Falastin adabiyoti

Falastin adabiyoti — falastinliklar tomonidan arab tilida yozilgan romanlar, hikoyalar va sheʼrlar. Arab adabiyotining janr jihatidan kengroq qismini tashkil etuvchi zamonaviy Falastin adabiyoti koʻpincha oʻzining kuchli ironiyasi hamda ekzistensial mavzular va oʻzlikni anglash masalalarini tadqiq qilishi bilan ajralib turadi. Shuningdek, bosqinchilikka qarshi qarshilik koʻrsatish, surgun, yoʻqotish, Vatanga boʻlgan muhabbat va sogʻinch mavzulariga murojaat qilish ham keng tarqalgan. Soʻnggi yillarda oʻzini Isroildagi falastinliklar deb hisoblaydigan ijodkorlar ivrit tilida ham oʻz asarlarini nashr etishdi.

Arab adabiyoti

Tarixi

Falastin adabiyoti koʻplab arab adabiyotlaridan biri boʻlsa-da, uning mansubligi hududiy emas, balki milliy xarakterga egadir. Misol uchun, Misr adabiyoti — Misrda, Iordaniya adabiyoti — Iordaniyada va hokazo joylarda yozilgan asarlarni anglatsa, Falastin adabiyoti ham 1948-yilgi Arab-Isroil urushiga qadar muayyan hudud bilan bogʻliq edi. Biroq 1948-yilgi falastinliklarning quvilishi va qochishidan keyin u yashash joyidan qatʼi nazar, „falastinliklar tomonidan yozilgan adabiyot“ga aylandi.

1948-yilgi urushdan keyin Falastin kitoblari va arxiv materiallarining tarqalib ketishi hamda oʻzlashtirilishi olimlar tomonidan madaniy yoʻqotishning ulkan fojiasi sifatida taʼriflanadi. 1948-yilning mayidan 1949-yilning fevraligacha boʻlgan davrda Gʻarbiy Quddusdagi shaxsiy kutubxonalardan taxminan 30 000 jild kitob olib chiqib ketilgan. Ushbu asarlarning koʻpi keyinchalik Quddusdagi Milliy kutubxona fondiga kiritilgan. Bundan tashqari, Falastin davlat muassasalari va maktablariga tegishli kolleksiyalar bugungi Isroil Milliy kutubxonasining omborlariga topshirilgan. Mazkur kutubxonada „AP“ (Abandoned Property — Tashlab ketilgan mulk) belgisi qoʻyilgan 8000 dan ortiq jild saqlanmoqda. Bu asarlarning aksariyati arab tilida, qolganlari esa ingliz, fransuz, nemis va italyan tillarida boʻlib, ular islom huquqi, Qurʼon tafsiri, adabiyot, fan, tarix va falsafa kabi sohalarni qamrab oladi.

Umumiy tavsif

Falastin adabiyoti butun dunyodagi zulm va kamsitishning boshqa koʻrinishlariga ham ovoz bergan. Falastin adabiyotining eng koʻzga koʻringan yetakchilaridan biri va „Falastin qarshilik adabiyoti“ atamasini fanga kiritgan ijodkor Gʻasson Kanafoniy oʻz kitobida shunday yozadi: „Men oʻz hikoyalarimda qahramonlarimga oʻz qarashlarini hech qanday cheklovlarsiz ifoda etish erkinligini beraman“. Xalqaro birdamlikning ushbu ifodasini boshqa falastinlik shoirlar ijodida ham koʻrish mumkin. Masalan, Mahmud Darvish oʻzining „Cuban Chants“ dostonida: „Kubadagi bayroqni.. Isyonchi Ores togʻlarida koʻtarmoqda.. Ey, sovqotayotgan millat“, — deya kuylagan boʻlsa, Samih Al-Qosim oʻzining „Birds Without Wings“ sheʼrida xuddi shu ohanglarni ilgari suradi.

1948-yilgi Falastinliklarning quvilishi va qochishidan to 1967-yilgi Olti kunlik urushgacha boʻlgan davrda Falastin qarshilik adabiyoti Falastin oʻzligini saqlab qolishda muhim rol oʻynadi. Mazkur adabiyot ushbu ikki davr oʻrtasida koʻprik vazifasini oʻtab, ayniqsa, qurolli qarshilik mavjud boʻlmagan yillarda Falastin oʻzligining yashab qolishini taʼminladi. Ghassan Kanafani oʻzining „Palestinian Resistance Literature Under Occupation“ nomli kitobida shunday taʼkidlaydi: „Falastin qarshilik adabiyoti xuddi qurolli qarshilik kabi Falastin hayotida soʻnggi yarim asr davomida amalda hech qachon uzilmagan tarixiy zanjirning yangi bir halqasini shakllantiradi“.

1967-yilgi urushdan keyin koʻplab tanqidchilar Falastin adabiyotini geografik joylashuviga koʻra shartli ravishda uchta „tarmoq“qa ajratib oʻrganishni taklif qilganlar: 1) Isroil ichkarisida yaratilgan adabiyot; 2) bosib olingan hududlardagi adabiyot; 3) Yaqin Sharq boʻylab tarqalgan Falastin diasporasi adabiyoti.