Gelin
Gelin (turkcha: gelin) — turk tilida „kelin“, yaʼni yangi turmush qurgan ayol yoki kuyov oilasiga kelin boʻlib tushgan ayol maʼnosini anglatuvchi soʻzdir. Soʻz qadimgi turkiy kẹlin shakliga borib taqaladi hamda kel- („kelmoq“) feʼlidan hosil boʻlgan deb hisoblanadi[1].
Etimologiyasi
Turkiy tillarning deyarli barchasida ushbu soʻz oʻxshash shaklda uchraydi. Masalan, oʻzbek tilida kelin, qozoq tilida келін, qirgʻiz tilida келин, ozarbayjon tilida gəlin, turkman tilida esa gelin shakllari qoʻllanadi. Turkiy tillarda bu atama nafaqat „yangi turmush qurgan ayol“, balki „oʻgʻilning xotini“ (kelin) maʼnosida ham ishlatiladi[2].
Anadoluning ayrim hududlarida gelin obrazi bilan bogʻliq mahalliy folklor rivoyatlari mavjud. Ushbu rivoyatlarda fojeali tarzda vafot etgan kelinning ruhi haqida hikoyalar uchraydi. Biroq turkolog Gerhard Doerfer taʼkidlaganidek, gelin soʻzining oʻzi „ruh“, „arvoh“ yoki „banshi“ maʼnosini anglatmaydi; bunday talqin mahalliy afsonalarning notoʻgʻri izohlanishi natijasida yuzaga kelgan[3].
Turk xalq madaniyatida gelin obrazi toʻy marosimlari, xalq qoʻshiqlari va afsonalarda muhim ramzlardan biri hisoblanadi. Jumladan, mashhur Sarı Gelin xalq qoʻshigʻida gelin soʻzi „kelin“ maʼnosida ishlatilgan boʻlib, asar Turkiya, Ozarbayjon va Kavkaz hududlarida keng tarqalgan[4].
Turk tilida gelinler soʻzi gelin soʻzining koʻplik shakli boʻlib, oʻzbek tiliga „kelinlar“ deb tarjima qilinadi[5].
Manbalar
- ↑ Starostin, Sergei; Dybo, Anna; Mudrak, Oleg. Etymological Dictionary of the Altaic Languages. Leiden: Brill, 2003.
- ↑ „Gelin“. Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük. Qaraldi: 2026-yil 7-iyul.
- ↑ Doerfer, Gerhard. Türkische und mongolische Elemente im Neupersischen. Budapest: Akadémiai Kiadó, 1980.
- ↑ Bates, Eliot. Music in Turkey: Experiencing Music, Expressing Culture. Oxford University Press, 2011. ISBN 978-0195394146.
- ↑ „Gelinler“. Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük. Qaraldi: 2026-yil 7-iyul.