Kontent qismiga oʻtish

Falastin hikoyasi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Hikoya yoki Falastin hikoyasi (arabcha: حكاية, romanizatsiyasi: ḥikāya) — Falastin ogʻzaki adabiyotning oʻziga xos shakli boʻlib, u ayollar, ayniqsa, yoshi ulugʻ ayollar tomonidan aytiladi.

2005-yilda ushbu anʼana YUNESKO tomonidan „Insoniyat ogʻzaki va nomoddiy merosining durdonasi“ deb eʼlon qilingan, 2008-yilda esa YUNESKOning Nomoddiy madaniy meros roʻyxatiga kiritilgan. Biroq, ijtimoiy tuzilmalarning oʻzgarishi, maktab taʼlimining keng ommalashishi hamda ommaviy axborot vositalarining tarqalishi natijasida bu anʼana tobora yoʻqolib bormoqda.

Tarixi

Hikoya Falastin adabiyotining oʻziga xos shakli boʻlib, u yoshi ulugʻ falastinlik ayollar tomonidan yoshroq ayollar va bolalarga ogʻzaki ravishda oʻrgatib kelingan tarbiyaviy xalq ertaklari koʻrinishiga ega[1][2]. Odatda arab tilining fallahiy yoki madaniy lahjalarida aytiladigan bu hikoyalar koʻngilochar va taʼlimiy maqsadlarni koʻzlaydi hamda asosan uy sharoitida, koʻpincha qish oylarida aytib beriladi[2][3].

Odatda oʻta taʼsirchan ohangda soʻzlab beriladigan ushbu ogʻzaki asarlarda ijtimoiy muammolar va tarix, ayniqsa, ayollar hayotiga taʼsir koʻrsatadigan voqealar muhokama qilinadi. Ular jamiyatdagi muammolarni muhokama va bahs-munozaraga chorlash uchun tanqid ostiga olishi yoki majburan koʻchirilish xotiralarini muhrlovchi arxiv vazifasini bajarishi ham mumkin[4]. Garchi yosh oʻgʻil bolalar ham hikoya aytishni mashq qilishsa-da, ulardan ulgʻaygan sayin bu anʼanada ishtirok etmaslik talab etiladi[5].

Yozma adabiyot

Ibrohim Muhaviy va Sharif Kanona Gʻazo sektori, Gʻarbiy Sohil va Galileyadan jami 45 ta hikoyani toʻplab, ularni 1989-yilda ingliz tilidagi tarjimada „Speak, Bird, Speak Again“ nomi ostida, 2001-yilda esa arab tilida nashr ettirishdi[6]. Ushbu antologiya keyinchalik ispan va fransuz tillariga ham oʻgirildi. 2007-yilda Falastin Taʼlim vazirligi ushbu kitobning 1500 ga yaqin nusxasini davlat maktablari kutubxonalaridan musodara qildi[7]. Bunga ertaklarda soʻzlashuv tilidagi va baʼzida bolalar taʼlimi uchun toʻgʻri kelmaydigan haqoratli iboralar ishlatilgani vaj qilib koʻrsatildi. Biroq jamoatchilikning keskin norozilik namoyishlaridan soʻng, ushbu qaror tez orada bekor qilindi[8].

YUNESKO roʻyxatiga kiritilishi

Hikoya ogʻzaki ijodiyoti 2005-yildan buyon YUNESKO tomonidan insoniyat ogʻzaki va nomoddiy merosining durdonalaridan biri sifatida eʼtirof etib kelinadi[9][10]. 2008-yilda ushbu sanʼat turi YUNESKOning Nomoddiy madaniy meros roʻyxatiga rasman kiritildi[11]. YUNESKOga taqdim etilgan hujjatlar toʻplami boshqa tashkilotlar qatori Arab ayollari ittifoqi, „Insho al-Usra“ jamiyati hamda Qatton jamgʻarmasi kabi jamoat birlashmalari bilan hamkorlikda tayyorlangan[12].

Yoʻqolib borishi

Ommaviy axborot vositalarining taʼsiri natijasida hikoya anʼanasi inqirozga yuz tutmoqda, chunki bu vositalar koʻpincha odamlarda oʻzlarining mahalliy urf-odatlariga qoloqlik va past darajadagi narsa sifatida qarash hissini uygʻotadi. Buning oqibatida yoshi ulugʻ ayollar hikoyalarning shakli va mazmunini oʻzgartirishga moyil boʻlib qolmoqdalar. Falastindagi hozirgi siyosiy vaziyat tufayli ijtimoiy hayotning muttasil izdan chiqayotgani ham hikoya anʼanasining davomiyligiga tahdid solayotgan yana bir omildir[9]. Shunday boʻlsa-da, 2021-yildan buyon ushbu adabiy janrni qayta tiklash borasida muayyan jonlanish kuzatilmoqda[4].

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ Kołodziejczyk, Piotr „Żeby nie zapomnieć“ (pl). Tygodnik Powszechny (2020-yil 30-noyabr). Qaraldi: 2023-yil 22-noyabr.
  2. ↑ 2,0 2,1 Rivoal, Isabelle (2001). "Susan Slyomovics, The Object of Memory. Arabs and Jews Narrate the Palestinian Village" (fr). L'Homme. Revue française d'anthropologie (158–159): 478–479. doi:10.4000/lhomme.6701. ISSN 0439-4216. https://journals.openedition.org/lhomme/6701. 
  3. ↑ Timothy, Dallen J.. Routledge Handbook on Tourism in the Middle East and North Africa (en). Routledge, 2018-12-07. ISBN 978-1-317-22923-0. 
  4. ↑ 4,0 4,1 Osman, Nadda „From martial arts to the majlis: Seven Middle Eastern customs listed by Unesco“ (en). Middle East Eye. Qaraldi: 2023-yil 22-noyabr.
  5. ↑ Cintio, Marcello Di. Pay No Heed to the Rockets: Palestine in the Present Tense (en). Saqi Books, 2018-05-21. ISBN 978-0-86356-985-2. 
  6. ↑ Seikaly, Zeina. "Speak, Bird, Speak Again: Palestinian Arab Folktales, ed. by Ibrahim Muhawi and Sharif Kanaana (Book Review)." Middle East Journal 44.2 (1990): 337.
  7. ↑ „Hamas school book ban sparks anger“ (en). Toronto Star (2007-yil 5-mart). Qaraldi: 2023-yil 22-noyabr.
  8. ↑ „Hamas reverse on schoolbook ban“ (en-GB). BBC News (2007-yil 13-mart). Qaraldi: 2023-yil 22-noyabr.
  9. ↑ 9,0 9,1 „UNESCO - Palestinian Hikaye“ (en). ich.unesco.org. Qaraldi: 2023-yil 22-noyabr.
  10. ↑ Al-Barghouti, Siham. „Palestinian Handicrafts“. This Week in Palestine (2011-yil yanvar), s. 4. 2021-yil 14-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2026-yil 9-iyun.
  11. ↑ Adam, Thomas; Stiefel, Barry L.; Peleg, Shelley-Anne. Yearbook of Transnational History: (2023) (en). Rowman & Littlefield, 2023-04-17 — 17–18-bet. ISBN 978-1-68393-379-3. 
  12. ↑ Badran, Arwa; Abu-Khafajah, Shatha; Elliott, Sarah. Community Heritage in the Arab Region: Values and Practices (en). Springer Nature, 2022-11-07 — 155-bet. ISBN 978-3-031-07446-2. 

Qoʻshimcha oʻqish uchun

  • Carrascosa, Montserrat Rabadán. La Jrefiyye palestina: literatura, mujer y maravilla: el cuento maravilloso palestino de tradición oral, estudio y textos. El Colegio de México, Centro de Estudios de Asia y Africa, 2003. ISBN 9789681210830. 
  • Sirhan, N.. Folk Stories and Personal Narratives in Palestinian Spoken Arabic: A Cultural and Linguistic Study. Springer, 2014. ISBN 9781137325761. 
  • Aboubakr, Farah (2017). "Peasantry in Palestinian Folktales: Sites of Memory, Homeland, and Collectivity". Marvels & Tales 31 (2). doi:10.13110/marvelstales.31.2.0217. 
  • Raufman, Ravit (2018). "“White as Cheese”: A Discussion of “Jbene”, the Palestinian Oicotype of ATU 403". Folklore 129 (2). 
  • Aboubakr, Farah. The Folktales of Palestine: Cultural Identity, Memory and the Politics of Storytelling, SOAS Palestine Studies. Bloomsbury Publishing, 2023. ISBN 9780755650996. 
Ertaklar to‘plami
  • Schimdt, Hans; Kahle, Paul. Volkserzählungen aus Palästine. Göttingen: Vandenhoeck und Ruprecht, 1918. 
  • Schimdt, Hans; Kahle, Paul. Volkserzählungen aus Palästine. Göttingen: Vandenhoeck und Ruprecht, 1930. 
  • Muhawi, Ibrahim, and Sharif Kanaana. Speak, Bird, Speak Again: Palestinian Arab Folktales[sayt ishlamaydi]. Berkeley: University of California Press. 1989. ISBN 0-520-06292-2
  • Carrascosa, Montserrat Rabadán. La Jrefiyye palestina: literatura, mujer y maravilla: el cuento maravilloso palestino de tradición oral, estudio y textos. El Colegio de México, Centro de Estudios de Asia y Africa, 2003. ISBN 9789681210830. 
  • Nimr, Sonia. Ghaddar the ghoul: and other Palestinian folk-tales. London: Frances Lincoln Children's, 2007. 
  • Der arabische Dialektder Dörfer um Ramallah Ulrich Seeger: . Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 2009. 
    • Palästinensische Märchen Ulrich Seeger: . tredition, 2023. ISBN 978-3347935723.  (partial reprint of the above)
  • ¡Y el pájaro voló!: cuentos palestinos de tradición oral Montserrat Rabadán Carrascosa: . Miraguano Ediciones, 2010. ISBN 9788478133628. 

Havolalar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Falastin_hikoyasi&oldid=429371" dan olindi