Fazliy (shoir)
| Fazliy Chalabiy Fuzuliyzoda | |
|---|---|
| Tavalludi |
(taxminan) 1543-yil |
| Vafoti | 1605-yil |
| Ijod qilgan tillari | ozarbayjon, fors, arab |
| Ota-onasi | Fuzuliy (otasi) |
Fazliy Chalabiy Fuzuliyzoda (ozarbayjoncha: Fəzli Çələbi Füzulizadə, فضلی چل بی فضولی زاده; taxminan 1543–1605) — asosan Fazliy (Fəzli, فضلی) nomi bilan tanilgan XVI asr shoiri. Ozarbayjon, fors va arab tillarida ijod qilgan hamda ozarbayjon shoiri Fuzuliyning oʻgʻli. Fazliy oʻz sheʼrlarida xronogrammalar (tarix moddalari) va topishmoqlar yaratishdagi mahorati bilan shuhrat qozongan.
Ismi
Fazliyning toʻliq ismi — Fazliy Chalabiy Fuzuliyzoda. Uning „Fazliy“ taxallusi „karam, saxiylik yoki moʻllikka mansub“ degan maʼnoni anglatadi[1][2][3]. Bu taxallus katta ehtimol bilan uning otasi — taxallusi „gʻururli, moʻl“ hamda „yuksak, ustun, fazilatli“ degan maʼnoni bildiruvchi shoir Fuzuliyga hurmat va ehtirom belgisi sifatida tanlangan[4].
Hayoti
Fazli Karbalo shahrida tugʻilgan. Uning aniq tugʻilgan sanasi nomaʼlum, biroq bu voqea otasi vafot etgan 1556-yildan oldin sodir boʻlgani aniq. XVI asrda yashagan Usmonli shoiri va tazkiranavisi Ahdiyning 1563/64-yillarda yozilgan "Tazkira"sida (shoiralar ensiklopediyasi) Fazli shakllangan shoir sifatida taʼriflanadi. Bu esa uning taxminan 1543-yilda tugʻilganidan dalolat beradi.Fazli sheʼriyat boʻyicha taʼlimning katta qismini otasidan olgan. Ahdiy uni aqlli va qanoatli inson sifatida tasvirlaydi. Shuningdek, u Fazlining diniy ilmlardan koʻra koʻproq dunyoviy bilimlarga qiziqqanini qayd etgan. Umumiy qabul qilingan maʼlumotlarga koʻra, Fazli 1605-yilda vafot etgan.
Sheʼriyati
Fazliy ijodining hajmi va sifati cheklangani sababli kichik (ikkinchi darajali) shoir sifatida eʼtirof etiladi. U ozarbayjon, fors va arab tillarida aruz vaznida sheʼrlar yozgan. Uning sheʼriyati yuqori darajadagi ijodiy yondashuv bilan ajralib turadi. Oʻzining qitʼalaridan birida u sunniylik eʼtiqodini qoʻllab-quvvatlab, qizilboshlilar qarashlariga qarshi chiqqan.Fazli, ayniqsa, sheʼrlarida xronogrammalar (tarixiy sanalarni soʻzlar ichiga yashirish) va topishmoqlar yaratish sanʼatini mukammal egallagani bilan mashhurdir. Shuningdek, uning qoʻshma (diniy boʻlmagan sheʼriy janr) janridagi sheʼrlari keyinchalik Ozarbayjonning boshqa turkiy shoirlariga ilhom manbai boʻlgan deb hisoblanadi.