Kontent qismiga oʻtish

Esma Sulton (Ahmad III ning qizi)

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Esma Sulton
Tugʻilishi 1726-yil 14-mart
Topkapı saroyi, Konstantinopol, Usmoniylar imperiyasi
Vafoti 13-avgust 1788-yil(1788-08-13)
(62 yoshda)
Kadırga saroyi, Konstantinopol, Usmoniylar imperiyasi
Dafn etilgan joy
Muhsinzoda Mehmed posho maqbarasi, Eyüp, Istanbul
Turmush oʻrtogʻi
  • Yoqub posho
    (turm. 1743; vaf. 1743)
  • Yusuf posho
    (vaf. 1751)
    Muhsinzoda Mehmed posho
    (turm. 1758; vaf. 1774)
Farzandlari Uchinchi nikoh
Zaynab Xonimsulton
Sulola Usmoniylar
Otasi Ahmad III
Onasi Hanife Kadın yoki Zeyneb Kadın
Dini Islom, sunniylik

Esma Sulton (usmonli turkcha: اسما سلطان‎‎; 1726-yil 14-mart — 1788-yil 13-avgust), shuningdek, Büyük Esma (katta Esma) deb ham atalgan[1], Usmoniylar malikasi, sulton Ahmad III va Hanife Kadın yoki Zeyneb Kadınning qizi. Sulton Mustafo III ning singlisi, sulton Abdulhamid I ning oʻgay opasi[2].

Hayoti

Tugʻilishi

Esma Sulton 1726-yil 14-martda Topkapı saroyida tugʻilgan. Uning otasi Usmoniylar imperiyasi sultoni Ahmad III boʻlgan, onasining kimligi aniq emas, Hanife Kadın yoki Zeyneb Kadın boʻlgan[3][1][4]. Uni Abdülhamid I ning qizi Küçük Esmadan (kichik Esma) ajratish maqsadida Büyük Esma (katta Esma) nomi bilan atashgan.

Esma Sulton 4 yoshida otasi taxtdan tushirilgan va u oʻgay singillari, onasi hamda otasining boshqa ayollari bilan birga turmushga chiqquniga qadar Eski saroyda saqlangan.

Nikohlari

1743-yilda amakivachchasi sulton Mahmud I uni Yoqub poshoga turmushga berishga qaror qilgan. Ularning nikohi 1743-yil fevral oyida Kadırga saroyida boʻlib oʻtgan. Biroq Yoqub posho oʻsha yili vafot etgan. Uning oʻlimidan soʻng Esma Adana hokimi Yusuf Piri Mustafo poshoga turmushga chiqqan. Yusuf Piri Mustafo posho 1751-yilda vafot etgach, Esma Sulton 1758-yil 24-iyunda Kadırga saroyida vazir Muhsinzoda Mehmed poshoga turmushga chiqqan[3]. Mehmed posho 1765–1768-yillarda, keyinchalik 1771-yildan 1774-yilda vafotiga qadar yana Bosh vazir lavozimida xizmat qilgan. Esma Sulton va Mehmed poshoning bir qizi boʻlgan[5][6].

Esma Sulton gʻarbga qiziqqan deb aytiladi. U koʻp yillar davomida turk hukumatiga harbiy maslahatchi boʻlib xizmat qilgan venger zodagoni Baron de Tottning xotini va qaynonasini qabul qilgan. Ular bilan yevropalik ayollarning erkinligi haqida suhbatlashgan, shuningdek, yoshligida uni boladek muomala qilgan qari kishiga turmushga berishganidan noroziligini bildirgan. Posho vafot etgach, u oʻzining xohishiga koʻra yoshroq kishiga turmushga chiqqan[7].

Bundan tashqari, Esma Sulton oʻgay ukalari Mustafo III va, ayniqsa, Abdulhamid I hukmronligi davrida kuchli taʼsirga ega shaxs boʻlgan. U Abdulhamidning eng suyukli opasi edi. Aynan Esma Sulton Abdulhamidga uning Bosh vaziri Halil Hamid posho uni taxtdan agʻdarib, oʻrniga Salim III ni chiqarish fitnasini uyushtirayotganini xabar qilgan.

Taxminlarga koʻra, Esma Sultonning koʻzida surunkali muammo boʻlgan, chunki uni ketma-ket uch nafar koʻz mutaxassisi davolagan[8]. Dastlab 1759–1760-yillarda polyak koʻz mutaxassisi Salomea Halpir tomonidan davolangan[8]. Soʻng 1766-yilda oftalmolog Felice Tadini Esma Sultonni operatsiya qilgan[8]. Nihoyat, 1771-yil yanvarda Esma Sulton uchun Usmoniylar imperiyasi ichidan uchinchi koʻz mutaxassisi izlab topilgan[8].

Xayriyalari

1779-yilda Esma Sulton marhum eri Mehmed poshoning xotirasiga Kadırga maydonidagi namozgoh yaqinida oʻz nomidan favvora qurdirgan[9]. Shuningdek, 1781-yilda shu joyning oʻzida yana bir favvora bunyod ettirgan[5][10].

Farzandlari

Uchinchi nikohidan Esma Sultonning kamida bir nafar qizi boʻlgan:

  • Zaynab Xonimsulton (1759 — ?)

Bundan tashqari, Esma Sulton Abdülhamid I ning jufti, Mahmud II ning onasi, Volida Sulton Nakşidil Sultonni yoshligida tarbiyalagan.

Vafoti

Esma Sulton 1788-yil 13-avgustda[3] Kadırga saroyida vafot etgan va Eyüpdagi Muhsinzoda Mehmed posho maqbarasiga dafn etilgan[11].

Shajarasi

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 Uluçay 2011, s. 138.
  2. ↑ Sicil-i Osmani, Mehmet Süreyya Bey, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, ISBN 975-333-038-3 Istanbul, 1996.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Sakaoğlu 2008, s. 441.
  4. ↑ Aktaş, Ali. ÇELEBİZÂDE ÂSIM TARİHİ: Transkripsiyonlu metin, 2008 — 164–5-bet. 
  5. ↑ 5,0 5,1 Sakaoğlu 2008, s. 442.
  6. ↑ Uluçay 2011, s. 138-9.
  7. ↑ Fanny Davis. The Ottoman Lady: A Social History from 1718 to 1918. Greenwood Publishing Group, 1986 — 16, 147-bet. ISBN 978-0-313-24811-5. 
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Leffler, Christopher. Casanova's Truths: Tadini's monocular cataract extraction, and Casaamata's intraocular lens in the 1790s. In: Leffler CT (ed.). A New History of Cataract Surgery. Part 7. The History of Intraocular Lenses and Optical Correction after Cataract Surgery. pages 49-98.. Wayenborgh, 2025. ISBN 978-90-6299-482-3. 
  9. ↑ Sakaoğlu 2008, s. 443.
  10. ↑ Uluçay 2011, s. 140.
  11. ↑ Uluçay 2011, s. 139.

Adabiyotlar

  • Sakaoğlu, Necdet. Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler. Oğlak Yayıncılık, 2008. ISBN 978-9-753-29623-6. 
  • Uluçay, Mustafa Çağatay. Padişahların kadınları ve kızları. Ankara: Ötüken, 2011. ISBN 978-9-754-37840-5. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Esma_Sulton_(Ahmad_III_ning_qizi)&oldid=421913" dan olindi