Gʻishtband

Gʻishtband — XII asr gidrotexnika inshooti, suv omborining tosh toʻgʻoni qoldigʻi. Samarqand viloyati Nurobod tumanidagi Jom qishlogʻida topib tekshirilgan. Bu inshoot aholi oʻrtasida Gʻishtband (gʻishtdan qurilgan toʻgʻon) nomi bilan yuritilib, Zarafshon togʻ tizmalarining gʻarbiy etaklaridan oqib tushadigan Omondarasoyda qurilgan. U yoʻnilgan togʻ toshlari va suvga chidamli maxsus qurilish qorishmasi bilan ishlangan. Inshoot soyning eng tor joyiga oʻrnatilgan boʻlib, toʻgʻonning balandligi 9 m, ustki qismining uzunligi 24,5 m, asosi 10 m; qalinligi yuqorisida 5,5 m, asosida 9 m. Gʻishtbandning suv toʻplanadigan ichki tomoni tik, tashqarisi zinapoya shaklida. Gʻishtband tufayli oʻz vaqtida Omondarasoy ichida chuqurligi 9 m., uzunligi 700 m, eni inshoot oldida 25 m va yuqori — sharqiy tomonida 100 m kattalikdagi suv ombori hosil boʻlgan. Soyning qishki oqimi va bahorgi sel suvlari suv omboriga toʻplanib, qariyb 300 ming kub metr hajmdagi suv jamgʻarilgan. Gʻishtband inshooti tufayli Samarqand va Naxshab (Qarshi) oraligʻidan oʻtgan qadimiy karvon yoʻli yoqasida mustahkam qalʼa qad koʻtargan. Qalʼaning xarobalari hozirgi vaqtda Kattatepa deb yuritiladi. U Gʻishtbanddan 5 km gʻarbda, Jom qishlogʻi yaqinida joylashgan. Jom qishlogʻi atrofida 250—300 ga yer maydoni sugʻorilib, obod etilgan. Suv omborini loyqa bosish, inshoot esa nurash oqibatida ishdan chiqqan.