Fulgencio Batista: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
[[Fayl:Fulgencio Batista, 1938.jpg|thumb|Fulgencio Batista,1938-yil]] | [[Fayl:Fulgencio Batista, 1938.jpg|thumb|Fulgencio Batista,1938-yil]] | ||
'''Fulgencio Batista''' '''y Zaldivar''' ([[Ispancha]]: [fulˈxensjo βaˈtista i salˈdiβaɾ]; | '''Fulgencio Batista''' '''y Zaldivar''' ([[Ispancha]]: [fulˈxensjo βaˈtista i salˈdiβaɾ]; tugʻilgan isim: '''Ruben Zaldivar'''.16-yanvar 1901 - 1973-yil 6-avgust) [[Kuba]]<nowiki/>ning harbiy zobiti va siyosatchisi boʻlib saylangan. 1940-yildan 1944-yilgacha [[Kuba prezidenti]] va 1952-yildan 1959-yilgacha Kuba inqilobi paytida agʻdarilishidan oldin [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] tomonidan qoʻllab-quvvatlangan harbiy [[diktator]] sifatida faoliyat yuritgan. Batista dastlab [[Karlos Manuel de Sespedes, Kuba|Karlos Manuel de Sessedes]] va Quesadaning muvaqqat hukumatini agʻdarib tashlagan 1933-yildagi serjantlar qoʻzgʻoloni doirasida hokimiyat tepasiga koʻtarildi. Keyin u oʻzini polkovnik unvoniga ega boʻlgan qurolli kuchlarning boshligʻi etib tayinladi va jamoaviy davlat rahbari sifatida faoliyat yuritgan besh kishilik "beshlik" ni samarali nazorat qildi. U 1940-yilgacha, oʻzi populistlar platformasida Kuba Prezidenti etib saylanguniga qadar bir qator qoʻgʻirchoq Prezidentlar orqali ushbu nazoratni davom ettirdi. Keyin u Kubaning 1940-yilgi Konstitutsiyasini oʻrnatdi va 1944-yilgacha xizmat qildi. Muddati tugaganidan soʻng, Batista [[Florida]]<nowiki/>ga koʻchib oʻtdi va 1952-yilda prezidentlikka nomzodini qoʻyish uchun Kubaga qaytib keldi. Saylovda magʻlubiyatga uchraganida, u prezident Karlos Prio Socarrasga qarshi harbiy toʻntarishga rahbarlik qildi. U saylovni oldindan oʻtkazib yuborgan edi. | ||
Hokimiyatga qaytib, Amerika | Hokimiyatga qaytib, Amerika Qoʻshma Shtatlari hukumati tomonidan moliyaviy, harbiy va moddiy-texnik koʻmak olgan Batista 1940-yilgi Konstitutsiyani toʻxtatib qoʻydi va aksariyat siyosiy erkinliklarni, shu jumladan, ish tashlash huquqini bekor qildi. Keyin u eng katta shakar plantatsiyalariga egalik qilgan eng boy yer egalari bilan birlashdi hamda boy va kambagʻal kubaliklar orasidagi farqni kengaytirgan turgʻun iqtisodiyotga rahbarlik qildi. Oxir-oqibat u shakar sanoatining aksariyatiga AQSh qoʻliga oʻtkazib qoʻydi va chet elliklar ekin maydonlarining 70 foiziga egalik qildilar. Shunday qilib, Batistaning repressiv hukumati keyinchalik Gavanadagi giyohvandlik, qimor oʻyinlari va fohishabozlik bizneslarini nazorat qilgan Amerika mafiyasi va AQShda joylashgan yirik transmilliy kompaniyalar bilan foydali aloqalarni muzokaralar olib borish orqali tikladi. Kubaning tijorat manfaatlari ekspluatatsiyasidan muntazam ravishda foyda koʻrishni boshladi va shartnomalar imzoladi. Keyinchalik talabalar tartibsizligi va namoyishlarida ilgari surilgan, aholi orasida tobora koʻpayib borayotgan norozilikni toʻxtatish uchun Batista ommaviy axborot vositalariga qattiq senzurani oʻrnatdi, shu bilan birga keng miqyosdagi zoʻravonlik va qiynoqlarni amalga oshirish uchun oʻzining kommunistik faoliyatida qatagʻon qilish byurosidan foydalandi va ommaviy qirgʻinni amalga oshirdi. Ushbu qotilliklar 1957-yilda amalga oshirildi, chunki sotsialistik gʻoyalar kuchayib ketgandi. Koʻp odamlar oʻldirilgan, baʼzi hisob-kitoblarga koʻra yuzlab odamlardan 20000 gacha odam oʻlgan. | ||
Ikki yil davomida (1956-yil dekabr - 1958-yil dekabr) Fidel Kastroning 26-iyul harakati va boshqa | Ikki yil davomida (1956-yil dekabr - 1958-yil dekabr) Fidel Kastroning 26-iyul harakati va boshqa qoʻzgʻolonchi guruhlar bunday taktikalarga qarshilik koʻrsatishni katalizator qilib, shahar va qishloqlarda tashkil qilingan Batista hukumatiga qarshi partizanlarning qoʻzgʻolonini boshladilar va bu uning oxir-oqibat isyonchilar tomonidan magʻlubiyatga uchratilishi bilan yakunlandi. 1959-yil Yangi yil kuni Santa Klara jangida Che Gevaraning qoʻmondonligi magʻlub etilgach. Batista zudlik bilan oroldan katta boyligi bilan Dominikan Respublikasiga qochib ketdi, u yerda kuchli va oldingi harbiy ittifoqchi Rafael Truxillo hokimiyat tepasida edi. Batista oxir-oqibat Madeyra orolida, soʻngra Estorilda yashagan Oliveira Salazarning Portugaliyasida siyosiy boshpana topdi. U Ispaniyada tijorat faoliyati bilan shugʻullangan. 1973-yil 6-avgustda Gvadalminada yurak xurujidan vafot etgan. | ||
{{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} | {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} | ||
2026-yil 20-noyabr, 07:23 dagi (joriy) koʻrinishi

Fulgencio Batista y Zaldivar (Ispancha: [fulˈxensjo βaˈtista i salˈdiβaɾ]; tugʻilgan isim: Ruben Zaldivar.16-yanvar 1901 - 1973-yil 6-avgust) Kubaning harbiy zobiti va siyosatchisi boʻlib saylangan. 1940-yildan 1944-yilgacha Kuba prezidenti va 1952-yildan 1959-yilgacha Kuba inqilobi paytida agʻdarilishidan oldin AQSh tomonidan qoʻllab-quvvatlangan harbiy diktator sifatida faoliyat yuritgan. Batista dastlab Karlos Manuel de Sessedes va Quesadaning muvaqqat hukumatini agʻdarib tashlagan 1933-yildagi serjantlar qoʻzgʻoloni doirasida hokimiyat tepasiga koʻtarildi. Keyin u oʻzini polkovnik unvoniga ega boʻlgan qurolli kuchlarning boshligʻi etib tayinladi va jamoaviy davlat rahbari sifatida faoliyat yuritgan besh kishilik "beshlik" ni samarali nazorat qildi. U 1940-yilgacha, oʻzi populistlar platformasida Kuba Prezidenti etib saylanguniga qadar bir qator qoʻgʻirchoq Prezidentlar orqali ushbu nazoratni davom ettirdi. Keyin u Kubaning 1940-yilgi Konstitutsiyasini oʻrnatdi va 1944-yilgacha xizmat qildi. Muddati tugaganidan soʻng, Batista Floridaga koʻchib oʻtdi va 1952-yilda prezidentlikka nomzodini qoʻyish uchun Kubaga qaytib keldi. Saylovda magʻlubiyatga uchraganida, u prezident Karlos Prio Socarrasga qarshi harbiy toʻntarishga rahbarlik qildi. U saylovni oldindan oʻtkazib yuborgan edi.
Hokimiyatga qaytib, Amerika Qoʻshma Shtatlari hukumati tomonidan moliyaviy, harbiy va moddiy-texnik koʻmak olgan Batista 1940-yilgi Konstitutsiyani toʻxtatib qoʻydi va aksariyat siyosiy erkinliklarni, shu jumladan, ish tashlash huquqini bekor qildi. Keyin u eng katta shakar plantatsiyalariga egalik qilgan eng boy yer egalari bilan birlashdi hamda boy va kambagʻal kubaliklar orasidagi farqni kengaytirgan turgʻun iqtisodiyotga rahbarlik qildi. Oxir-oqibat u shakar sanoatining aksariyatiga AQSh qoʻliga oʻtkazib qoʻydi va chet elliklar ekin maydonlarining 70 foiziga egalik qildilar. Shunday qilib, Batistaning repressiv hukumati keyinchalik Gavanadagi giyohvandlik, qimor oʻyinlari va fohishabozlik bizneslarini nazorat qilgan Amerika mafiyasi va AQShda joylashgan yirik transmilliy kompaniyalar bilan foydali aloqalarni muzokaralar olib borish orqali tikladi. Kubaning tijorat manfaatlari ekspluatatsiyasidan muntazam ravishda foyda koʻrishni boshladi va shartnomalar imzoladi. Keyinchalik talabalar tartibsizligi va namoyishlarida ilgari surilgan, aholi orasida tobora koʻpayib borayotgan norozilikni toʻxtatish uchun Batista ommaviy axborot vositalariga qattiq senzurani oʻrnatdi, shu bilan birga keng miqyosdagi zoʻravonlik va qiynoqlarni amalga oshirish uchun oʻzining kommunistik faoliyatida qatagʻon qilish byurosidan foydalandi va ommaviy qirgʻinni amalga oshirdi. Ushbu qotilliklar 1957-yilda amalga oshirildi, chunki sotsialistik gʻoyalar kuchayib ketgandi. Koʻp odamlar oʻldirilgan, baʼzi hisob-kitoblarga koʻra yuzlab odamlardan 20000 gacha odam oʻlgan.
Ikki yil davomida (1956-yil dekabr - 1958-yil dekabr) Fidel Kastroning 26-iyul harakati va boshqa qoʻzgʻolonchi guruhlar bunday taktikalarga qarshilik koʻrsatishni katalizator qilib, shahar va qishloqlarda tashkil qilingan Batista hukumatiga qarshi partizanlarning qoʻzgʻolonini boshladilar va bu uning oxir-oqibat isyonchilar tomonidan magʻlubiyatga uchratilishi bilan yakunlandi. 1959-yil Yangi yil kuni Santa Klara jangida Che Gevaraning qoʻmondonligi magʻlub etilgach. Batista zudlik bilan oroldan katta boyligi bilan Dominikan Respublikasiga qochib ketdi, u yerda kuchli va oldingi harbiy ittifoqchi Rafael Truxillo hokimiyat tepasida edi. Batista oxir-oqibat Madeyra orolida, soʻngra Estorilda yashagan Oliveira Salazarning Portugaliyasida siyosiy boshpana topdi. U Ispaniyada tijorat faoliyati bilan shugʻullangan. 1973-yil 6-avgustda Gvadalminada yurak xurujidan vafot etgan.
Bu maqola birorta turkumga qoʻshilmagan. Iltimos, maqolaga aloqador turkumlar qoʻshib yordam qiling. (Aprel 2024) |