Geoinformatika
Geoinformatika — asosan informatika va texnik geografiya sohalariga mansub ilmiy yoʻnalish[1][2]. U ilovalarni dasturlash, fazoviy maʼlumotlar bazasi hamda Yer yuzi, Yer osti va boshqa samoviy jismlar bilan bogʻliq boʻlgan obyektlar va fazo-vaqt hodisalarini tahlil qilishga qaratilgan. Ushbu soha Yer haqidagi fanlar, shuningdek, ularga daxldor boʻlgan ilmiy va muhandislik tarmoqlarining ehtiyojlarini qondirish uchun fazoviy maʼlumotlarni modellashtiradigan va tahlil qiladigan dasturiy taʼminotlar hamda veb-xizmatlarni ishlab chiqadi. Ushbu termin koʻpincha geomatika atamasi bilan sinonim sifatida oʻrin almashinib ishlatiladi, biroq ular mutqalo bir xil narsani anglatmaydi. Geomatika sohasi ham geodeziyani, ham geoinformatikani oʻz ichiga qamrab oluvchi keng qamrovli fan boʻlib, u ancha kengroq miqyosga ega.
Umumiy tavsif
Keng maʼnoda geoinformatikani „murakkab ilmiy muammolarni hal qilish uchun kompyuter texnologiyalari mutaxassislari hamda Yer haqidagi fanlar olimlari oʻrtasidagi hamkorlikni rivojlantirishga qaratilgan turli xil saʼy-harakatlar“ deb tushunish mumkin[3]. Aniqroq texnik nuqtai nazardan esa, geoinformatikaga „fazoviy maʼlumotlarning tuzilishi va xarakteri, ularni toʻplash, tasniflash va sifatini aniqlash, saqlash, qayta ishlash, tasvirlash va tarqatish, shuningdek, ushbu maʼlumotlardan maqbul darajada foydalanishni taʼminlash uchun zarur boʻlgan infratuzilma bilan shugʻullanadigan fan va texnologiya“[4] yoki „geomaʼlumotlarni toʻplash, saqlash, qayta ishlash, ishlab chiqarish, taqdim etish va tarqatish bilan shugʻullanadigan sanʼat, fan yoki texnologiya“ deya taʼrif berilgan[5]. 2010-yillardan boshlab maʼlumotlar ilmi va sunʼiy intellektning jadal rivojlanishi natijasida geoinformatika sohasi kiberinfratuzilma ekotizimining eng soʻnggi metodologiyalari hamda texnik yutuqlarini ham oʻziga singdirdi[6][7].
Geoinformatikaning asosini fazoviy maʼlumotlarni toʻplash, tahlil qilish va vizuallashtirish jarayonlarini qoʻllab-quvvatlovchi texnologiyalar tashkil etadi. Ham geomatika, ham geoinformatika geodeziya va kartografiyaning nazariy hamda amaliy asoslariga tayanadi va ularni oʻz ichiga oladi. Geografiya va Yer haqidagi fanlar geografik axborot tizimlari (GIS) tomonidan tahlil qilinadigan masofadan turib maʼlumot olish[8], aerofotosuratlarni vizual interpretatsiya qilish hamda veb-mayning orqali olingan raqamli fazoviy maʼlumotlarga tobora koʻproq tayanmoqda[9]. Geoinformatika geo-fazoviy tahlil va modellashtirish, geo-fazoviy maʼlumotlar bazalarini yaratish, axborot tizimlarini loyihalash, inson va kompyuter oʻrtasidagi oʻzaro taʼsir hamda simli va simsiz tarmoq texnologiyalarini oʻzida birlashtiradi. Geoinformatika geomaʼlumotlarni tahlil qilishda geo-hisoblash va geo-vizuallashtirish usullaridan foydalanadi.
Geoinformatika bilan bogʻliq sohalarga quyidagilar kiradi:
Ilmiy tadqiqotlar
Ushbu sohadagi tadqiqotlar global va mahalliy ekologiya, energetika hamda xavfsizlik dasturlarini qoʻllab-quvvatlash uchun xizmat qiladi. „Oak Ridge National Laboratory“ tarkibidagi Geografik axborot ilmi va texnologiyalari guruhi turli hukumat departamentlari va agentliklari, jumladan, AQSh Energetika vazirligi tomonidan moliyalashtiriladi. Hozirgi vaqtda bu guruh AQSh Energetika vazirligi milliy labarotoriyalar tizimi tarkibida ushbu sohadagi ilgʻor nazariya va amaliy tadqiqotlarga ixtisoslashgan yagona tuzilma hisoblanadi. Bugungi kunda geoinformatika yoʻnalishlarini qamrab olgan hamda informatika, axborot texnologiyalari, dasturiy muhandislik, biogeografiya, geografiya, tabiatni muhofaza qilish, arxitektura, fazoviy tahlil va mustahkamlovchi taʼlim sohalarini oʻz ichiga olgan koʻplab fanlararo tadqiqotlar mavjud.
Manbalar
- ↑ Bello, Innocent E. (October 2023). "Critical Issues in the Methods of Data Collection in Geoinformatics and Environmental Sciences". International Journal of Social Sciences and Management Research 9 (8): 18–28. doi:10.56201/ijssmr.v9.no8.2023.pg18.28.
- ↑ Krawczyk, Artur (9 November 2022). "Proposal of Redefinition of the Terms Geomatics and Geoinformatics on the Basis of Terminological Postulates". ISPRS International Journal of Geo-Information 11 (11): Krawczyk. doi:10.3390/ijgi11110557.
- ↑ G.R. Keller, C. Baru, eds. (2011) Geoinformatics: Cyberinfrastructure for the Solid Earth Sciences, Cambridge University Press, 1st edition, 593pp.
- ↑ P.L.N. Raju, Fundamentals of Geographic Information Systems
- ↑ Ehlers, M. (2008). "Geoinformatics and digital earth initiatives: A German perspective". International Journal of Digital Earth 1 (1): 17–30. doi:10.1080/17538940701781975.
- ↑ Recent Advancement in Geoinformatics and Data Science, 2023. DOI:10.1130/SPE558. ISBN 978-0-8137-2558-1.
- ↑ Z. Sun, N. Cristea, P. Rivas, eds. (2023) Artificial Intelligence in Earth Science, Elsevier, ISBN 9780323917377
- ↑ Bouloucos and Brown, ITC Courses in Remote Sensing, GIS and Photogrammetry
- ↑ Annamoradnejad, R.; Annamoradnejad, I.; Safarrad, T.; Habibi, J. „Using Web Mining in the Analysis of Housing Prices: A Case study of Tehran“, . 2019 5th International Conference on Web Research (ICWR), 2019-04-20 — 55–60-bet. DOI:10.1109/ICWR.2019.8765250. ISBN 978-1-7281-1431-6.