşgacha oshirishni soʻrab xat yozgan.
Murod V ning vafotidan keyin darhol u erining boshqa xotinlari Remzşinas xonim, Nevdürr xonim va Filizten xonim bilan birga bir necha yilga Bursa shahriga yuborilgan. Biroq keyinchalik Istanbulga qaytib, 1915-yilda Husnu Beyga turmushga chiqqan, ammo uning ikkinchi nikohi juda qaygʻuli boʻlgan[1].
1924-yil mart oyida Usmoniylar sulolasi aʼzolari quvgʻin qilinganda, Gevherriz ushbu oilaning qondosh aʼzosi boʻlmaganlari sababli Istanbulda qolishga qaror qildi va shu yerda taxminan 1940-yilda vafot etdi[8].
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Bardakçı 1998, s. 614.
- ↑ Akın, Esra. Mustafa Âli's Epic Deeds of Artists: A Critical Edition of the Earliest Ottoman Text about the Calligraphers and Painters of the Islamic World. BRILL, August 11, 2011 — 198 n. 221-bet. ISBN 978-9-047-44107-6.
- ↑ Brookes 2010, s. 282.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Brookes 2010, s. 64.
- ↑ Roudometof, Victor. Nationalism, Globalization, and Orthodoxy: The Social Origins of Ethnic Conflict in the Balkans. Greenwood Publishing Group, 2001 — 86–87-bet. ISBN 978-0-313-31949-5.
- ↑ Williams, Augustus Warner; Gabriel, Mgrditch Simbad. Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam. Publishers union, 1896 — 214-bet.
- ↑ Brookes 2010, ss. 68–72.
- ↑ 8,0 8,1 Şehsuvaroğlu, Haluk Yusuf, Çırağanın meşhur kadın simaları (Wayback Machine saytida 2019-07-21 sanasida arxivlangan), Taha Toros Arşivi, Dosya No: 120-Saraylar. Not: Gazetenin „Tarihten Sayfalar“ köşesinde yayımlanmıştır.
- ↑ Brookes 2010, s. 17.
- ↑ Bardakçı 1998, s. 55.
Adabiyotlar
- Brookes, Douglas Scott. The concubine, the princess, and the teacher: Voices from the Ottoman Harem, based on Filizten's memoir, Twenty-Eight Years in Çırağan Palace: The Life of Murad V. Texas universiteti nashriyoti, 2010. ISBN 9780292718425.
- Bardakçı, Murat. Şahbaba: Osmanoğulları'nın son hükümdarı VI. Mehmed Vahideddin'in hayatı, hatıraları, ve özel mektupları. Pan Yayıncılık, 1998. ISBN 978-9-757-65275-5.