Ernst Ruska
| Ernst Ruska | |
|---|---|
| Tavalludi |
25-dekabr 1906-yil Heidelberg, Grand Duchy of Baden, German Empire |
| Vafoti |
27-may 1988-yil (81 yoshda) West Berlin, Germany |
| Sohasi | Physics |
| Taʼlimi |
Technische Universität Berlin Technical University of Munich |
| Akademik rahbarlari | Max Knoll |
| Mashhur ishlari | Electron Microscopy |
| Mukofotlari |
Albert Lasker Award for Basic Medical Research (1960) Paul Ehrlich and Ludwig Darmstaedter Prize (1970) Duddell Medal and Prize (1975) Robert Koch Prize (Gold, 1986) Nobel Prize in Physics (1986) |
Ernst August Friedrich Ruska (25 dekabr 1906 – 27 may 1988)[1] — elektron optikasi, jumladan, ilk elektron mikroskopini yaratishdagi ishlari bilan tanilgan nemis fizigi. U 1986-yilda elektron optikasi sohasidagi ishlari uchun Fizika bo‘yicha Nobel mukofoti bilan taqdirlangan[2].
Hayoti va karyerasi
Ernst Ruska Germaniyaning Heidelberg shahrida tug‘ilgan. U 1925–1927-yillarda Myunxen Texnika universitetida tahsil olgan, shundan so‘ng Technische Hochschule Berlin (hozirgi Technische Universität Berlin)ga o‘qishga kirgan. U yerda Ruska to‘lqin uzunligi yorug‘liknikidan 1000 baravar qisqa bo‘lgan elektronlardan foydalanadigan mikroskoplar yorug‘likdan foydalanadigan mikroskoplarga qaraganda obyektlarning tasvirini yuqoriroq sifatda hosil hosil qilishi mumkinligi haqidagi g‘oyani ilgari surgan. Oddiy yorug‘lik mikroskoplarida kattalashtirish darajasi yorug‘lik to‘lqin uzunligi bilan cheklanadi. 1931-yilda u magnit g‘altak elektron linza vazifasini bajarishi mumkinligini namoyish etgan. Shundan so‘ng u bir nechta magnit g‘altaklarni ketma-ket joylashtirib, 1933-yilda birinchi elektron mikroskopni yaratgan.
1933-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilganidan so‘ng, Ruska elektron optikasi sohasidagi faoliyatini davom ettirgan. Dastlab u Fernseh AGning Berlin-Zehlendorfdagi bo‘linmasida, 1937-yildan esa Siemens-Reiniger-Werke AGda faoliyat yuritgan. Siemens kompaniyasida u 1939-yilda tijoriy ravishda ishlab chiqarilgan ilk elektron mikroskopni yaratish ishlarida ishtirok etgan. Siemensdagi faoliyati davomida elektron mikroskopiya texnologiyasini rivojlantirish bilan bir qatorda, Ruska boshqa ilmiy muassasalarda ham faoliyat olib borgan. Shuningdek, u Siemens kompaniyasini tashrif buyuruvchi tadqiqotchilar uchun laboratoriya tashkil etishga undagan. Mazkur laboratoriyaga dastlab uning ukasi Helmut Ruska rahbarlik qilgan. Tibbiyot sohasidagi mutaxassis bo‘lgan Helmut Ruska elektron mikroskopdan tibbiy va biologik tadqiqotlarda foydalanish usullarini rivojlantirgan.
1955-yilda Siemens kompaniyasini tark etganidan so‘ng, Ruska 1974-yilgacha Fritz Haber Institutining Elektron mikroskopiya institutiga direktorlik qilgan. Shu bilan birga, 1957-yildan 1974-yilda nafaqaga chiqquniga qadar u ushbu institutda faoliyat olib borish bilan bir qatorda, Technische Universität Berlinda professor lavozimida ishlagan.
1960-yilda Ruska Lasker mukofoti bilan taqdirlangan[3]. 1986-yilda esa elektron optikasi sohasidagi ko‘plab yutuqlari, jumladan, elektron mikroskopni yaratishga qo‘shgan hissasi uchun Fizika bo‘yicha Nobel mukofotining yarmiga loyiq ko‘rilgan. Mukofotning qolgan yarmi Gerd Binnig va Heinrich Rohrerga skanerlovchi tunnel mikroskopini yaratishdagi ishlari uchun berilgan. Ernst Ruska 1988-yilda West Berlinda vafot etgan.
Max Wolf tomonidan kashf etilgan 1178 Irmela asteroidi Ruskaning rafiqasi Irmela sharafiga nomlangan[4]. Irmela Max Wolfning jiyani bo‘lgan.
Manbalar
- ↑ His Nobel bio claims he died on 25 May, while the Ruska memorial site says 27 May
- ↑ Hawkes, Peter W. (1990-07-01). "Ernst Ruska". Physics Today 43 (7): 84–85. doi:10.1063/1.2810640. ISSN 0031-9228.
- ↑ Browne, Malcolm W.. „Ernst Ruska, a German Nobel Prize Winner, Dies at 81“ (1988-yil 31-may).
- ↑ Schmadel, Lutz D. „(1178) Irmela“, . Dictionary of Minor Planet Names – (1178) Irmela. Springer Berlin Heidelberg, 2007 — 99-bet. DOI:10.1007/978-3-540-29925-7_1179. ISBN 978-3-540-00238-3.