Kontent qismiga oʻtish

Epstein–Barr virusiga qarshi vaksina

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

2024-yil holatiga koʻra, Epstein–Barr virusiga qarshi vaksina hali ishlab chiqilmagan[1][2]. Ushbu virus lotent infeksiyani vujudga keltiradi va infeksion mononukleozga sabab boʻladi. Shuningdek, EBV tarqoq sklerozni keltirib chiqaruvchi omillardan biri boʻlishi mumkinligiga oid dalillar tobora koʻpayib bormoqda[3]. Epstein–Barr virusi ikki xil hujayra turini zararlaydigan, yaʼni dual-tropik virus hisoblanadi. U B limfotsitlari va epiteliy hujayralarini zararlaydi. Virusning yana bir muhim xususiyati shundaki, u litik va latent bosqichlarida turli xil oqsillarni ifodalaydi. Bu esa virusni oʻrganish va uning biologik xususiyatlarini tushunishni murakkablashtiradi. Antivirus vositalari virusning DNKsini koʻpayishiga toʻsqinlik qilish orqali taʼsir koʻrsatadi. Biroq, 2016-yil holatiga koʻra, ularning Epstein–Barr virusini davolashda samarali ekanini tasdiqlovchi ishonchli ilmiy dalillar yetarli emas edi. Bundan tashqari, bu dorilar qimmat boʻlib, virusda ularga nisbatan chidamlilik rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Shuningdek, 1–10% hollarda turli nojoʻya taʼsirlarni ham keltirib chiqarishi mumkin[1].

2006–2008-yillarda Epstein–Barr virusiga qarshi vaksina yaratish boʻyicha bir nechta klinik sinovlar oʻtkazilgan[4][5][6]. Virusning Gp350/220 oqsillari vaksina ishlab chiqishda asosiy nishonlardan biri hisoblanadi[7]. Biroq, bunday vaksina faqat B limfotsitlarining zararlanishini oldini oladi, epiteliy hujayralarining zararlanishiga esa toʻsqinlik qila olmaydi. MVA-EL nomli vaksina ham Epstein–Barr virusi bilan bogʻliq saraton kasalliklarini davolash uchun taklif qilingan, ammo u virusning oʻziga qarshi emas, balki faqat u bilan bogʻliq saraton turlariga qarshi samarali boʻlishi kutiladi[8]. Shuningdek, virusga oʻxshash zarrachalar asosida yaratilayotgan Epstein–Barr virusi vaksinalari ham faol ilmiy tadqiqotlar mavzusi boʻlib qolmoqda[9].

2018-yil aprel oyida Epstein–Barr virusini bloklovchi birinchi inson antitanasi — AMMO1 kashf etildi[10]. Ushbu antitana virusning gH va gL glikoproteinlarini bloklaydi. Bu kashfiyot Epstein–Barr virusining yangi zaif nuqtalarini aniqlash imkonini berdi hamda uning dual-tropik infeksiyasini neytrallashtirib, B limfotsitlari va epiteliy hujayralarining zararlanishini bir vaqtning oʻzida oldini oladi. Bu hozirgacha erishilgan eng istiqbolli yutuqlardan biri hisoblanadi, chunki u virusning har ikki turdagi hujayralarga yuqishini toʻsishga qodir boʻlgan birinchi antitana hisoblanadi[11].

2021-yilda Moderna kompaniyasi Epstein–Barr virusiga qarshi ikkita mRNK vaksina nomzodini — mRNA-1189 va mRNA-1195 ni taqdim etdi[12]. mRNA-1189 profilaktik, mRNA-1195 esa terapevtik vaksina sifatida ishlab chiqilgan. Kompaniya maʼlumotiga koʻra, mRNA-1189 virusning B limfotsitlariga kirishining ikkala mexanizmini (gp350 hamda gH/gL/gp42 orqali) toʻsishga xizmat qiluvchi beshta glikoproteinni kodlaydi. Bundan tashqari, u epiteliy hujayralarini himoya qilish uchun gH/gL[13], barcha hujayralarni himoya qilish uchun esa gB glikoproteinini ham oʻz ichiga oladi. Ushbu vaksinadagi mRNK taʼsirida hosil boʻladigan virus oqsillari hujayra membranasiga birikkan tabiiy shaklda ifodalanadi. Bu esa ularning immun tizimi tomonidan tanilib[12], virusga qarshi immun javob hosil qilinishiga yordam beradi. 2022-yil 5-yanvarda Moderna mRNA-1189 vaksinasining I bosqich klinik sinovlarini boshladi[14]. mRNA-1195 vaksinasi esa Epstein–Barr virusi keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan uzoq muddatli asoratlarning oldini olish maqsadida ishlab chiqilmoqda. U mRNA-1189 ga nisbatan qoʻshimcha antigenlarni oʻz ichiga oladi[12]. 2023-yil boshida Moderna mRNA-1195 vaksinasining I bosqich klinik sinovlarini boshladi[15].

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 "Antiviral agents for infectious mononucleosis (glandular fever)". The Cochrane Database of Systematic Reviews 2016 (12). December 2016. doi:10.1002/14651858.CD011487.pub2. PMID 27933614. PMC 6463965. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=6463965. 
  2. ↑ "Recombinant gp350 vaccine for infectious mononucleosis: a phase 2, randomized, double-blind, placebo-controlled trial to evaluate the safety, immunogenicity, and efficacy of an Epstein-Barr virus vaccine in healthy young adults". The Journal of Infectious Diseases 196 (12): 1749–1753. December 2007. doi:10.1086/523813. PMID 18190254. https://archive.org/details/sim_journal-of-infectious-diseases_2007-12-15_196_12/page/1749. 
  3. ↑ "Longitudinal analysis reveals high prevalence of Epstein-Barr virus associated with multiple sclerosis" (EN). Science 375 (6578): 296–301. January 2022. doi:10.1126/science.abj8222. PMID 35025605. https://archive.org/details/science_2022-01-21_375_6578/page/296. 
  4. ↑ "A cohort study among university students: identification of risk factors for Epstein-Barr virus seroconversion and infectious mononucleosis". Clinical Infectious Diseases 43 (3): 276–282. August 2006. doi:10.1086/505400. PMID 16804839. https://archive.org/details/sim_clinical-infectious-diseases_2006-08-01_43_3/page/276. 
  5. ↑ "Phase I trial of a CD8+ T-cell peptide epitope-based vaccine for infectious mononucleosis". Journal of Virology 82 (3): 1448–1457. February 2008. doi:10.1128/JVI.01409-07. PMID 18032491. PMC 2224445. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2224445. 
  6. ↑ "Phase I/II studies to evaluate safety and immunogenicity of a recombinant gp350 Epstein-Barr virus vaccine in healthy adults". Vaccine 25 (24): 4697–4705. June 2007. doi:10.1016/j.vaccine.2007.04.008. PMID 17485150. 
  7. ↑ „WHO | Viral Cancers“. 2006-yil 24-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 15-yanvar.
  8. ↑ "Dual stimulation of Epstein-Barr Virus (EBV)-specific CD4+- and CD8+-T-cell responses by a chimeric antigen construct: potential therapeutic vaccine for EBV-positive nasopharyngeal carcinoma". Journal of Virology 78 (2): 768–778. January 2004. doi:10.1128/JVI.78.2.768-778.2004. PMID 14694109. PMC 368843. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=368843. 
  9. ↑ „Epstein-Barr virus and cancer: New tricks from an old dog“. www.sciencedaily.com (2017-yil 13-fevral). Qaraldi: 2017-yil 26-dekabr.
  10. ↑ "An Antibody Targeting the Fusion Machinery Neutralizes Dual-Tropic Infection and Defines a Site of Vulnerability on Epstein-Barr Virus". Immunity 48 (4): 799–811.e9. April 2018. doi:10.1016/j.immuni.2018.03.026. PMID 29669253. PMC 5909843. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=5909843. 
  11. ↑ „First human antibody found to block Epstein-Barr virus“ (en-US). Fred Hutch. Qaraldi: 2018-yil 1-dekabr.
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 „Moderna Reports Third Quarter Fiscal Year 2021 Financial Results and Provides Business Updates“. BioSpace (2021-yil 4-noyabr). Qaraldi: 2022-yil 1-fevral.
  13. ↑ „Epstein-Barr virus (EBV) vaccine (mRNA-1189)“. investors.modernatx.com. Moderna (2021-yil 25-fevral). 2021-yil 21-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 17-mart.
  14. ↑ „Moderna Announces First Participant Dosed in Phase 1 Study of its mRNA Epstein-Barr Virus (EBV) Vaccine“. BioSpace (2022-yil 5-yanvar). Qaraldi: 2022-yil 1-fevral.
  15. ↑ „A Study of an Epstein-Barr Virus (EBV) Candidate Vaccine, mRNA-1195, in 18- to 55-Year-Old Healthy Participants“. ClinicalTrials.gov. Qaraldi: 2025-yil 9-avgust. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Epstein–Barr_virusiga_qarshi_vaksina&oldid=418833" dan olindi