GULAG arxipelagi: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
| Janr = Badiiy tadqiqot tajribasi | | Janr = Badiiy tadqiqot tajribasi | ||
| Til = [[Rus tili|rus]] | | Til = [[Rus tili|rus]] | ||
| Original nashr qilingan yili = 1973-1975 | | Original nashr qilingan yili = 1973-1975 Gʻarbda, 1989-1990 [[SSSR]] | ||
| Tarjimon = | | Tarjimon = | ||
| Bezalishi = | | Bezalishi = | ||
}} | }} | ||
'''GULAG Arxipelag''' ({{lang-ru|Архипелаг ГУЛАГ}}) | '''GULAG Arxipelag''' ({{lang-ru|Архипелаг ГУЛАГ}}) — Aleksandr Soljenitsinning [[SSSR]]ning 1918-1956 yillardagi qatagʻonlari haqidagi tarixiy asari<ref name="britannica">[https://www.britannica.com/topic/The-Gulag-Archipelago The Gulag Archipelago] [[Encyclopaedia Britannica]]</ref> 257 mahkumning maktublari, xotiralari va ogʻzaki hikoyalari va muallifning shaxsiy tajribasi asosida yozilgan. | ||
GULAG - "Lagerlar bosh boshqarmasi" ({{lang-ru|Главное управление лагерей}}) | GULAG - "Lagerlar bosh boshqarmasi" ({{lang-ru|Главное управление лагерей}}) soʻzining qisqartmasi hisoblanadi. "Gulag arxipelagi" nomi [[Anton Chexov|A.P.Chexov]]ning "Saxalin oroli" kitobiga ishora boʻlishi mumkin (V.T.Shalamov<ref>«Заклинатель змей»: «… наши острова со всей невероятностью их жизни» (1954, [[Колымские рассказы|«Колымские рассказы»]]).</ref><ref>[[Лейдерман, Наум Лазаревич|Н. Лейдерман]]. [https://shalamov.ru/research/159/ «…В метельный, леденящий век»] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220408180831/https://shalamov.ru/research/159/|date=2022-04-08}} // Урал. — 1992. — № 3. — С. 173.</ref> va D.S.Lixachev<ref>[[Есипов, Валерий Васильевич|В. В. Есипов]]. [https://shalamov.ru/research/317/ В. Шаламов и «Архипелаг ГУЛАГ» А. Солженицына] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220524211106/https://shalamov.ru/research/317/|date=2022-05-24}} // Шаламовский сборник. Вып. 5 / Сост. В. В. Есипов. — Вологда/Новосибирск: Common place, 2017.</ref> "maslahatlari" dan keyin). | ||
==Yozilish tarixi== | ==Yozilish tarixi== | ||
"GULAG Arxipelag" 1958-1968 yillarda SSSRda Aleksandr Soljenitsin tomonidan yashirincha yozilgan (1968 yil 2 iyunda tugatilgan<ref>''Сараскина, Л. И.'' Солженицын и медиа. — М.: Прогресс-Традиция, 2014. — С. 940.</ref>), birinchi jildi 1973 yil dekabrda [[Parij|Parijda]] nashr etilgan<ref>''Солженицын, А. И.'' Архипелаг ГУЛАГ: Опыт художественного исследования, 1918—1956: [в 3 т.] — Paris: YMCA-Press, 1973—1975. — Т. 1: [Ч.] 1—2. — 1973. — 607 с.: портр., ил. — Т. 2: [Ч.] 3—4. — 1974. — 660 с.: портр., ил. — Т. 3: [Ч.] 5—7. — 1975. — 584 с.: портр., ил.</ref> | "GULAG Arxipelag" 1958-1968 yillarda SSSRda Aleksandr Soljenitsin tomonidan yashirincha yozilgan (1968 yil 2 iyunda tugatilgan<ref>''Сараскина, Л. И.'' Солженицын и медиа. — М.: Прогресс-Традиция, 2014. — С. 940.</ref>), birinchi jildi 1973 yil dekabrda [[Parij|Parijda]] nashr etilgan<ref>''Солженицын, А. И.'' Архипелаг ГУЛАГ: Опыт художественного исследования, 1918—1956: [в 3 т.] — Paris: YMCA-Press, 1973—1975. — Т. 1: [Ч.] 1—2. — 1973. — 607 с.: портр., ил. — Т. 2: [Ч.] 3—4. — 1974. — 660 с.: портр., ил. — Т. 3: [Ч.] 5—7. — 1975. — 584 с.: портр., ил.</ref> | ||
1973-yil 23-avgustda muallif chet el muxbirlariga katta intervyu berdi. Shu kuni [[Davlat xavfsizlik organlari|KGB]] yozuvchining yordamchilaridan birini leningradlik Yelizaveta Voronyanskayani hibsga oldi. | 1973-yil 23-avgustda muallif chet el muxbirlariga katta intervyu berdi. Shu kuni [[Davlat xavfsizlik organlari|KGB]] yozuvchining yordamchilaridan birini leningradlik Yelizaveta Voronyanskayani hibsga oldi. Soʻroq paytida u Gulag arxipelagi qoʻlyozmasining bir nusxasi joylashgan joyni aytishga majbur boʻldi. U uyiga qaytib kelgach, oʻzini osdi. 5-sentyabr kuni Soljenitsin boʻlgan voqealardan xabar topdi va Gʻarbda "GULAG Arxipelag" ni chop etishni boshladi. Usha vaqtda u SSSR rahbariyatiga "Sovet Ittifoqi rahbarlariga maktub" maktubini yoʻlladi, unda u kommunistik mafkuradan voz kechishga va SSSRni rus milliy davlatiga aylantirish choralarini koʻrishga chaqirdi. Avgust oyining oxiridan boshlab Gʻarb matbuotida dissidentlar va xususan, Soljenitsinni himoya qiluvchi koʻplab maqolalar chop etildi. | ||
1974 yil yanvar oyida "Ozodlik" radiosi "GULAG Arxipelag"ni kuniga yarim soatdan | 1974 yil yanvar oyida "Ozodlik" radiosi "GULAG Arxipelag"ni kuniga yarim soatdan oʻqishni boshladi, toʻliq oʻqib tugatish uchun uch vaqt ketdi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.svoboda.org/a/458480.html |title=Книга Джина Сосина «Искры Свободы» |access-date=2021-03-14 |archive-date=2021-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513195753/https://www.svoboda.org/a/458480.html |deadlink=no }}</ref> | ||
==Mazmuni== | ==Mazmuni== | ||
"GULAG Arxipelag" SSSRda lagerlarning yaratilish tarixini, lagerlarda ishlaydigan va ularda qolishga hukm qilingan odamlarni tasvirlaydi. Muallifning qayd etishicha, mehnatkashlar oromgohlarga Ichki ishlar vazirligi maktablari orqali kiradilar, harbiy xizmatga chaqiruv va komissarlik orqali, mahkumlar esa qamoqqa olish | "GULAG Arxipelag" SSSRda lagerlarning yaratilish tarixini, lagerlarda ishlaydigan va ularda qolishga hukm qilingan odamlarni tasvirlaydi. Muallifning qayd etishicha, mehnatkashlar oromgohlarga Ichki ishlar vazirligi maktablari orqali kiradilar, harbiy xizmatga chaqiruv va komissarlik orqali, mahkumlar esa qamoqqa olish yoʻli bilan kirganlar. | ||
1917-yil noyabr oyidan boshlab, Rossiyada kadetlar partiyasi noqonuniy deb | 1917-yil noyabr oyidan boshlab, Rossiyada kadetlar partiyasi noqonuniy deb eʼlon qilinganida, ommaviy hibsga olishlar boshlandi, keyin hibsga olishlar sotsialistik-inqilobchilar va sotsial-demokratlarga taʼsir koʻrsatdi. 1920-yil yozidan ofitserlar Solovkiga yuborildi. 1921-yilda Tambov dehqonlari qoʻzgʻoloni magʻlubiyatga uchraganidan keyin hibsga olishlar davom etdi, dehqonlar ittifoqi boshchiligidagi qoʻzgʻolonchi Kronshtadt dengizchilari arxipelag orollariga yuborildi, ochlarga yordam berish boʻyicha Butunrossiya qoʻmitasi hibsga olindi. Sotsialistik xorijiy partiya aʼzolari hibsga olindi. | ||
1922-yilda [[RSFSR]] Xalq Komissarlari Soveti huzuridagi Aksilinqilob va sabotajga qarshi kurash | 1922-yilda [[RSFSR]] Xalq Komissarlari Soveti huzuridagi Aksilinqilob va sabotajga qarshi kurash boʻyicha Butunrossiya favqulodda komissiyasi cherkov masalalarini koʻrib chiqdi. Patriarx Tixon hibsga olinganidan soʻng, patriarxal murojaatni tarqatuvchilarga taʼsir koʻrsatadigan sud jarayonlari boʻlib oʻtdi. Koʻplab metropolitanlar, episkoplar, arxiyoniylar, rohiblar, diakonlar hibsga olindi. | ||
1920-yillarda ular "ijtimoiy kelib chiqishini yashirgani uchun", "sobiq ijtimoiy mavqei" uchun bandlari bilan hibsga olishlar boshlandi. 1927-yildan zararkunandalar fosh qilish ishlari olib borildi, 1928-yilda [[Moskva|Moskvada]] Shaxti ishi | 1920-yillarda ular "ijtimoiy kelib chiqishini yashirgani uchun", "sobiq ijtimoiy mavqei" uchun bandlari bilan hibsga olishlar boshlandi. 1927-yildan zararkunandalar fosh qilish ishlari olib borildi, 1928-yilda [[Moskva|Moskvada]] Shaxti ishi koʻrib chiqildi, 1930-yilda oziq-ovqat sanoati zararkunandalari, sanoat partiyasi aʼzolari sudlandi. 1929-1930 yillarda 10 yilga "qishloq xoʻjaligi zararkunandalari" agronomlarni lagerlarga joylashtirildi. 1934-1935 yillarda Kirov oqimida "tozalashlar" boʻlib oʻtdi. | ||
== Yana qarang == | == Yana qarang == | ||
2026-yil 20-noyabr, 07:48 dagi (joriy) koʻrinishi
Bu maqola avtomat tarjima qilingan yoki mashina tarjimasi tayinli oʻzgartirishsiz chop etilgani eʼtirof etilmoqda. Tarjimani tekshirib chiqish hamda maqoladagi mazmuniy va uslubiy xatolarini tuzatish kerak. Siz maqolani tuzatishga koʻmaklashishingiz mumkin. (Shuningdek, tarjima boʻyicha tavsiyalar bilan tanishib chiqishingiz mumkin.) DIQQAT! BU OGOHLANTIRISHNI OʻZBOSHIMCHALIK BILAN OLIB TASHLAMANG! Maqolaning originali koʻrsatilinmagan. |
|
| |
| Asl nomi | Архипелаг ГУЛАГ |
|---|---|
| Muallif(lar) | Aleksandr Soljenitsin |
| Til | ruscha |
| Janr(lar)i | Badiiy tadqiqot tajribasi |
| Nashr etilgan sanasi | 1973-1975 Gʻarbda, 1989-1990 SSSR |
GULAG Arxipelag (ruscha: Архипелаг ГУЛАГ) — Aleksandr Soljenitsinning SSSRning 1918-1956 yillardagi qatagʻonlari haqidagi tarixiy asari[1] 257 mahkumning maktublari, xotiralari va ogʻzaki hikoyalari va muallifning shaxsiy tajribasi asosida yozilgan.
GULAG - "Lagerlar bosh boshqarmasi" (ruscha: Главное управление лагерей) soʻzining qisqartmasi hisoblanadi. "Gulag arxipelagi" nomi A.P.Chexovning "Saxalin oroli" kitobiga ishora boʻlishi mumkin (V.T.Shalamov[2][3] va D.S.Lixachev[4] "maslahatlari" dan keyin).
Yozilish tarixi
[tahrir | manbasini tahrirlash]"GULAG Arxipelag" 1958-1968 yillarda SSSRda Aleksandr Soljenitsin tomonidan yashirincha yozilgan (1968 yil 2 iyunda tugatilgan[5]), birinchi jildi 1973 yil dekabrda Parijda nashr etilgan[6]
1973-yil 23-avgustda muallif chet el muxbirlariga katta intervyu berdi. Shu kuni KGB yozuvchining yordamchilaridan birini leningradlik Yelizaveta Voronyanskayani hibsga oldi. Soʻroq paytida u Gulag arxipelagi qoʻlyozmasining bir nusxasi joylashgan joyni aytishga majbur boʻldi. U uyiga qaytib kelgach, oʻzini osdi. 5-sentyabr kuni Soljenitsin boʻlgan voqealardan xabar topdi va Gʻarbda "GULAG Arxipelag" ni chop etishni boshladi. Usha vaqtda u SSSR rahbariyatiga "Sovet Ittifoqi rahbarlariga maktub" maktubini yoʻlladi, unda u kommunistik mafkuradan voz kechishga va SSSRni rus milliy davlatiga aylantirish choralarini koʻrishga chaqirdi. Avgust oyining oxiridan boshlab Gʻarb matbuotida dissidentlar va xususan, Soljenitsinni himoya qiluvchi koʻplab maqolalar chop etildi.
1974 yil yanvar oyida "Ozodlik" radiosi "GULAG Arxipelag"ni kuniga yarim soatdan oʻqishni boshladi, toʻliq oʻqib tugatish uchun uch vaqt ketdi[7]
Mazmuni
[tahrir | manbasini tahrirlash]"GULAG Arxipelag" SSSRda lagerlarning yaratilish tarixini, lagerlarda ishlaydigan va ularda qolishga hukm qilingan odamlarni tasvirlaydi. Muallifning qayd etishicha, mehnatkashlar oromgohlarga Ichki ishlar vazirligi maktablari orqali kiradilar, harbiy xizmatga chaqiruv va komissarlik orqali, mahkumlar esa qamoqqa olish yoʻli bilan kirganlar.
1917-yil noyabr oyidan boshlab, Rossiyada kadetlar partiyasi noqonuniy deb eʼlon qilinganida, ommaviy hibsga olishlar boshlandi, keyin hibsga olishlar sotsialistik-inqilobchilar va sotsial-demokratlarga taʼsir koʻrsatdi. 1920-yil yozidan ofitserlar Solovkiga yuborildi. 1921-yilda Tambov dehqonlari qoʻzgʻoloni magʻlubiyatga uchraganidan keyin hibsga olishlar davom etdi, dehqonlar ittifoqi boshchiligidagi qoʻzgʻolonchi Kronshtadt dengizchilari arxipelag orollariga yuborildi, ochlarga yordam berish boʻyicha Butunrossiya qoʻmitasi hibsga olindi. Sotsialistik xorijiy partiya aʼzolari hibsga olindi.
1922-yilda RSFSR Xalq Komissarlari Soveti huzuridagi Aksilinqilob va sabotajga qarshi kurash boʻyicha Butunrossiya favqulodda komissiyasi cherkov masalalarini koʻrib chiqdi. Patriarx Tixon hibsga olinganidan soʻng, patriarxal murojaatni tarqatuvchilarga taʼsir koʻrsatadigan sud jarayonlari boʻlib oʻtdi. Koʻplab metropolitanlar, episkoplar, arxiyoniylar, rohiblar, diakonlar hibsga olindi.
1920-yillarda ular "ijtimoiy kelib chiqishini yashirgani uchun", "sobiq ijtimoiy mavqei" uchun bandlari bilan hibsga olishlar boshlandi. 1927-yildan zararkunandalar fosh qilish ishlari olib borildi, 1928-yilda Moskvada Shaxti ishi koʻrib chiqildi, 1930-yilda oziq-ovqat sanoati zararkunandalari, sanoat partiyasi aʼzolari sudlandi. 1929-1930 yillarda 10 yilga "qishloq xoʻjaligi zararkunandalari" agronomlarni lagerlarga joylashtirildi. 1934-1935 yillarda Kirov oqimida "tozalashlar" boʻlib oʻtdi.
Yana qarang
[tahrir | manbasini tahrirlash]Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ The Gulag Archipelago Encyclopaedia Britannica
- ↑ «Заклинатель змей»: «… наши острова со всей невероятностью их жизни» (1954, «Колымские рассказы»).
- ↑ Н. Лейдерман. «…В метельный, леденящий век» (Wayback Machine saytida 2022-04-08 sanasida arxivlangan) // Урал. — 1992. — № 3. — С. 173.
- ↑ В. В. Есипов. В. Шаламов и «Архипелаг ГУЛАГ» А. Солженицына (Wayback Machine saytida 2022-05-24 sanasida arxivlangan) // Шаламовский сборник. Вып. 5 / Сост. В. В. Есипов. — Вологда/Новосибирск: Common place, 2017.
- ↑ Сараскина, Л. И. Солженицын и медиа. — М.: Прогресс-Традиция, 2014. — С. 940.
- ↑ Солженицын, А. И. Архипелаг ГУЛАГ: Опыт художественного исследования, 1918—1956: [в 3 т.] — Paris: YMCA-Press, 1973—1975. — Т. 1: [Ч.] 1—2. — 1973. — 607 с.: портр., ил. — Т. 2: [Ч.] 3—4. — 1974. — 660 с.: портр., ил. — Т. 3: [Ч.] 5—7. — 1975. — 584 с.: портр., ил.
- ↑ „Книга Джина Сосина «Искры Свободы»“. 2021-yil 13-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 14-mart.