Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

ГУЛАГ архипелаги

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
ГУЛАГ Архипелаг
Cover of the first edition of the Gulag Archipelago published by YMCA-Press
Асл номи Архипелаг ГУЛАГ
Муаллиф(лар) Александр Солженицин
Тил русча
Жанр(лар)и Бадиий тадқиқот тажрибаси
Нашр этилган санаси 1973-1975 Ғарбда, 1989-1990 СССР

ГУЛАГ Архипелаг (русча: Архипелаг ГУЛАГ) — Александр Солженициннинг СССРнинг 1918-1956 йиллардаги қатағонлари ҳақидаги тарихий асари[1] 257 маҳкумнинг мактублари, хотиралари ва оғзаки ҳикоялари ва муаллифнинг шахсий тажрибаси асосида ёзилган.

ГУЛАГ - "Лагерлар бош бошқармаси" (русча: Главное управление лагерей) сўзининг қисқартмаси ҳисобланади. "Гулаг архипелаги" номи А.П.Чеховнинг "Сахалин ороли" китобига ишора бўлиши мумкин (В.Т.Шаламов[2][3] ва Д.С.Лихачев[4] "маслаҳатлари" дан кейин).

Ёзилиш тарихи

"ГУЛАГ Архипелаг" 1958-1968 йилларда СССРда Александр Солженицин томонидан яширинча ёзилган (1968 йил 2 июнда тугатилган[5]), биринчи жилди 1973 йил декабрда Парижда нашр этилган[6]

1973-йил 23-августда муаллиф чет эл мухбирларига катта интервю берди. Шу куни КГБ ёзувчининг ёрдамчиларидан бирини ленинградлик Елизавета Воронянскаяни ҳибсга олди. Сўроқ пайтида у Гулаг архипелаги қўлёзмасининг бир нусхаси жойлашган жойни айтишга мажбур бўлди. У уйига қайтиб келгач, ўзини осди. 5-сентябр куни Солженицин бўлган воқеалардан хабар топди ва Ғарбда "ГУЛАГ Архипелаг" ни чоп этишни бошлади. Уша вақтда у СССР раҳбариятига "Совет Иттифоқи раҳбарларига мактуб" мактубини йўллади, унда у коммунистик мафкурадан воз кечишга ва СССРни рус миллий давлатига айлантириш чораларини кўришга чақирди. Август ойининг охиридан бошлаб Ғарб матбуотида диссидентлар ва хусусан, Солженицинни ҳимоя қилувчи кўплаб мақолалар чоп этилди.

1974 йил январ ойида "Озодлик" радиоси "ГУЛАГ Архипелаг"ни кунига ярим соатдан ўқишни бошлади, тўлиқ ўқиб тугатиш учун уч вақт кетди[7]

Мазмуни

"ГУЛАГ Архипелаг" СССРда лагерларнинг яратилиш тарихини, лагерларда ишлайдиган ва уларда қолишга ҳукм қилинган одамларни тасвирлайди. Муаллифнинг қайд этишича, меҳнаткашлар оромгоҳларга Ички ишлар вазирлиги мактаблари орқали кирадилар, ҳарбий хизматга чақирув ва комиссарлик орқали, маҳкумлар эса қамоққа олиш йўли билан кирганлар.

1917-йил ноябр ойидан бошлаб, Россияда кадетлар партияси ноқонуний деб эълон қилинганида, оммавий ҳибсга олишлар бошланди, кейин ҳибсга олишлар социалистик-инқилобчилар ва социал-демократларга таъсир кўрсатди. 1920-йил ёзидан офицерлар Соловкига юборилди. 1921-йилда Тамбов деҳқонлари қўзғолони мағлубиятга учраганидан кейин ҳибсга олишлар давом этди, деҳқонлар иттифоқи бошчилигидаги қўзғолончи Кронштадт денгизчилари архипелаг оролларига юборилди, очларга ёрдам бериш бўйича Бутунроссия қўмитаси ҳибсга олинди. Социалистик хорижий партия аъзолари ҳибсга олинди.

1922-йилда РСФСР Халқ Комиссарлари Совети ҳузуридаги Аксилинқилоб ва саботажга қарши кураш бўйича Бутунроссия фавқулодда комиссияси черков масалаларини кўриб чиқди. Патриарх Тихон ҳибсга олинганидан сўнг, патриархал мурожаатни тарқатувчиларга таъсир кўрсатадиган суд жараёнлари бўлиб ўтди. Кўплаб метрополитанлар, эпископлар, архиёнийлар, роҳиблар, диаконлар ҳибсга олинди.

1920-йилларда улар "ижтимоий келиб чиқишини яширгани учун", "собиқ ижтимоий мавқеи" учун бандлари билан ҳибсга олишлар бошланди. 1927-йилдан зараркунандалар фош қилиш ишлари олиб борилди, 1928-йилда Москвада Шахти иши кўриб чиқилди, 1930-йилда озиқ-овқат саноати зараркунандалари, саноат партияси аъзолари судланди. 1929-1930 йилларда 10 йилга "қишлоқ хўжалиги зараркунандалари" агрономларни лагерларга жойлаштирилди. 1934-1935 йилларда Киров оқимида "тозалашлар" бўлиб ўтди.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Тҳе Гулаг Арчипелаго Энcйcлопаэдиа Британниcа
  2. ↑ «Заклинатель змей»: «… наши острова со всей невероятностью их жизни» (1954, «Колымские рассказы»).
  3. ↑ Н. Лейдерман. «…В метельный, леденящий век» (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-04-08 санасида архивланган) // Урал. — 1992. — № 3. — С. 173.
  4. ↑ В. В. Есипов. В. Шаламов и «Архипелаг ГУЛАГ» А. Солженицына (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-05-24 санасида архивланган) // Шаламовский сборник. Вып. 5 / Сост. В. В. Есипов. — Вологда/Новосибирск: Cоммон плаcе, 2017.
  5. ↑ Сараскина, Л. И. Солженицын и медиа. — М.: Прогресс-Традиция, 2014. — С. 940.
  6. ↑ Солженицын, А. И. Архипелаг ГУЛАГ: Опыт художественного исследования, 1918—1956: [в 3 т.] — Парис: ЙМCА-Пресс, 1973—1975. — Т. 1: [Ч.] 1—2. — 1973. — 607 с.: портр., ил. — Т. 2: [Ч.] 3—4. — 1974. — 660 с.: портр., ил. — Т. 3: [Ч.] 5—7. — 1975. — 584 с.: портр., ил.
  7. ↑ „Книга Джина Сосина «Искры Свободы»“. 2021-йил 13-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 14-март.