Environmentalizm
 | Bu maqolada bir qancha muammolar mavjud. Iltimos, ularni tuzatib yordam qiling yoki shu muammolarni munozara sahifasida muhokama qiling.
|
Environmentalizm (Atrof-muhit muhofazasi yoki atrof-muhit huquqlari) — bu hayotni, yashash muhitini va atrofni qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan keng qamrovli falsafa, mafkura va ijtimoiy harakatdir. Atrof-muhit muhofazasi koʻproq yashil mafkura va siyosatning ekologik hamda tabiatga oid jihatlariga eʼtibor qaratadi. Ekologizm esa ijtimoiy ekologiya va atrof-muhit muhofazasini birlashtirgan mafkuraviy tushuncha boʻlib, u koʻpincha qitʼa Yevropa tillarida ishlatiladi, ingliz tilida esa environmentalism atamasi kengroq qoʻllaniladi. Bu ikki soʻz oʻxshash boʻlsa-da, ularning maʼnolarida biroz farqlar mavjud.
Oʻz mohiyatiga koʻra, environmentalizm odamlar va ular bogʻliq boʻlgan turli xil tabiiy tizimlar oʻrtasidagi munosabatlarni muvozanatlashtirishga urinishdir, shunda barcha tarkibiy qismlar barqarorlikning tegishli darajasiga ega boʻladi.[1] Ushbu harakat ifloslanishni nazorat qilish yoki oʻsimlik va hayvonlar xilma-xilligini saqlash uchun kurash sifatida ham qaralishi mumkin. Shu sababli, yer etikasi, ekologik etika, bioxilma-xillik, ekologiya va biophilia gipotezasi atrof-muhit muhofazasi doirasida muhim tushunchalar hisoblanadi. Ushbu harakat turli yondashuvlarni oʻz ichiga oladi, jumladan: bozor iqtisodiga asoslangan ekologizm, dindor ekologizm va tabiatni muhofaza qilish harakati.
Asosiy maʼnosi jihatidan, atrof-muhit muhofazasi inson va tabiat tizimlari oʻrtasidagi munosabatlarni muvozanatlashga harakat qiladi, shunday qilib, barcha tarkibiy qismlar barqarorlik nuqtayi nazaridan toʻgʻri taqsimlanadi.[2] Ushbu muvozanatga qanday erishish mumkinligi borasida turli qarashlar mavjud va ekologik muammolarni hal qilishning turli yoʻllari mavjud. Odatda atrof-muhit muhofazasi va ekologik muammolar yashil rang bilan ifodalanadi[3], ammo bu ramz „greenwashing“ (yashil marketing) deb ataluvchi reklama sanoati tomonidan oʻzlashtirilgan.[4]
Atrof-muhit muhofazasi harakati anti-environmentalizm tomonidan tanqid qilinadi. Bu harakat tarafdorlari yer tizimi baʼzi atrof-muhit muhofazachilari taʼkidlagan darajada zaif emasligini ilgari suradi hamda insoniyatning iqlim oʻzgarishiga qoʻshayotgan hissasi boʻrttirilgan yoki inson taraqqiyotiga qarshi harakat sifatida koʻrsatilayotganini iddao qiladi.[5]
Manbaalar
- ↑ „"Environmentalism – Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary". Merriam-webster.com. 13 August 2010.“.
- ↑ „Badri, Adarsh (5 February 2024). "Feeling for the Anthropocene: affective relations and ecological activism in the global South". International Affairs. 100 (2): 731–749.“.
- ↑ „Cat Lincoln (Spring 2009). "Light, Dark and Bright Green Environmentalism". Green Daily.“. 2009-yil 25-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 1-fevral.
- ↑ „Bowen, Frances; J. Alberto Aragon-Correa (2014). "Greenwashing in corporate environmentalism research and practice: The importance of what we say and do". Organization & Environment.“.
- ↑ „Rowell, Andrew (1996). Green Backlash. Routledge.“.