Geokriologiya

Geokriologiya (geo… va …kriologiya) — Yer poʻstidagi muzlagan (toʻngan) qatlam (kriolitozona)ning tuzilishi, tarkibi, xossalari, kelib chiqishi, tarqalishi va rivojlanish tarixini, shuningdek ularning toʻngishi va erishi bilan bogʻliq jarayonlarning geofizik va geologik qonuniyatlarini hamda kriogen geologik jarayon va hodisalarni oʻrganadigan fan. Umumiy, regional va tarixiy, muzlagan togʻ jinslari termodinamikasi, togʻ jinslari, muzlagan togʻ jinslari va muzliklar, muhandislik, kriolitozonadagi yer osti suvlarini tadqiq qilish, kriolitologiya, meliorativ G.ga boʻlinadi. G. metodlariga geokriologik sʼyomka va xarita tuzish, shuningdek muzlagan togʻ jinslari qalin qatlamlarining geodinamik rejimi, geokriogen jarayon va hodisalar natijasida mavsumiy muzlash va erib ketishni muntazam kuzatishlar kiradi. Bulardan tashqari G. muzlagan gruntlarning fizik-mexanik va issiqlik fizikasi xossalarini lab.da oʻrganadi. Muzlash va erib ketish jarayonlarini hal etishda G. matematika metodlari va EHMdan foydalanadi.

G. fan sifatida XX asrda geologiya, geografiya, geofizika va muhandislik-texnika fanlari bilan birga paydo boʻldi. Geokriologiya boʻyicha 1940-yillarda keng miqyosda ilmiy tadqiqotlar utkazildi. 1950-yillarda ilmiy tadqiqotlar amaliyotiga „geokriologiya“ termini kiritildi.

Adabiyotlar

• OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil