Kontent qismiga oʻtish

Gavharshod masjidi (Afgʻoniston)

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Masjid
Gavharshod masjidi
Masjidning 1863-yildagi sharq tomondan ko‘rinishi
( Durand, Illustrated London News jurnali)
Mamlakat  Afgʻoniston
Hudud Hirot
Joylashuvi Musalla majmuasi
Meʼmoriy uslub Temuriylar meʼmorchiligi
Meʼmor Qavom ad-Din ibn Zayniddin Sheroziy
Asoschi Gavharshod begim
Binokorlik tax. 1438—tax. 1438
Minoralar soni 4: (hozirda shulardan faqat 1 tasi mavjud)
Minoralar soni 4: (hozirda shulardan faqat 1 tasi mavjud)
Musalla majmuasidagi (qizil bilan) Gavharshod masjidining joylashuvi

Gavharshod masjidi (Gavharshod Masjid-i Jomeʼsi) – Afgʻonistonning Hirot shahrida joylashgan vayron holatdagi sobiq masjid. Temuriylar imperiyasi hukmdori Shoxruxning bosh malikasi Gavharshod begim topshirigʻiga koʻra qurilgan va Musalla majmuasining janubi-gʻarbiy burchagida joylashgan[1]:94. XIX asrning oxirlaridan beri faoliyat koʻrsatmaydi.

Tuzilishi

Masjid Gavharshod begim topshirigʻiga koʻra bunyod etilgan va meʼmor Qavom ad-Din ibn Zayniddin Sheroziy tomonidan qurilgan. Meʼmor 1418-yilda Mashhaddagi Gavharshod masjidini qurib boʻlgach, navbatdagi masjid qurilishiga kirishgan. Qurilish 1417–1418-yillarda boshlangan va 1437–1438-yillarda qisman yakunlangan[1]:102-104. Masjidning oʻlchami 130 x 74 m, 4 ta ayvon va 4 ta minoraga ega[1]:102-104. Bezaklari yaqin atrofdagi Gavharshodbegim maqbarasi uslubiga oʻxshash koʻk sirlangan koshinlardan iborat edi[1]:102-104.

Masjid 1885-yilda Panjdeh mojarosi chogʻida afgʻon–britan qoʻshinlari tomonidan buzib tashlangan. Bunga sabab bosqinchilik qilishi mumkin boʻlgan rus qoʻshinlari vayronalarni mudofaa inshooti yoki yashirinish joyi sifatida ishlatib qolishining oldini olish, shuningdek, Hirot qal’asidan atrof hududni aniq va toʻsqinliksiz koʻra olish (ochiq koʻrish chizigʻini taʼminlash) boʻlgan[1]:102-104[2]. 1928-yilga kelib, qisman yaxshi holatda faqat 2 minora saqlanib qolgan: janubi-sharqiy burchakdagi 8-minora va shimoli-gʻarbiy burchakdagi 6-minora. Hozirda ulardan deyarli hech narsa qolmagan, faqat shimoli-gʻarbiy qismdagi 6-minoraning yarim balandlikdagi xarobalari mavjud boʻlib, ular ham deyarli bezaksiz holatda[3]:5.

Bir nechta bezak plitalari 8-minoradan olinib, Hirotdagi Abdulloh Ansoriy maqbarasida qayta ishlatilgan[3].

2004-yilda Hirot shahri, jumladan, butun Musalla majmuasi UNESCOning Jahon merosi Nomzodlar roʻyxatiga kiritildi[4].

8-minora (janubi-sharqiy burchak)

Masjidning janubi-sharqiy burchagidagi 8-minora 1928-yilda hanuz tik edi, ammo keyinchalik butunlay yoʻqolgan[3]. Asosidagi bezak plitalari Hirotdagi Abdulloh Ansoriy maqbarasida qayta ishlatilgan[3]. Ularning baʼzilari Hirot jome masjidida ham namoyish qilinmoqda[5].

  • Gavharshod masjidi 8-minorasi (janubi-sharqiy), 1928[3]
    Gavharshod masjidi 8-minorasi (janubi-sharqiy), 1928[3]
  • Gavharshod masjidi 8-minorasi (janubi-sharqiy), 1928
    Gavharshod masjidi 8-minorasi (janubi-sharqiy), 1928
  • 8-minoraning mozaikalari detallaridan biri (janubi-sharqiy), 1928
    8-minoraning mozaikalari detallaridan biri (janubi-sharqiy), 1928
  • 8-minora asosidan olingan bezak plitasi[3][5]
    8-minora asosidan olingan bezak plitasi[3][5]

6-minora (shimoli-gʻarbiy burchak)

Bugungi kunda masjidning shimoli-gʻarbiy burchagida joylashgan 6-minoradan faqat yarim balandlikdagi qisqa qoldiq saqlanib qolgan. Bezaklari juda kam boʻlib, 1985-yilda Rossiya minomyot oʻqlari zarbasi natijasida shikastlangan[3].

  • 6-minora (shimoli-gʻarbiy), 1928
    6-minora (shimoli-gʻarbiy), 1928
  • 6-minora (shimoli-gʻarbiy), 1928
    6-minora (shimoli-gʻarbiy), 1928
  • 6-minoradagi koshin detallaridan biri
    6-minoradagi koshin detallaridan biri
  • 6-minoradan olingan mozaika boʻlaklari. Hirot milliy muzeyi.
    6-minoradan olingan mozaika boʻlaklari. Hirot milliy muzeyi.

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Khairzade, Khair Mohammad; Franke, Ute „The 'Musalla'-Complex in Herat Revisited: Recent Archaeological Investigations at the Gawhar Shad Madrasa“, . Drawing the Threads Together Studies on Archaeology in Honour of Karin Bartl, 2020. 
  2. ↑ Allchin, Raymond. The Archaeology of Afghanistan: From Earliest Times to the Timurid Period, Revised and updated, Edinburgh: Edinburgh University Press, 2019 — 559-bet. ISBN 978-0748699179. 
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Aube, Sandra; Lorain, Thomas; Bendezu-Sarmiento, Julio (2019). "The Complex of Gawhar Shad in Herat: New Findings about its Architecture and Ceramic Tile Decorations (View supplementary material)". Iran Journal of the British Institute of Persian Studies (Iran). doi:10.1080/05786967.2019.1571769. https://www.academia.edu/39863473. 
  4. ↑ „Tentative List: City of Herat“. unesco.org. UNESCO (2004-yil 17-avgust). Qaraldi: 2019-yil 15-noyabr.
  5. ↑ 5,0 5,1 „Masjid-i Jami'“. www.archnet.org (2026-yil 18-oktyabr). 2025-yil 8-iyunda asl nusxadan arxivlangan.

Havolalar

Vikiomborda „Gavharshod masjidi (Afgʻoniston)“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. 

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Gavharshod_masjidi_(Afgʻoniston)&oldid=446485" dan olindi