Firuze Dumas
| Firoozeh Dumas | |
|---|---|
 Firoozeh Dumas at McMaster University in 2012 | |
| Tavalludi |
Firoozeh Jazayeri 1965-yil 26-iyun |
| Kasbi | yozuvchi, yumorist |
Firuze Dumas (forscha: فیروزه دوما; 1965-yil 26-iyun, Obodon, Eron) — ingliz tilida ijod qiluvchi eronlik-amerikalik yozuvchi. Asosan oʻzining satirik va xotira janridagi asarlari bilan tanilgan. Uning eng mashhur kitoblari qatoriga „Funny in Farsi: A Memoir of Growing up Iranian in America“ (2003), „Laughing without an Accent: Adventures of a Global Citizen“ (2008) hamda yarim avtobiografik roman „It Ainʼt So Awful, Falafel“ (2016) kiradi.
Yoshligi
Firuze Dumas yetti yoshida oilasi bilan AQShning Kaliforniya shtatidagi Whittier shahriga koʻchib oʻtgan. Keyinchalik yana Eronga qaytib, Tehron va Ahvoz shaharlarida yashagan. Biroq oradan vaqt oʻtib, yana AQShga koʻchib kelgan. Avval Whittierga, keyin esa Kaliforniyaning Newport Beach shahriga joylashgan. Kollejga oʻqishga kirish uchun pul topish maqsadida maqolalar yozib, turli joylarga yubora boshlagan. Keyinchalik Berkleydagi Kaliforniya universitetida tahsil olib, u yerda International House Berkeley turar joyida yashagan va sanʼat tarixi yoʻnalishida oʻqigan[1][2].
„Funny in Farsi: A Memoir of Growing Up Iranian in America“ nomli xotira kitobida otasi Kozim koʻplab hikoyalarda muhim oʻrin egallaydi. Dumas oʻzining eronlik boʻlgani bilan faxrlanadi, ammo shu bilan birga otasining Costco doʻkonidagi bepul narsalarga qiziqishi yoki „Bowling for Dollars“ kabi telekoʻrsatuvlarga qiziqishini hazilomuz tarzda tasvirlaydi. Bolaligida Dumas amerikalik sinfdoshlari bilan til topishishda qiyinchiliklarga duch kelgan, chunki ularning aksariyati Eron haqida deyarli hech narsa bilmas edi. Shuningdek, u Eron inqilobi davrida AQShda eronlik boʻlgani uchun boshdan kechirgan kamsitish va irqchilik holatlarini ham eslaydi. Shu bilan birga, barcha qiyinchiliklar orasida oila mehr-muhabbati va mustahkamligi uning hayotida muhim ahamiyatga ega boʻlganini taʼkidlaydi.
Faoliyati
„Funny in Farsi“ nomli birinchi kitobi nashr etilgandan soʻng Firuze Dumas turli joylarda maʼruzalar bilan faol qatnasha boshlagan. Universitetlar, konferensiyalar, oʻrta maktablar va boshqa tadbirlarda nutq soʻzlaydi. Kitob yarim milliondan ortiq nusxada sotilgan. AQShdagi koʻplab oʻrta maktablar, litseylar va universitetlarda majburiy oʻqiladigan asarlar roʻyxatiga kiritilgan hamda oʻquv roʻyxatlaridagi kam sonli kulgili va ommabop kitoblardan biri hisoblanadi[3].
Oʻqituvchilar Dumasning asarlari oʻquvchilarni dastlab hazil orqali jalb qilsa-da, ular orqali insoniyatning umumiyligi, immigratsiya, til, oila va shaxsiylik kabi koʻplab mavzularni muhokama qilish mumkinligini aniqlaganlar. Uning rasmiy saytida bepul oʻquv qoʻllanmasi ham taqdim etilgan. Koʻplab jamoaviy kitob oʻqish dasturlarida ham uning kitoblari butun shahar boʻylab oʻqish tashabbuslari uchun muvaffaqiyatli qoʻllanilgan. Dumasing hikoyalari yoshi va kelib chiqishi turlicha oʻquvchilarga yoqadi, hazil uslubi keng eʼtirof etilgan. Odamlar bilan muloqot qilishni va suhbatlashishni yoqtiradigan yozuvchilardan biridir[3].
Uning boshqa maqola va qaydlari The New York Times, Los Angeles Times, The Wall Street Journal, Good Housekeeping, Gourmet hamda San Francisco Chronicle kabi nashrlarda ham chop etilgan. Shuningdek, National Public Radioda sharhlovchi boʻlib ishlagan va „Wait Wait… Donʼt Tell Me!“ koʻrsatuvida panel ishtirokchisi sifatida qatnashgan[4].
2009-yilda „Funny in Farsi“ asari asosida ABC telekanali uchun televizion sitkom yaratishga urinish boʻlgan. Barry Sonnenfeld rejissyorligi va Maz Jubroniy ishtirokidagi pilot epizod suratga olingan, biroq efirga uzatilmagan[5].
2014-yil 31-iyulda Dumas Eronda yashovchi oʻquvchilaridan kitoblarining inglizcha nashrlarini sotib olishni soʻragan, chunki Muhammad Sulaymoniy Nia tarjimasidan boshqa forscha tarjimalar ruxsatsiz ekanini bildirgan[6].
Dumasing birinchi tarixiy badiiy romani „It Ainʼt So Awful, Falafel“ 2016-yilda nashr etilgan va tanqidchilar tomonidan yuqori baholangan. Hozir AQShda 4—9-sinflarda oʻqitiladigan asarlar qatoriga kiradi. Kitob Kirkus tomonidan yulduzli bahoga sazovor boʻlgan va 2016-yilda Time jurnali tomonidan yilning eng yaxshi 10 ta bolalar va oʻsmirlar kitoblaridan biri deb eʼtirof etilgan. Shuningdek, 2017-yilda Kaliforniya Kutubxonalar Assotsiatsiyasining „John and Patricia Beatty“ mukofotini, New-York Historical Society tashkilotining „New Americans Childrenʼs History Book Prize“ mukofotini hamda „Sunshine State Young Reader Award“ mukofotini qoʻlga kiritgan va „California Young Reader Medal“ mukofotida finalchi boʻlgan[3].
Mukofotlari
„Funny in Farsi“ kitobining muvaffaqiyati tufayli Firuze Dumas koʻplab mukofotlarga nomzod sifatida koʻrsatilgan. Ular orasida „Thurber Prize for American Humor“ mukofoti ham bor. U bu mukofotga nomzod boʻlgan birinchi eronlik yozuvchi, shuningdek, bu sharafga sazovor boʻlgan birinchi osiyolik muallif ham boʻlgan. Biroq mukofot Jon Stewartga berilgan.
Dumas eng yaxshi audio kitob uchun beriladigan „Audie“ mukofotiga ham nomzod boʻlgan, ammo bu mukofotni Bob Dylan qoʻlga kiritgan. Shuningdek, u ijodiy nofiksion asarlar uchun beriladigan PEN/USA Award mukofotiga ham nomzod sifatida koʻrsatilgan.
2008-yilda National Council for the Social Studies tashkiloti tomonidan beriladigan „Spirit of America Award“ mukofotini olgan. Ushbu mukofotning avvalgi sohiblari qatorida Jimmy Carter, Rosa Parks va Mr. Rogers kabi mashhur shaxslar ham bor[4].
Manbalar
- ↑ „I-House Love: Romance & Friendships Made at I-House“. International House at UC Berkeley (2019-yil 15-oktyabr).
- ↑ Hutner, Gordon. Immigrant Voices (Volume 2). Penguin, 2015 — 73-bet. ISBN 978-0451472816.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 „Iranian-American Memoirist & Novelist“. Steven Barclay Agency.[sayt ishlamaydi]
- ↑ 4,0 4,1 „Firoozeh Dumas“. Steven Barclay Agency (2014). 2014-yil 14-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 7-iyul.
- ↑ Andreeva, Nellie. „Sonnenfeld takes helm of "Farsi" comedy pilot“. Reuters (2009-yil 29-noyabr).
- ↑ „Tell my audience in Iran not to buy my books!“ (Persian). Radio Shahrzad (2014-yil 31-yanvar).