Germaniya va Niderlandiya chegarasi

Germaniya – Niderlandiya chegarasi (olmoncha: *Grenze zwischen Deutschland und den Niederlanden*; niderlandcha: *Grens Duitsland-Nederland*) — Dollart qoʻltigʻi boʻylab, Friziya orollari orqali Shimoliy dengizga qadar choʻzilgan 570-kilometr (350 mi)lik quruqlik va dengiz chegarasi.

Quruqlik chegarasi

Chegara Germaniyaning shimoli-gʻarbiy va Niderlandiyaning sharqiy qismida joylashgan. Chegara shimolda Ems daryosi estuariysining bir qismi boʻlgan Dollart qoʻltigʻi qirgʻogʻidan boshlanib, janubda Vaalserbergdagi Germaniya–Niderlandiya–Belgiya uch tomonlama tutash nuqtasigacha (tripoint) nisbatan tartibsiz chiziq boʻylab oʻtadi. Chegaraning uzunligi taxminan 570 kilometr (350 mi)ni tashkil etadi, garchi ikki chekka nuqta orasidagi toʻgʻri chiziqdagi masofa 288 kilometr (179 mi) boʻlsa ham.

Chegara daryo qismlari, jumladan, yirik Reyn daryosi boʻylab 8km masofada davom etadi. Shuningdek, u Maas vodiysi boʻylab taxminan 100km masofada oʻtadi — koʻpincha daryoning oʻzi boʻylab emas, balki undan bir necha kilometr sharqroqda joylashgan boʻlib, oxirgi qismda vodiyni tark etib, Aaxendan taxminan 3km gʻarbda joylashgan Vaalserbergdagi chegara tutash nuqtasiga yetib boradi.

Xalqaro chegaradosh boʻlgan Germaniya yerlari (shimoldan janubga qarab) Quyi Saksoniya va Shimoliy Reyn-Vestfaliya boʻlsa, Niderlandiya tomonidan Groningen, Drenthe, Overijssel, Gelderland va Limburg viloyatlaridir.

Dengiz chegarasi

Dengiz chegarasi Ems estuariysining Dollart qoʻltigʻidan tashqaridagi qismida bahsli hisoblanadi. Unda Germaniya davlat chegarasi Ems daryosining chap qirgʻogʻidan oʻtadi deb hisoblasa, Niderlandiya Talvegni (daryo oʻzanining eng chuqur nuqtalari chizigʻi) oʻz chegarasi deb biladi. Bu qadimiy shartnomalarning turlicha talqin qilinishiga asoslangan. Germaniya 1464-yilgi feodalchilik yorligʻiga tayanadi, oʻshanda Muqaddas Rim imperatori Fridrix III mahalliy sardorning oʻgʻli Ulrix Ini Imperator grafi maqomiga koʻtarib, Sharqiy Frisiya grafligini "von der Westeremse osterwards" (ya'ni Emsni oʻz ichiga olgan holda) deb ta'riflagan edi. Niderlandiyaning fikricha, bu holat Fransuz istilolari davrida — Gʻarbiy Frisiya (hozirgi Groningen va Frisiya provinsiyalari tarkibida) va Sharqiy Frisiya (hozirgi Quyi Saksoniya tarkibida) hududlari Fransiyaga qoʻshib olingandan keyin oʻz kuchini yoʻqotgan. Shunday qilib, xalqaro huquqqa koʻra, chegara navigatsiya kanalining markazida boʻlishi kerak.

2014-yilda ikki mamlakat tashqi ishlar vazirlari asrlar davom etib kelgan chegara mojarosiga chek qoʻyish uchun uchrashdilar. Chegara noaniqligicha qolishi va koʻrib chiqilayotgan hudud uchun masʼuliyat birgalikda taqsimlanishi kelishib olindi.^[1]

Chegara oʻtish punktlari

Chegarada kamida 60 ta rasmiy avtomobil yoʻli va oltita temir yoʻl kesishmalari mavjud. Har ikki mamlakat Shengen hududi va Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻlgani sababli, chegara nazorati minimal darajada yoki umuman yoʻq.

Chegarani kesib oʻtuvchi avtomagistrallar:

Niderlandcha nomi	Olmoncha nomi	Yevropa yoʻnalishi
A7	A280	E22
A37	B402	E233
A1	A30	E30
A12	A3	E35
A77	A57	E31
A67	A40	E34
A74 avtomagistrali (Niderlandiya)	Bundesautobahn 61	—
N280	Bundesautobahn 52	—
A76 avtomagistrali (Niderlandiya)	Bundesautobahn 4	Yevropa E314 yoʻnalishi

Chegarani kesib oʻtuvchi temir yoʻllar:

Ihrhove–Nieuweschans temir yoʻli
Almelo–Salzbergen temir yoʻli
Münster–Enschede temir yoʻli
Oberhausen–Arnhem temir yoʻli
Viersen–Venlo temir yoʻli
Sittard–Herzogenrath temir yoʻli

Chegara shartnomalari

Zamonaviy chegara mintaqadagi shtatlar va boshqa siyosiy tuzilmalar, jumladan, Prussiya qirolligi, Gannover qirolligi va Niderlandiya Birlashgan viloyatlari (Germaniya va Niderlandiya ularning zamonaviy voris davlatlari hisoblanadi) oʻrtasida asrlar davomida olib borilgan muzokaralar va kelishuvlar natijasidir. Ushbu davlatlar oʻrtasida tuzilgan koʻplab chegara bitimlari va shartnomalari keyingi shartnomalar tomonidan qabul qilingan va bugungi kunda ham oʻz kuchini saqlab qolgan^[2]^[3].

Prussiya va Niderlandiya

Prussiya bilan tuzilgan shartnomalar Germaniya–Niderlandiya chegarasining Losserdan janubda Vaalsgacha boʻlgan janubiy qismini belgilab bergan va demarkatsiya qilgan. Ushbu kelishuvlar va shartnomalar qatoriga quyidagilar kiradi:

1815-yil 31-may: Vena kongressining bir qismi sifatida imzolangan Buyuk Britaniya, Avstriya, Prussiya, Rossiya va Niderlandiya oʻrtasidagi shartnoma
1816-yil 26-iyun va 7-oktabr: Axen va Klevda imzolangan Prussiya Qirolligi va Niderlandiya Qirolligi oʻrtasidagi chegara shartnomalari
1818-yil 23-sentabr: Emmerichda imzolangan chegara chiziqlari boʻyicha Niderlandiya Qirolligi va Prussiya Qirolligi oʻrtasida tuzilgan umumiy bayonnoma
1868-yil 11-dekabr: Axenda imzolangan Limburg viloyati va Axen okrugi oʻrtasidagi bir nechta nuqtalarda ikki davlat oʻrtasidagi chegara chizigʻiga oid Niderlandiya Qirolligi va Prussiya Qirolligi oʻrtasidagi shartnoma
1823-yil 30-oktabr: Myunxenda imzolangan boʻsh yotgan yerlarda oʻtlab yurish huquqini (jus compascui) bekor qilishga oid Niderlandiya Qirolligi va Prussiya Qirolligi oʻrtasidagi hujjatlar
1827-yil 11-aprel: 1823-yil 30-oktabrdagi kelishuv bilan belgilangan Gelderland chegarasining qisman oʻzgartirilishi va oʻtlab yurish huquqining bekor qilinishi boʻyicha Niderlandiya Qirolligi va Prussiya Qirolligi oʻrtasidagi qoʻshimcha kelishuv
1843-yil 23-iyun: Emmerichda imzolangan Netterden va Vrasselt oʻrtasidagi chegara chizigʻini belgilovchi, ilovalari bilan birga yakuniy bayonnoma
1872-yil 12-avgust: Dinxperloda imzolangan Niderlandiya kommunasi Dinxperlo va Prussiya kommunasi Sudervik oʻrtasidagi chegara chizigʻini belgilovchi Niderlandiya Qirolligi va Prussiya Qirolligi oʻrtasidagi kelishuv
1879-yil 22-avgust: Vintersvijkda imzolangan Niderlandiya kommunasi Vintersvijk va Prussiya kommunasi Barlo oʻrtasidagi chegara chizigʻiga oid Niderlandiya Qirolligi va Prussiya Qirolligi oʻrtasidagi kelishuv
1880-yil 12-may: Eibergende imzolangan Eibergen va Ammeloe oʻrtasidagi chegarani belgilovchi Niderlandiya Qirolligi va Prussiya Qirolligi oʻrtasidagi kelishuv
1883-yil 16-avgust: Bentxaymda imzolangan Eibergen va Ammeloe oʻrtasidagi chegarani muvofiqlashtiruvchi Niderlandiya Qirolligi va Prussiya Qirolligi oʻrtasidagi kelishuv
1882-yil 1 va 31-avgust: Aurix/Groningenda imzolangan hamda yangi shtat damba-lyuki (Nieuwe Statenzijl) qurilishi natijasida oʻzlashtirilib toʻldirilgan Buiten Aa qismidagi va undagi davlat chegarasini belgilovchi Niderlandiya Qirolligi va Prussiya Qirolligi oʻrtasidagi kelishuv; 1883-yil 27-aprel va 29-may kunlari Aurix/Groningenda qoʻshimcha deklaratsiya bilan.

Gannover va Niderlandiya

Gannover bilan tuzilgan shartnomalar Losserdan shimoldagi Germaniya–Niderlandiya chegarasining shimoliy qismini belgilab bergan va demarkatsiya qilgan. Ushbu kelishuvlar va shartnomalar qatoriga quyidagilar kiradi:

1824-yil 2-iyul: Meppenda imzolangan chegaraning borishiga oid Gannover Qirolligi va Niderlandiya Qirolligi oʻrtasidagi chegara shartnomasi
1825-yil 12-sentabr: Chegaralarni belgilovchi Niderlandiya Qirolligi va Gannover Qirolligi oʻrtasidagi hujjat
1863-yil 14 va 19-mart: Gaag va Gannoverda imzolangan Dollarddagi chegara chizigʻini belgilovchi Niderlandiya va Gannover hukumatlari oʻrtasidagi deklaratsiyalar almashinuvi

Parij bayonnomasi 1949

Ikkinchi jahon urushidan keyingi 1949-yil 22-martdagi Parij bayonnomasiga koʻra, komissiya chegarada 19 ta vaqtinchalik oʻzgarishlar kiritib, Niderlandiyaga jami 26 kvadrat milya va 487 akr boʻlgan Germaniya hududlarini anneksiya qilishga ruxsat berdi.^[3] Ushbu qoʻshib olish 1949-yil 10-dekabrda Gaagada imzolangan Niderlandiya–Germaniya chegarasi demarkatsiya komissiyasining hisobotiga asoslangan edi. Niderlandiya Ikkinchi jahon urushi reparatsiyalari doirasida Germaniya hududining qismlarini oʻziga qoʻshib olgan edi.

Germaniya bilan tuzilgan shartnomalar

1960-yil 8-aprel: Gaagada imzolangan "Niderlandiya Qirolligi va Germaniya Federativ Respublikasi oʻrtasidagi umumiy chegaraning borishi, chegara suvlari, chegara yaqinida joylashgan koʻchmas mulk, quruqlik va ichki suvlar orqali chegarani kesib oʻtish va boshqa chegara masalalari toʻgʻrisidagi shartnoma" (qisqacha "Chegara shartnomasi" deb nomlanadi).^[4] 1963-yil 10-iyunda kuchga kirgan ushbu shartnoma 1949-yilgi Parij bayonnomasi asosida Niderlandiya tomonidan anneksiya qilingan Germaniya hududlarining koʻp qismini qaytarishni ta'minladi va shu tariqa bugungi kunga qadar mavjud boʻlgan ikki davlatning quruqlik chegarasini belgilab berdi.

Manbalar

↑ „Germany and the Netherlands end centuries-old border dispute“. Deutsche Welle (2014-yil 24-oktyabr). 2015-yil 28-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 25-oktyabr.
↑ List of treaties provided in the footnotes of „Frontier Treaty between Germany and the Netherlands 1960“. UN Treaty Series. United Nations (1960-yil 8-aprel). Qaraldi: 2020-yil 25-aprel.
↑ ^3,0 ^3,1 „International Boundary Study: Germany–Netherlands Boundary“. International Boundary Study. United States Department of State (1964-yil 6-aprel). 2006-yil 16-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 25-aprel.
↑ „Frontier Treaty between Germany and the Netherlands 1960“. UN Treaty Series. United Nations (1960-yil 8-aprel). Qaraldi: 2020-yil 25-aprel.

[DW-1] „Germany and the Netherlands end centuries-old border dispute“. Deutsche Welle (2014-yil 24-oktyabr). 2015-yil 28-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 25-oktyabr.

[treaties-2] List of treaties provided in the footnotes of „Frontier Treaty between Germany and the Netherlands 1960“. UN Treaty Series. United Nations (1960-yil 8-aprel). Qaraldi: 2020-yil 25-aprel.

[IBS-3] 3,0 ^3,1 „International Boundary Study: Germany–Netherlands Boundary“. International Boundary Study. United States Department of State (1964-yil 6-aprel). 2006-yil 16-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 25-aprel.

[4] „Frontier Treaty between Germany and the Netherlands 1960“. UN Treaty Series. United Nations (1960-yil 8-aprel). Qaraldi: 2020-yil 25-aprel.

[1]

[2]

[3]

[4]