Faxitah bintu Abu Hishom

Faxitah bintu Abu Hishom
Umaviy xalifasining rafiqasi
hukmronlik muddati	680–683, 684–685
Vafoti	690-yillar
Turmush oʻrtogʻi	Yazid I (683-yilda vafotigacha) Marvon I (684 – 685)
Farzandlar	Xolid ibn Yazid
Toʻliq nomi Umm Hishom Faxitah bintu Abu Hishom
Oila	Abd Shams (tug‘ilishidan) Umaviylar (nikoh orqali)
Otasi	Abu Hishom al-Abshamiy
Dini	Islom

Faxitah bintu Abu Hoshim (arabcha: فاختة بنت هاشم‎‎, 690-yillarda vafot etgan; Umm Hoshim (أم هاشم) yoki Umm Xolid (أم خالد) nomlari bilan ham tanilgan) — ikkinchi Umaviylar xalifasi Yazid I ning ayoli. Faxitah Umaviylar tarixida ehtimol birinchi va, ehtimol, yagona ayol boʻlib, Umaviylar xalifaligining hukmron sulolasining ikkala tarmogʻi — Sufyoniylar va Marvoniylar bilan ham nikoh orqali qarindoshlik aloqasiga ega boʻlgan. Bunga uning toʻrtinchi Umaviy xalifasi Marvon I bilan ikkinchi nikohi sabab boʻlgan.

Hayoti

Yazidning maʼlum boʻlgan ikki xotinining ismlari: Ummu Xolid Faxitah bintu Abu Hishom (hamda Ummu Kulsum — tajribali qoʻmondon va davlat arbobi Abdulloh ibn Omirning qizi). Faxitah ham, Ummu Kulsum ham Umaviylarning asosiy qabilasi hisoblangan Abd Shamsdan edi.

Faxitah Yazidning kichik oʻgʻli Xolidning onasi edi. Uning eri 680-yilda taxtga oʻtirdi. U 680-yildan 683-yilgacha xalifalikni boshqardi. Eri Yazid I oʻgʻli Muoviyaga 'bay’at' olgan edi. Muoviya II otasidan keyin Damashqda 64-hijriy yilda (milodiy 683-yil noyabr) 17–23 yoshlar orasida boʻlgan paytda taxtga oʻtirdi. Muoviya Yazidning boshqa bir xotinidan boʻlgan oʻgʻil, shu sababli Faxitahning oʻgay oʻgʻli edi. Oʻgay oʻgʻlining hukmronligi taxminan 20 kundan 4 oygacha davom etgan boʻlishi mumkin, ammo ehtimol 2 oydan oshmagan. Muoviya II ning erta vafoti tufayli u voris tayinlamasdan vafot etdi.

Muoviya II vafotidan soʻng, uning oʻgʻli Xolid xalifalikka nomzod boʻldi, biroq yoshligi sabab oxir-oqibat tanlov uning tajribaliroq qarindoshi Marvonga tushdi.

Marvon Yazidning bevasi va Xolidning onasi Ummu Hoshim Faxitahga uylanib, shu tariqa Sufyoniylar bilan siyosiy aloqani oʻrnatdi. Wellhausen bu nikohni Marvonning Yazid merosini, uning oʻgʻillariga oʻgay ota boʻlish orqali egallab olishga urinish deb baholagan.

Faxitah oʻgay oʻgʻli Abdulmalik ibn Marvon xalifaligi davrida vafot etgan.

Adabiyotlar

• The History of al-Ṭabarī, Volume XIX: The Caliphate of Yazīd ibn Muʿāwiyah, A.D. 680–683/A.H. 60–64, SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1990. ISBN 978-0-7914-0040-1. 
• Bosworth, C. E. (1993). "Muʿāwiya II". in Bosworth, C. E.. Encyclopaedia of Islam. Volume VII: Mif–Naz (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 268–269 b. ISBN 978-90-04-09419-2. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=Mu%CA%BF%C4%81wiya+II&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search. 
• Robinson, Majied. Muhammad qabilasida nikoh: ilk arab nasabnomachilik adabiyoti bo‘yicha statistik tadqiqot. Berlin: Walter de Gruyter, 2020. ISBN 978-3-11-062416-8. 
• Bosworth, C.E. (1991). "Marwān I b. al-Ḥakam". in Bosworth, C. E.. Encyclopaedia of Islam. Volume VI: Mahk–Mid (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 621–623 b. ISBN 978-90-04-08112-3. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=Marw%C4%81n+I+b.+al-%E1%B8%A4akam&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search. 
• Madelung, Wilferd. Muhammaddan keyingi vorislik: ilk xalifalik tadqiqi. Cambridge: Cambridge University Press, 1997. ISBN 0-521-56181-7.