Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

GULAG arxipelagi: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
| Janr                          = Badiiy tadqiqot tajribasi
| Janr                          = Badiiy tadqiqot tajribasi
| Til                          = [[Rus tili|rus]]
| Til                          = [[Rus tili|rus]]
| Original nashr qilingan yili  = 1973-1975 G'arbda, 1989-1990 [[SSSR]]
| Original nashr qilingan yili  = 1973-1975 Gʻarbda, 1989-1990 [[SSSR]]
| Tarjimon                      =  
| Tarjimon                      =  
| Bezalishi                    =  
| Bezalishi                    =  
}}
}}


'''GULAG Arxipelag''' ({{lang-ru|Архипелаг ГУЛАГ}}) - Aleksandr Soljenitsinning [[SSSR]]ning 1918-1956 yillardagi qatag'onlari haqidagi tarixiy asari<ref name="britannica">[https://www.britannica.com/topic/The-Gulag-Archipelago The Gulag Archipelago] [[Encyclopaedia Britannica]]</ref> 257 mahkumning maktublari, xotiralari va og'zaki hikoyalari va muallifning shaxsiy tajribasi asosida yozilgan.
'''GULAG Arxipelag''' ({{lang-ru|Архипелаг ГУЛАГ}}) — Aleksandr Soljenitsinning [[SSSR]]ning 1918-1956 yillardagi qatagʻonlari haqidagi tarixiy asari<ref name="britannica">[https://www.britannica.com/topic/The-Gulag-Archipelago The Gulag Archipelago] [[Encyclopaedia Britannica]]</ref> 257 mahkumning maktublari, xotiralari va ogʻzaki hikoyalari va muallifning shaxsiy tajribasi asosida yozilgan.


GULAG - "Lagerlar bosh boshqarmasi" ({{lang-ru|Главное управление лагерей}}) so'zining qisqartmasi hisoblanadi. "Gulag arxipelagi" nomi [[Anton Chexov|A.P.Chexov]]ning "Saxalin oroli" kitobiga ishora bo'lishi mumkin (V.T.Shalamov<ref>«Заклинатель змей»: «… наши острова со всей невероятностью их жизни» (1954, [[Колымские рассказы|«Колымские рассказы»]]).</ref><ref>[[Лейдерман, Наум Лазаревич|Н. Лейдерман]]. [https://shalamov.ru/research/159/ «…В метельный, леденящий век»] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220408180831/https://shalamov.ru/research/159/|date=2022-04-08}} // Урал. — 1992. — № 3. — С. 173.</ref> va D.S.Lixachev<ref>[[Есипов, Валерий Васильевич|В. В. Есипов]]. [https://shalamov.ru/research/317/ В. Шаламов и «Архипелаг ГУЛАГ» А. Солженицына] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220524211106/https://shalamov.ru/research/317/|date=2022-05-24}} // Шаламовский сборник. Вып. 5 / Сост. В. В. Есипов. — Вологда/Новосибирск: Common place, 2017.</ref> "maslahatlari" dan keyin).
GULAG - "Lagerlar bosh boshqarmasi" ({{lang-ru|Главное управление лагерей}}) soʻzining qisqartmasi hisoblanadi. "Gulag arxipelagi" nomi [[Anton Chexov|A.P.Chexov]]ning "Saxalin oroli" kitobiga ishora boʻlishi mumkin (V.T.Shalamov<ref>«Заклинатель змей»: «… наши острова со всей невероятностью их жизни» (1954, [[Колымские рассказы|«Колымские рассказы»]]).</ref><ref>[[Лейдерман, Наум Лазаревич|Н. Лейдерман]]. [https://shalamov.ru/research/159/ «…В метельный, леденящий век»] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220408180831/https://shalamov.ru/research/159/|date=2022-04-08}} // Урал. — 1992. — № 3. — С. 173.</ref> va D.S.Lixachev<ref>[[Есипов, Валерий Васильевич|В. В. Есипов]]. [https://shalamov.ru/research/317/ В. Шаламов и «Архипелаг ГУЛАГ» А. Солженицына] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220524211106/https://shalamov.ru/research/317/|date=2022-05-24}} // Шаламовский сборник. Вып. 5 / Сост. В. В. Есипов. — Вологда/Новосибирск: Common place, 2017.</ref> "maslahatlari" dan keyin).


==Yozilish tarixi==
==Yozilish tarixi==
"GULAG Arxipelag" 1958-1968 yillarda SSSRda Aleksandr Soljenitsin tomonidan yashirincha yozilgan (1968 yil 2 iyunda tugatilgan<ref>''Сараскина, Л. И.'' Солженицын и медиа. — М.: Прогресс-Традиция, 2014. — С. 940.</ref>), birinchi jildi 1973 yil dekabrda [[Parij|Parijda]] nashr etilgan<ref>''Солженицын, А. И.'' Архипелаг ГУЛАГ: Опыт художественного исследования, 1918—1956: [в 3 т.] — Paris: YMCA-Press, 1973—1975. — Т. 1: [Ч.] 1—2. — 1973. — 607 с.: портр., ил. — Т. 2: [Ч.] 3—4. — 1974. — 660 с.: портр., ил. — Т. 3: [Ч.] 5—7. — 1975. — 584 с.: портр., ил.</ref>
"GULAG Arxipelag" 1958-1968 yillarda SSSRda Aleksandr Soljenitsin tomonidan yashirincha yozilgan (1968 yil 2 iyunda tugatilgan<ref>''Сараскина, Л. И.'' Солженицын и медиа. — М.: Прогресс-Традиция, 2014. — С. 940.</ref>), birinchi jildi 1973 yil dekabrda [[Parij|Parijda]] nashr etilgan<ref>''Солженицын, А. И.'' Архипелаг ГУЛАГ: Опыт художественного исследования, 1918—1956: [в 3 т.] — Paris: YMCA-Press, 1973—1975. — Т. 1: [Ч.] 1—2. — 1973. — 607 с.: портр., ил. — Т. 2: [Ч.] 3—4. — 1974. — 660 с.: портр., ил. — Т. 3: [Ч.] 5—7. — 1975. — 584 с.: портр., ил.</ref>


1973-yil 23-avgustda muallif chet el muxbirlariga katta intervyu berdi. Shu kuni [[Davlat xavfsizlik organlari|KGB]] yozuvchining yordamchilaridan birini leningradlik Yelizaveta Voronyanskayani hibsga oldi. So'roq paytida u Gulag arxipelagi qo'lyozmasining bir nusxasi joylashgan joyni aytishga majbur bo'ldi. U uyiga qaytib kelgach, o‘zini osdi. 5-sentyabr kuni Soljenitsin bo'lgan voqealardan xabar topdi va G'arbda "GULAG Arxipelag" ni chop etishni boshladi. Usha vaqtda u SSSR rahbariyatiga "Sovet Ittifoqi rahbarlariga maktub" maktubini yo'lladi, unda u kommunistik mafkuradan voz kechishga va SSSRni rus milliy davlatiga aylantirish choralarini ko'rishga chaqirdi. Avgust oyining oxiridan boshlab G'arb matbuotida dissidentlar va xususan, Soljenitsinni himoya qiluvchi ko'plab maqolalar chop etildi.
1973-yil 23-avgustda muallif chet el muxbirlariga katta intervyu berdi. Shu kuni [[Davlat xavfsizlik organlari|KGB]] yozuvchining yordamchilaridan birini leningradlik Yelizaveta Voronyanskayani hibsga oldi. Soʻroq paytida u Gulag arxipelagi qoʻlyozmasining bir nusxasi joylashgan joyni aytishga majbur boʻldi. U uyiga qaytib kelgach, oʻzini osdi. 5-sentyabr kuni Soljenitsin boʻlgan voqealardan xabar topdi va Gʻarbda "GULAG Arxipelag" ni chop etishni boshladi. Usha vaqtda u SSSR rahbariyatiga "Sovet Ittifoqi rahbarlariga maktub" maktubini yoʻlladi, unda u kommunistik mafkuradan voz kechishga va SSSRni rus milliy davlatiga aylantirish choralarini koʻrishga chaqirdi. Avgust oyining oxiridan boshlab Gʻarb matbuotida dissidentlar va xususan, Soljenitsinni himoya qiluvchi koʻplab maqolalar chop etildi.


1974 yil yanvar oyida "Ozodlik" radiosi "GULAG Arxipelag"ni kuniga yarim soatdan o'qishni boshladi, to'liq o'qib tugatish uchun uch vaqt ketdi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.svoboda.org/a/458480.html |title=Книга Джина Сосина «Искры Свободы» |access-date=2021-03-14 |archive-date=2021-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513195753/https://www.svoboda.org/a/458480.html |deadlink=no }}</ref>
1974 yil yanvar oyida "Ozodlik" radiosi "GULAG Arxipelag"ni kuniga yarim soatdan oʻqishni boshladi, toʻliq oʻqib tugatish uchun uch vaqt ketdi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.svoboda.org/a/458480.html |title=Книга Джина Сосина «Искры Свободы» |access-date=2021-03-14 |archive-date=2021-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513195753/https://www.svoboda.org/a/458480.html |deadlink=no }}</ref>


==Mazmuni==
==Mazmuni==
"GULAG Arxipelag" SSSRda lagerlarning yaratilish tarixini, lagerlarda ishlaydigan va ularda qolishga hukm qilingan odamlarni tasvirlaydi. Muallifning qayd etishicha, mehnatkashlar oromgohlarga Ichki ishlar vazirligi maktablari orqali kiradilar, harbiy xizmatga chaqiruv va komissarlik orqali, mahkumlar esa qamoqqa olish yo‘li bilan kirganlar.
"GULAG Arxipelag" SSSRda lagerlarning yaratilish tarixini, lagerlarda ishlaydigan va ularda qolishga hukm qilingan odamlarni tasvirlaydi. Muallifning qayd etishicha, mehnatkashlar oromgohlarga Ichki ishlar vazirligi maktablari orqali kiradilar, harbiy xizmatga chaqiruv va komissarlik orqali, mahkumlar esa qamoqqa olish yoʻli bilan kirganlar.


1917-yil noyabr oyidan boshlab, Rossiyada kadetlar partiyasi noqonuniy deb e'lon qilinganida, ommaviy hibsga olishlar boshlandi, keyin hibsga olishlar sotsialistik-inqilobchilar va sotsial-demokratlarga ta'sir ko'rsatdi. 1920-yil yozidan ofitserlar Solovkiga yuborildi. 1921-yilda Tambov dehqonlari qo'zg'oloni mag'lubiyatga uchraganidan keyin hibsga olishlar davom etdi, dehqonlar ittifoqi boshchiligidagi qo'zg'olonchi Kronshtadt dengizchilari arxipelag orollariga yuborildi, ochlarga yordam berish bo'yicha Butunrossiya qo'mitasi hibsga olindi. Sotsialistik xorijiy partiya a'zolari hibsga olindi.
1917-yil noyabr oyidan boshlab, Rossiyada kadetlar partiyasi noqonuniy deb eʼlon qilinganida, ommaviy hibsga olishlar boshlandi, keyin hibsga olishlar sotsialistik-inqilobchilar va sotsial-demokratlarga taʼsir koʻrsatdi. 1920-yil yozidan ofitserlar Solovkiga yuborildi. 1921-yilda Tambov dehqonlari qoʻzgʻoloni magʻlubiyatga uchraganidan keyin hibsga olishlar davom etdi, dehqonlar ittifoqi boshchiligidagi qoʻzgʻolonchi Kronshtadt dengizchilari arxipelag orollariga yuborildi, ochlarga yordam berish boʻyicha Butunrossiya qoʻmitasi hibsga olindi. Sotsialistik xorijiy partiya aʼzolari hibsga olindi.


1922-yilda [[RSFSR]] Xalq Komissarlari Soveti huzuridagi Aksilinqilob va sabotajga qarshi kurash bo'yicha Butunrossiya favqulodda komissiyasi cherkov masalalarini ko'rib chiqdi. Patriarx Tixon hibsga olinganidan so'ng, patriarxal murojaatni tarqatuvchilarga ta'sir ko'rsatadigan sud jarayonlari bo'lib o'tdi. Ko'plab metropolitanlar, episkoplar, arxiyoniylar, rohiblar, diakonlar hibsga olindi.
1922-yilda [[RSFSR]] Xalq Komissarlari Soveti huzuridagi Aksilinqilob va sabotajga qarshi kurash boʻyicha Butunrossiya favqulodda komissiyasi cherkov masalalarini koʻrib chiqdi. Patriarx Tixon hibsga olinganidan soʻng, patriarxal murojaatni tarqatuvchilarga taʼsir koʻrsatadigan sud jarayonlari boʻlib oʻtdi. Koʻplab metropolitanlar, episkoplar, arxiyoniylar, rohiblar, diakonlar hibsga olindi.


1920-yillarda ular "ijtimoiy kelib chiqishini yashirgani uchun", "sobiq ijtimoiy mavqei" uchun bandlari bilan hibsga olishlar boshlandi. 1927-yildan zararkunandalar fosh qilish ishlari olib borildi, 1928-yilda [[Moskva|Moskvada]] Shaxti ishi ko'rib chiqildi, 1930-yilda oziq-ovqat sanoati zararkunandalari, sanoat partiyasi a'zolari sudlandi. 1929-1930 yillarda 10 yilga "qishloq xo'jaligi zararkunandalari" agronomlarni lagerlarga joylashtirildi. 1934-1935 yillarda Kirov oqimida "tozalashlar" bo'lib o'tdi.
1920-yillarda ular "ijtimoiy kelib chiqishini yashirgani uchun", "sobiq ijtimoiy mavqei" uchun bandlari bilan hibsga olishlar boshlandi. 1927-yildan zararkunandalar fosh qilish ishlari olib borildi, 1928-yilda [[Moskva|Moskvada]] Shaxti ishi koʻrib chiqildi, 1930-yilda oziq-ovqat sanoati zararkunandalari, sanoat partiyasi aʼzolari sudlandi. 1929-1930 yillarda 10 yilga "qishloq xoʻjaligi zararkunandalari" agronomlarni lagerlarga joylashtirildi. 1934-1935 yillarda Kirov oqimida "tozalashlar" boʻlib oʻtdi.


== Yana qarang ==
== Yana qarang ==

2026-yil 20-noyabr, 07:48 dagi (joriy) koʻrinishi

GULAG Arxipelag
Cover of the first edition of the Gulag Archipelago published by YMCA-Press
Asl nomi Архипелаг ГУЛАГ
Muallif(lar) Aleksandr Soljenitsin
Til ruscha
Janr(lar)i Badiiy tadqiqot tajribasi
Nashr etilgan sanasi 1973-1975 Gʻarbda, 1989-1990 SSSR

GULAG Arxipelag (ruscha: Архипелаг ГУЛАГ) — Aleksandr Soljenitsinning SSSRning 1918-1956 yillardagi qatagʻonlari haqidagi tarixiy asari[1] 257 mahkumning maktublari, xotiralari va ogʻzaki hikoyalari va muallifning shaxsiy tajribasi asosida yozilgan.

GULAG - "Lagerlar bosh boshqarmasi" (ruscha: Главное управление лагерей) soʻzining qisqartmasi hisoblanadi. "Gulag arxipelagi" nomi A.P.Chexovning "Saxalin oroli" kitobiga ishora boʻlishi mumkin (V.T.Shalamov[2][3] va D.S.Lixachev[4] "maslahatlari" dan keyin).

Yozilish tarixi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

"GULAG Arxipelag" 1958-1968 yillarda SSSRda Aleksandr Soljenitsin tomonidan yashirincha yozilgan (1968 yil 2 iyunda tugatilgan[5]), birinchi jildi 1973 yil dekabrda Parijda nashr etilgan[6]

1973-yil 23-avgustda muallif chet el muxbirlariga katta intervyu berdi. Shu kuni KGB yozuvchining yordamchilaridan birini leningradlik Yelizaveta Voronyanskayani hibsga oldi. Soʻroq paytida u Gulag arxipelagi qoʻlyozmasining bir nusxasi joylashgan joyni aytishga majbur boʻldi. U uyiga qaytib kelgach, oʻzini osdi. 5-sentyabr kuni Soljenitsin boʻlgan voqealardan xabar topdi va Gʻarbda "GULAG Arxipelag" ni chop etishni boshladi. Usha vaqtda u SSSR rahbariyatiga "Sovet Ittifoqi rahbarlariga maktub" maktubini yoʻlladi, unda u kommunistik mafkuradan voz kechishga va SSSRni rus milliy davlatiga aylantirish choralarini koʻrishga chaqirdi. Avgust oyining oxiridan boshlab Gʻarb matbuotida dissidentlar va xususan, Soljenitsinni himoya qiluvchi koʻplab maqolalar chop etildi.

1974 yil yanvar oyida "Ozodlik" radiosi "GULAG Arxipelag"ni kuniga yarim soatdan oʻqishni boshladi, toʻliq oʻqib tugatish uchun uch vaqt ketdi[7]

"GULAG Arxipelag" SSSRda lagerlarning yaratilish tarixini, lagerlarda ishlaydigan va ularda qolishga hukm qilingan odamlarni tasvirlaydi. Muallifning qayd etishicha, mehnatkashlar oromgohlarga Ichki ishlar vazirligi maktablari orqali kiradilar, harbiy xizmatga chaqiruv va komissarlik orqali, mahkumlar esa qamoqqa olish yoʻli bilan kirganlar.

1917-yil noyabr oyidan boshlab, Rossiyada kadetlar partiyasi noqonuniy deb eʼlon qilinganida, ommaviy hibsga olishlar boshlandi, keyin hibsga olishlar sotsialistik-inqilobchilar va sotsial-demokratlarga taʼsir koʻrsatdi. 1920-yil yozidan ofitserlar Solovkiga yuborildi. 1921-yilda Tambov dehqonlari qoʻzgʻoloni magʻlubiyatga uchraganidan keyin hibsga olishlar davom etdi, dehqonlar ittifoqi boshchiligidagi qoʻzgʻolonchi Kronshtadt dengizchilari arxipelag orollariga yuborildi, ochlarga yordam berish boʻyicha Butunrossiya qoʻmitasi hibsga olindi. Sotsialistik xorijiy partiya aʼzolari hibsga olindi.

1922-yilda RSFSR Xalq Komissarlari Soveti huzuridagi Aksilinqilob va sabotajga qarshi kurash boʻyicha Butunrossiya favqulodda komissiyasi cherkov masalalarini koʻrib chiqdi. Patriarx Tixon hibsga olinganidan soʻng, patriarxal murojaatni tarqatuvchilarga taʼsir koʻrsatadigan sud jarayonlari boʻlib oʻtdi. Koʻplab metropolitanlar, episkoplar, arxiyoniylar, rohiblar, diakonlar hibsga olindi.

1920-yillarda ular "ijtimoiy kelib chiqishini yashirgani uchun", "sobiq ijtimoiy mavqei" uchun bandlari bilan hibsga olishlar boshlandi. 1927-yildan zararkunandalar fosh qilish ishlari olib borildi, 1928-yilda Moskvada Shaxti ishi koʻrib chiqildi, 1930-yilda oziq-ovqat sanoati zararkunandalari, sanoat partiyasi aʼzolari sudlandi. 1929-1930 yillarda 10 yilga "qishloq xoʻjaligi zararkunandalari" agronomlarni lagerlarga joylashtirildi. 1934-1935 yillarda Kirov oqimida "tozalashlar" boʻlib oʻtdi.

  1. ↑ The Gulag Archipelago Encyclopaedia Britannica
  2. ↑ «Заклинатель змей»: «… наши острова со всей невероятностью их жизни» (1954, «Колымские рассказы»).
  3. ↑ Н. Лейдерман. «…В метельный, леденящий век» (Wayback Machine saytida 2022-04-08 sanasida arxivlangan) // Урал. — 1992. — № 3. — С. 173.
  4. ↑ В. В. Есипов. В. Шаламов и «Архипелаг ГУЛАГ» А. Солженицына (Wayback Machine saytida 2022-05-24 sanasida arxivlangan) // Шаламовский сборник. Вып. 5 / Сост. В. В. Есипов. — Вологда/Новосибирск: Common place, 2017.
  5. ↑ Сараскина, Л. И. Солженицын и медиа. — М.: Прогресс-Традиция, 2014. — С. 940.
  6. ↑ Солженицын, А. И. Архипелаг ГУЛАГ: Опыт художественного исследования, 1918—1956: [в 3 т.] — Paris: YMCA-Press, 1973—1975. — Т. 1: [Ч.] 1—2. — 1973. — 607 с.: портр., ил. — Т. 2: [Ч.] 3—4. — 1974. — 660 с.: портр., ил. — Т. 3: [Ч.] 5—7. — 1975. — 584 с.: портр., ил.
  7. ↑ „Книга Джина Сосина «Искры Свободы»“. 2021-yil 13-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 14-mart.