Фулгенcио Батиста

Фулгенcио Батиста й Залдивар (Испанча: [фулˈхенсжо βаˈтиста и салˈдиβаɾ]; туғилган исим: Рубен Залдивар.16-январ 1901 - 1973-йил 6-август) Кубанинг ҳарбий зобити ва сиёсатчиси бўлиб сайланган. 1940-йилдан 1944-йилгача Куба президенти ва 1952-йилдан 1959-йилгача Куба инқилоби пайтида ағдарилишидан олдин АҚШ томонидан қўллаб-қувватланган ҳарбий диктатор сифатида фаолият юритган. Батиста дастлаб Карлос Мануэл де Сесседес ва Қуэсаданинг муваққат ҳукуматини ағдариб ташлаган 1933-йилдаги сержантлар қўзғолони доирасида ҳокимият тепасига кўтарилди. Кейин у ўзини полковник унвонига эга бўлган қуролли кучларнинг бошлиғи этиб тайинлади ва жамоавий давлат раҳбари сифатида фаолият юритган беш кишилик "бешлик" ни самарали назорат қилди. У 1940-йилгача, ўзи популистлар платформасида Куба Президенти этиб сайлангунига қадар бир қатор қўғирчоқ Президентлар орқали ушбу назоратни давом эттирди. Кейин у Кубанинг 1940-йилги Конституциясини ўрнатди ва 1944-йилгача хизмат қилди. Муддати тугаганидан сўнг, Батиста Флоридага кўчиб ўтди ва 1952-йилда президентликка номзодини қўйиш учун Кубага қайтиб келди. Сайловда мағлубиятга учраганида, у президент Карлос Прио Соcаррасга қарши ҳарбий тўнтаришга раҳбарлик қилди. У сайловни олдиндан ўтказиб юборган эди.
Ҳокимиятга қайтиб, Америка Қўшма Штатлари ҳукумати томонидан молиявий, ҳарбий ва моддий-техник кўмак олган Батиста 1940-йилги Конституцияни тўхтатиб қўйди ва аксарият сиёсий эркинликларни, шу жумладан, иш ташлаш ҳуқуқини бекор қилди. Кейин у энг катта шакар плантацияларига эгалик қилган энг бой ер эгалари билан бирлашди ҳамда бой ва камбағал кубаликлар орасидаги фарқни кенгайтирган турғун иқтисодиётга раҳбарлик қилди. Охир-оқибат у шакар саноатининг аксариятига АҚШ қўлига ўтказиб қўйди ва чет элликлар экин майдонларининг 70 фоизига эгалик қилдилар. Шундай қилиб, Батистанинг репрессив ҳукумати кейинчалик Гаванадаги гиёҳвандлик, қимор ўйинлари ва фоҳишабозлик бизнесларини назорат қилган Америка мафияси ва АҚШда жойлашган йирик трансмиллий компаниялар билан фойдали алоқаларни музокаралар олиб бориш орқали тиклади. Кубанинг тижорат манфаатлари эксплуатациясидан мунтазам равишда фойда кўришни бошлади ва шартномалар имзолади. Кейинчалик талабалар тартибсизлиги ва намойишларида илгари сурилган, аҳоли орасида тобора кўпайиб бораётган норозиликни тўхтатиш учун Батиста оммавий ахборот воситаларига қаттиқ сензурани ўрнатди, шу билан бирга кенг миқёсдаги зўравонлик ва қийноқларни амалга ошириш учун ўзининг коммунистик фаолиятида қатағон қилиш бюросидан фойдаланди ва оммавий қирғинни амалга оширди. Ушбу қотилликлар 1957-йилда амалга оширилди, чунки социалистик ғоялар кучайиб кетганди. Кўп одамлар ўлдирилган, баъзи ҳисоб-китобларга кўра юзлаб одамлардан 20000 гача одам ўлган.
Икки йил давомида (1956-йил декабр - 1958-йил декабр) Фидел Кастронинг 26-июл ҳаракати ва бошқа қўзғолончи гуруҳлар бундай тактикаларга қаршилик кўрсатишни катализатор қилиб, шаҳар ва қишлоқларда ташкил қилинган Батиста ҳукуматига қарши партизанларнинг қўзғолонини бошладилар ва бу унинг охир-оқибат исёнчилар томонидан мағлубиятга учратилиши билан якунланди. 1959-йил Янги йил куни Санта Клара жангида Че Геваранинг қўмондонлиги мағлуб этилгач. Батиста зудлик билан оролдан катта бойлиги билан Доминикан Республикасига қочиб кетди, у ерда кучли ва олдинги ҳарбий иттифоқчи Рафаэл Трухилло ҳокимият тепасида эди. Батиста охир-оқибат Мадейра оролида, сўнгра Эсторилда яшаган Оливеира Салазарнинг Португалиясида сиёсий бошпана топди. У Испанияда тижорат фаолияти билан шуғулланган. 1973-йил 6-августда Гвадалминада юрак хуружидан вафот этган.
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |