Kontent qismiga oʻtish

Fotma Sulton (Salim II ning qizi)

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Fotma Sulton
Tugʻilishi tax. 1559
Karaman eyaleti, Usmonli imperiyasi
Vafoti 1580-yil oktyabr
Konstantinopol, Usmoniylar imperiyasi
Dafn etilgan joy
Salim II maqbarasi, Aya Sofiya masjidi
Turmush oʻrtogʻi
Farzandlari Sultonzoda Ahmad bey
Sultonzoda Mustafo posho
Sultonzoda Abdulqodir bey
Sultonzoda Sulaymon bey
Fülane Xonimsulton
Sulola Usmoniylar
Otasi Salim II
Dini Islom, sunniylik

Fotma Sulton (usmonli turkcha: فاطمہ سلطان‎‎; tax. 1559 – 1580-yil oktyabr) – Usmoniylar malikasi, Usmoniylar imperiyasi sultoni Salim II ning (h. 1566–1574) qizi, sulton Sulaymon I (h. 1520–1566) va Hurram Sultonning nabirasi, sulton Murod III ning (h. 1574–1595) ota bir, ona boshqa singlisi, sulton Mahmud III ning (h. 1595–1603) ammasi.

Yoshligi

Fotma Sulton taxminan 1559-yilda[1] Salim hali shahzoda va sanjakbey boʻlib xizmat qilgan paytda Konyada tugʻilgan[2]. Fotma Salimning eng kichik qizi edi[3]. Onasining shaxsi aniq emas.

Avvalroq u Nurbonu Sultonning qizi boʻlishi mumkinligi haqida bahs boʻlgan. Biroq 1558-yilda sulton Sulaymon I nevarasi Murodni viloyatga yuborgan va Nurbonu ham oʻgʻli bilan birga ketgan edi. Fotmaning 1559-yilda tugʻilganini inobatga olgan holda, tarixchi Peirce bu ehtimolni rad etgan[1]. Fotmaning shaxsi nomaʼlum joriyadan tugʻilganini yana bir dalil tasdiqlaydi: Fotma oʻz vasiyatida onasi uchun 40 asper miqdorida mablagʻ ajratgan. Holbuki, agar uning onasi Nurbonu Sulton boʻlganida unga bunday mablagʻ ajratilishining hojati boʻlmas edi, chunki sulton Salim II hukmronligining oxirida kuniga 1 100 asper maosh olgan haseki sulton, Murod III hukmronligi davrida kuniga 2 000 asper olgan Volida Sultonning bunday taʼminotga ehtiyoji boʻlmas edi[4].

Nikohi

1574-yilda[3] Fotma Sulton Kanijeli Siyovush poshoga (vaf. 1602) turmushga chiqqan. Posho oʻshanda Rumeliyaning beylerbeyi boʻlgan[5], keyinchalik esa bosh vazir (1582–1584, 1586–1589, 1592–1593) etib tayinlangan. 1573–1578-yillarda Istanbulda Muqaddas Rim imperiyasi elchisining birinchi yordamchisi va ruhoniysi boʻlgan Stephan Gerlach beylarbeyi aslida qul boʻlgani, Fotmaning otasi Salim uni bolaligida 500 dukatga sotib olib, oʻz oʻgʻlidek koʻra boshlagani haqida yozib qoldirgan. Aynan sulton Salimning vasiyatida bu nikohni tashkil etish buyurilgan[5].

Fotmaning sep puli taxminan 5000 dukatni tashkil etgan[3]. Fotma ham, uning eri gam ushbu nikohlaridan baxtiyor boʻlganini, Siyovush posho gʻazabga uchraganida Fotma akasi Muroddan uning jonini saqlab qolishni iltimos qilgani ham maʼlum[6]. Siyovush poshoning tabibi Muso Benveniste koʻpincha er-xotin bilan birga kechki ovqatda boʻlgan[7]. Fotma Sulton Siyovush poshodan toʻrt oʻgʻil va bir qiz koʻrgan, biroq faqat bir oʻgʻligina omon qolgan[8].

Xayriya ishlari

Fotma Sulton Edirnekapıda boshlangʻich maktab, shuningdek, madrasa qurdirgan[3].

Vafoti

Fotma Sulton 1580-yil oktyabrda[9] Istanbulda qizining muddatidan avval tugʻilishi oqibatida tugʻruq vaqtida vafot etgan. Xabarlarga koʻra, qizi ham vafot etgan[9][3][8]. Fotma vafotidan keyin Ayasofya masjidida otasi sulton Salim II maqbarasiga dafn etilgan[9][10].

Farzandlari

Fotma Sulton eri Siyovush poshodan 4 oʻgʻil va 1 qizi koʻrgan. Faqat bir oʻgʻli goʻdakligida omon qolib, umr koʻrgan.

  • Sultonzoda Ahmad bey (1573-1582)
  • Sultonzoda Mustafo posho (1575-1599-yil aprel), uning farzandlari ham boʻlgan
  • Sultonzoda Abdulqodir bey (1577-1583)
  • Sultonzoda Sulaymon bey (1579-1583)
  • Fülane Xonimsulton (1580-yil oktyabr – 1580-yil oktyabr) muddatidan avval tugʻilib, 3 kundan soʻng vafot etgan. Fotma Sulton esa uni tugʻish vaqtida vafot etgan

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 Peirce 1993, s. 92.
  2. ↑ Tezcan 2010, s. 97.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Uluçay 1992, s. 71.
  4. ↑ Peirce 1993, s. 108,126.
  5. ↑ 5,0 5,1 And 1994, s. 166.
  6. ↑ Goodwin 2006.
  7. ↑ Pedani, Maria Pia (2000). "Safiye's Household and Venetian Diplomacy". Turcica 32: 30. 
  8. ↑ 8,0 8,1 Sakaoğlu 2008, s. 202.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 Selânik Mustafa Efendi. „Tarih-i Selâniki“. Internet Archive (1864). Qaraldi: 2021-yil 11-may.
  10. ↑ Tezcan, Baki (2001). Searching for Osman: A Reassessment of the Deposition of Ottoman Sultan Osman II (1618–1622) (Ph.D. thesis). 327 n. 16-bet.

Adabiyotlar

  • Peirce, Leslie Penn. Usmonli imperatorlik harami: Usmonli imperiyasida ayollar va hokimiyat, Yaqin Sharq tarixi bo‘yicha tadqiqotlar. New York: Oxford University Press, 1993. ISBN 978-0-19-507673-8. 
  • Tezcan, Baki. Ikkinchi Usmonli imperiyasi: ilk yangi davr dunyosida siyosiy va ijtimoiy transformatsiya. Cambridge University Press, November 2010. ISBN 978-0-521-51949-6. 
  • Uluçay, Mustafa Çağatay. Padishohlarning ayollari va qizlari. Türk Tarihi Kurumu Yayınları, 1992. 
  • And, Metin. 16-asrda Istanbul: shahar, saroy, kundalik hayot. Akbank, 1994. 
  • Goodwin, Godfrey. Usmonli ayollarining shaxsiy olami. London: Saqi Books, 27 January 2006. ISBN 978-0-86356-745-2. 
  • Sakaoğlu, Necdet. Bu mulkning ayol sultonlari: Vâlide sultonlar, hâtunlar, hasekilar, kadınefendiler, sultanefendiler. Oğlak Yayıncılık, 2008 — 303-bet. ISBN 978-975-329-623-6. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Fotma_Sulton_(Salim_II_ning_qizi)&oldid=437381" dan olindi