Garam masala
Garam masala (hindistoniycha: garam masālā, so‘zma-so‘z soʻzma-soʻz tarjimasi — „issiq yoki iliq ziravorlar“) — Hindistonda kelib chiqqan ziravor aralashmasi. U Hind, Pokiston, Nepal, Bangladesh hamda Karib oshxonalarida keng qo‘llanadi[1][2]. U alohida ziravor sifatida yoki boshqa ziravorlar bilan birgalikda ishlatiladi. Aniq tarkibi hududga qarab farq qiladi, biroq odatda kardamon, dolchin, zira, chinnigullar, dafna barglari, yulduzsimon anis va qalampir donalari kabi ziravorlar aralashmasidan iborat bo‘ladi[3][4]. Garam masala turli xil taomlarda, jumladan marinadlar, tuzlamalar, dimlama taomlar va karrilarda qo‘llanadi[5][6].
Tarkibi
Garam masalaning tarkibi hududga qarab farq qiladi. Hind yarimorolida turli hududiy va shaxsiy ta’blarga ko‘ra ko‘plab retseptlar mavjud bo‘lib, ularning birortasi boshqasidan ko‘ra “aslroq” deb hisoblanmaydi[7]. Odatda ziravorlar qovuriladi, so‘ng maydalab aralashtiriladi yoki taom pishirishning oxirgi bosqichida ta’m berish uchun qo‘shiladi.
Hindistoncha garam masalaning odatiy tarkibiga quyidagilar kiradi[8] (hindistoniycha nomlari qavs ichida):
- Arpabodiyon (sauṅf)
- Hind dafna bargi yoki malabatrum (tej pattā)
- Qalampir donalari — qora va oq (kāli/safed mirch)
- Chinnigul (lauṅg)
- Dolchin po‘stlog‘i (dālacīnī)
- Muskat yong‘og‘i qobig‘i — javitri (javitri)
- Kardamon — qora va yashil (ilāīcī)
- Zira (jīra)
- Koriander urug‘lari (dhaniā)
- Qizil chili kukuni (lāl mirch)
Ba’zi retseptlarda ziravorlar o‘simlik barglari bilan aralashtiriladi, boshqalarida esa suv, sirka yoki boshqa suyuqliklar bilan maydalab pasta shakliga keltiriladi[9]. Ayrim retseptlarga yong‘oq, piyoz yoki sarimsoq, shuningdek oz miqdorda yulduzsimon anis, asafoetida, chili qalampiri, tosh guli (dagadphool, liken) va kababchini (kubeba qalampiri) ham qo‘shilishi mumkin. Ta’mlar muvozanatli aralashma hosil qilish uchun uyg‘unlashtiriladi yoki ma’lum bir ta’mni kuchaytirish uchun alohida ziravor ko‘proq ishlatilishi mumkin. Ba’zan masala ishlatishdan oldin qovurilib, uning hid va ta’mini kuchaytirish uchun tayyorlanadi[7]. Hind yarimorolining sharqiy qismida — G‘arbiy Bengaliya, Orissa, Assam va Bangladesh hududlarida ba’zan faqat kardamon, dolchin va chinniguldan iborat soddaroq aralashma ham ishlatiladi[manba kerak].
Myanma (Birma) oshxonasida ishlatiladigan masala (မဆလာ) aralashmasi odatda maydalangan dolchin yoki kassiya, kardamon, chinnigullar va qora qalampirdan iborat bo‘ladi[10].
Manbalar
- ↑ „Trinidad Garam Masala - Calypso Kitchen“ (en-US). calypso.kitchen (2020-yil 15-may). Qaraldi: 2024-yil 21-dekabr.
- ↑ „Radhuni Garam Masala - Online Grocery Shopping and Delivery in Bangladesh“. Grocery. Qaraldi: 2024-yil 21-dekabr.
- ↑ Gurjar, Rachel „Garam Masala Is My Love Language“ (en-US). Bon Appétit (2022-yil 16-may). Qaraldi: 2024-yil 21-dekabr.
- ↑ „Garam Masala: A Simple Road to Delicious Indian Dishes“ (en). The Spruce Eats (2024-yil 31-may). 2024-yil 21-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 21-dekabr.
- ↑ „14 Flavorful Recipes Using Garam Masala“ (en-US). Taste of Home (2023-yil 10-noyabr). Qaraldi: 2024-yil 21-dekabr.
- ↑ Harris, Kimi „Garam Masala No Cook Pickled Onions“ (en-US). www.thenourishinggourmet.com (2015-yil 4-yanvar). Qaraldi: 2024-yil 21-dekabr.
- ↑ 7,0 7,1 Rama Rau, Santha. The Cooking of India (Foods of the World). New York: Time Life Education, 1969. ISBN 978-0-8094-0069-0.
- ↑ Pitre, Urvashi. Indian Instant Pot® Cookbook: Traditional Indian Dishes Made Easy and Fast. Rockridge Press, 19 September 2017 — 24-bet. ISBN 978-1939754547.
- ↑ Bhide, Monica, "Garam Masala: A Taste Worth Acquiring". npr.org. 27 April 2011
- ↑ To Myanmar with Love: A Travel Guide for the Connoisseur (en). ThingsAsian Press, 2009. ISBN 978-1-934159-06-4.
Tashqi havolalar
- Spices Name in Hindi and English (Wayback Machine saytida 2022-10-01 sanasida arxivlangan)