Эндотелий

Эндотелий - қон ва лимфа томирларининг, юрак бўшлиқларининг ички юзасини қоплайдиган мезенхимал келиб чиқишга эга, бир қаватли ясси ҳужайралар.
Асосий маълумотлар
Замонавий тушунчаларга кўра, эндотелий фақат барер ёки филтр эмас. Эндотелий фаол эндокрин орган бўлиб, танадаги энг катта орган бўлиб, барча тўқималарда диффуз тарзда тарқалган. Эндотелий қон ивишини назорат қилиш, тонус ва қон босимини тартибга солиш, буйракларнинг филтрлаш функсияси, юракнинг қисқариш фаоллиги ва миянинг метаболик таъминоти учун муҳим бўлган моддаларни синтез қилади. Сув, ионлар, метаболик маҳсулотларнинг тарқалишини назорат қилади. Оқаётган суюқликнинг механик таъсирига, қон босимига ва томирнинг мушак қатлами томонидан яратилган жавоб таранглигига жавоб беради. Кимёвий ва анатомик шикастланишга сезгир бўлиб, бу айланма ҳужайраларнинг агрегацияси ва адгезияси (ёпишиши) кучайишига, тромбознинг ривожланишига, липид конгломератларининг чўкишига олиб келиши мумкин.
Тузилиши
Унинг ҳужайралари кучли қаттиқ бирикмалар билан боғланган, уларнинг шаклланиши астроситлар билан алоқа қилиш натижасида юзага келади. Эндотелий - қон томирлари деворининг чуқур қатламларидан қон оқимини ажратиб турадиган қон томирларининг ички қопламаси. Бу тўқима ҳосил қилувчи эпителий ҳужайраларининг доимий моноқавати бўлиб, одамларда массаси 1,5-2,0 кг ни ташкил қилади. Эндотелий доимий равишда жуда кўп миқдордаги энг муҳим биологик фаол моддаларни ишлаб чиқаради ва шу билан инсон танасининг бутун майдонига тарқалган гигант паракрин орган ҳисобланади.
Функсиялари
Эндотелиал ҳужайралар қон томир тизимининг кўплаб функсияларини бажаради, масалан:
- Қон босимини назорат қилиш учун вазоконстриксия ва вазодилатация
- Тромбин ва фибрин каби қон ивиш компонентларини регуляция қилиш
- Ангиогенез (янги қон томирларининг шаклланиши)
Эндотелий ҳам энг муҳим иммун барер функсиясини бажаради [1][2] .
Касалликлар
Эндотелиал дисфункция билан боғлиқ касалликлар:
- атеросклероз ;
- гипертония касаллиги ;
- коронар етишмовчилик ;
- миокард инфаркти ;
- диабет ва инсулинорезистентлик ;
- буйрак етишмовчилиги ;
- ирсий ва орттирилган метаболик касалликлар (дислипидемия ва бошқалар);
- ёшга оид эндокрин бузилишлар;
- нафас олиш ўпка патологиялари ( астма );
- қорин бўшлиғининг спайка касаллиги [3] .
Манбалар
- ↑ „Клиническое значение эндотелиальной дисфункции“. 2014-йил 26-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 16-май.
- ↑ „Нарушения иммунитета при критических состояниях. Особенности диагностики“. 2012-йил 13-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 21-апрел.
- ↑ Состоянии микроциркуляции сосудов брюшины в динамике операционной травмы
Адабиёт
- Эндотелий // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.